Sardinija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Sardinija
Sardegna
Sardigna
Zastava Sardinije
Zastava
Grb Sardinije
Grb
Položaj Sardinije
Država  Italija
Admin. centar Kaljari
Službeni jezik sardinski
Predsednik Ugo Kapelači
Površina 24.090 km2
 — broj st. 1.671.001
 — gustina st. 69,36 st./km2
Zvanični veb-sajt Izmenite ovo na Vikipodacima

Sardinija (italijanski: Sardegna, u mesnom govoru, Sardinnia) je drugo po veličini ostrvo u Sredozemnom moru i u okviru Italije (posle Sicilije). Sa nekoliko malih ostrva u okruženju Sardinija čini jednu od 20 pokrajina Italije. Takođe, Sardinija, budući izdvojena od ostatka države ima i veća ovlašćenja, koja dosežu status autonomije.

Prestonica i najveći grad ostrva i pokrajine je Kaljari, a drugi po veličini i značaju Sasari.

Pokrajina Sardinija je poznata kao jedna od najnerazvijenijih pokrajina u celoj Italiji.

Položaj[uredi]

Sardinija je jugozapadna i ostrvska pokrajina Italije, smeštena u zapadnom Sredozemlju, zapadno od ostatka apeninskog dela države. Najbliže kopno je francuska Korzika, koja se nalazi svega 11 km severno od Sardinije (Moreuz Bonifasio). Na istoku se nalazi Tirensko more, a na jugu i zapadu Sredozemno more.

Prirodne odlike[uredi]

Okruzi Sardinije
Kaljari, središte ostrva i pokrajine
Kala Golorice, tipičan zaliv na Sardiniji
Planine Đenarđentu
Jezero Omodeo
Znak „Zabranjeno pušenje“ na italijanskom i sardinijskom

Površina pokrajine je 24.090 km² i po ovome je Kalabrija jedna od prostranijih italijanskih pokrajina. Od ovoga oko 99% potpada pod samo ostrvo, dok ostatak čine mala ostrva u neposrednom okruženju ostrva Sardinije.

Reljef[uredi]

Sardinija, kao ostrvo, ima dugu obalu - Tirenskog mora je na istoku, a Sredozemnog mora na jugu, zapadu i severu. Obala je mahom kamenita i teško pristupačna, sa mnogo dubokih zaliva. Ostrvo je dugo 260 km, a široko do 140 km. Površ pokrajine je mahom pokrenutog terena. Ravničarska područja čine 18% površine i raspoređena su širom ostrva. Najvažnije ravnice su one oko Kaljarija (Kampidano) i Sasarija (Nura). Od obale i ravnica tlo se penje veoma brzo i naglo prelazi bregovito i brdsko područje u središnjem delu pokrajine, koji zauzima čak 68% njene površine. Razlog ovako visokom udelu ovog vida reljafa je velika starost ostrva, pa su i procesi erozije veoma stari. Brdsko područje postepeno u istočnom delu Sardinije prelazi u visoko planinsko područje (14% površine). Tu se nalaze planine Đenarđentu sa najvišim vrhom ostrva, Punta del Marmora (1.834 metra n. v.).

Klima[uredi]

Klima u primorskom delu Sardinije je sredozemna. Kako se zalazi u kopno i ide na više nadmorske visine ona postaje prelazna između sredozemne i kontinentalne. Za Sardiniju je osoben vetar Maestral.

Vode[uredi]

Pokrajina Sardinija je u slivu Tirenskog mora (istok) i Sredozemnog mora (jug, zapad i sever). Većina reka je kratkog toka. One se spuštaju sa planina na istoku u more. Iako nijedna reka nije značajna u državnim okvirima na nivou pokrajine poznate reke su Tirzo, Flumendoza i Koginas. Zbog teškoća sa vodom tokom letnjeg dela godine na Sardiniji je stvoreno više veštačkih jezera, od kojih je najveće Omodeo.

Upravna podela[uredi]

Sardinija je podeljena u 8 okruga, odn. provincija sa istoimenim gradovima kao upravnim središtima:

Istorija[uredi]

Praistorija[uredi]

Do danas je ostalo nepoznato kako je Sardinija dobila ime. Ostrvo je naseljeno 6000. godina p. n. e. doseljenicima sa Apeninskog kopna. U završnoj fazi praistorije ovo stanovništvo je podizalo velike kamene građevine, tzv. nuragi, od kojih su mnogi očuvani i danas. Ovo su prava remek-dela praistorijskog graditeljstva.

