Svetozar Miletić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Svetozar Miletić
Svetozar Miletic w.jpg
Svetozar Miletić
Biografija
Datum rođenja (1826-02-22)22. februar 1826.
Mesto rođenja Mošorin
 Austrijsko carstvo
Datum smrti 4. februar 1901.(1901-02-04) (74 god.)
Mesto smrti Vršac
 Austrougarska
Državljanstvo Austrougarska
Religija Pravoslavni hrišćanin
Politička
partija
Srpska narodna slobodoumna stranka
Spomenik Svetozaru Miletiću u Vršcu

Svetozar Miletić (Mošorin, 22. februar 1826Vršac, 4. februar 1901) je bio advokat, gradonačelnik Novog Sada i jedan od najznačajnijih i najuticajnijih srpskih političara u Austro - Ugarskoj druge polovine XIX veka. Bio je predsednik Družine za ujedinjenje i oslobođenje Srbije sa sedištem na Cetinju.

Biografija[uredi]

Svetozar Miletić je rođen u Mošorinu, Šajkaška (Bačka) 22. februara 1826. godine, kao najstariji od sedmoro dece, u siromašnoj porodici. Otac Simeon - Sima, čizmar, poreklo vodi od Milete Zavišića iz Kostajnice, a majka Teodosija Toda Todora, rođena Rajić, potiče iz Bavaništa. Bivši srpski četovođa na turskoj granici, Mileta Zavišić se mnogo zamerio Turcima. Godinama je njegova četa upada na tursku teritoriju, gde je napadala i pljačkala Turke. Zato se pod stare dane sa porodicom sklonio daleko od granice, u Bačku. Naselio se u mesto Miletić (Rac-Miletić), da zametne trag pred Turcima, koji su mu glavu tražili. Uzeli su kasnije Zavišići po svom domaćinu "Mileti", novo prezime