Stari vek Oko 1000. godine p. n. e. započela je feničanska kolonizacija duž obala Sardinije. Oko 500. godine p. n. e. dolazi do sukoba Feničana i mesnog stanovništva, koje je naseljavalo unutrašnjost. Na poziv Feničana celo ostrvo zauzima Kartagina, koja ovde razvija civilizaciju sledeća tri veka. 238. p. n. e. Sardiniju preuzimaju Rimljani. Njihova vladavina je bila još duža, oko 7 vekova. Rimska vladavina je dalekosežna i duboka, pa je stanovništvo vremenom potpuno latinizirano.

Srednji vek Posle pada rimskog carstva usledilo je nekoliko burnih vekova. Prvo su u 6. veku ostrvo opustošili Vandali. Potom ostrvo dolazi pod vlast Vizantije, koja masovno uvodi hrišćanstvo. Međutim slabljenjem Vizantije i jačanjem Saracena, koji su gusarili ovim oblastima od 8. do 10. veka, došlo je povlačenja stanovništva u unutrašnjost, gde je ono postepeno razvilo odlike zatvorene i primitivne kulture. Oko 900. godine ovde se javlja niz samostalnih oblasti, koje uskoro padaju pod uticaj Đenove. Ovakvo stanje je ostalo do kraja 13. veka uz povremene upade vojske države Pize. 1282. g. Normani sa Sicilije istiskuju Đenovu sa tog područja.

Novi vek[uredi]

Sledećih nekoliko vekova Sardinija je bila pod vlašću vladara sa Sicilije. Od ove države se tu posle nekog vremena obrazuje Napuljska kraljevina, koja se održala do ujedinjenja Italije 1861. godine. Kraljevstvo je bilo pod raznim vladarima: Habzburgovcima i iz Austrije i iz Španije, Burbonska dinastija, kao i Napoleona. Od 1718. godine. Sardinija je pridodata vladarskoj kući Savoja, sa sedištem u Pijemontu, a koja će kasnije predstavljati jezgro ujedinjenja Italije 60ih godina 19. veka. Posle ujedinjenja Sardinija je osnovana kao jedna od pokrajina, ali ovo nije dovelo do opšteg razvoja područja, mada je država preduzimala niz mera za jačanje ostrvske privrede (isušivanje močvara, naseljavanje novog stanovništva, podizanje novih naselja). Zbog toga je Sardinija danas jedna od najnerazvijenijih i najređe naseljenih delova u državi.

Stanovništvo[uredi]

Danas Sardinija ima oko 1,67 miliona stanovnika i po tome je ona jedna od srednje naseljenih pokrajina Italije. To je dvostruko više nego pre jednog veka, ali svega 10% nego pre 30 godina. Poslednjih godina broj stanovnika blago raste.

Gustina Naseljenosti je nešto ispod 70 st./km², što je gotovo tri puta manje od državnog proseka (200 st./km²). Po ovome je Sardinija jedna od tri najređe naseljene pokrajine u državi, a njena obala je najslabije naseljena u državi. Međutim, još su ređe naseljeni prostrani delovi planinske unutrašnjosti, danas gotovo pusti. Gušće je naseljeno samo ravničarsko priobalje oko najvećih gradova Kaljarija i Sasarija.

Etnička slika U pokrajini dominira italijansko stanovništvo. Grad Algero na severozapadu je naseljen Kataloncima od srednjeg veka. Novodoseljenog stanovništva ima zanemarljivo malo, u skladu sa nerazvijenošću pokrajine. To su uglavnom doseljenici iz istočne Evrope i Latinske Amerike.

Jezik[uredi]

Službeni jezik od 1861. godine je italijanski. Od 2006. g. Sardinijski jezik (ili govor) ima kozvaničan status. Sardinijski jezik se značajno razlikuje od standardnog italijanskog i smatra se najbližim živim naslednikom latinskog jezika[traži se izvor]. Pored toga u gradu Algeru na severozapadu ostrva se priča katalonski jezik, a govor severnog kraja ostrva je sličniji govoru Korzike.

Privreda[uredi]

Izolovanost ostrva, ne baš izdašni prirodni uslovi i teška istorija su vekovima onemogućavali razvoj područja, tako da je Sardinija bila i ostala jedna od najsiromašnijih oblasti Italije.

Privreda u pokrajini i danas je oslonjena na poljoprivredu, rudarstvo, pomorstvo i manufakturnu proizvodnju. Pokušaji države da industrijalizuje ostrvo tokom prethodnih decenija nisu urodili plodom, budući da je cena prevoza do i od ostrva bila velika prepreka. Turizam se poslednjih godina intenzivno razvija, sa naglaskom na ekskluzivni turizam manjeg obima.

Slike gradova pokrajine[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]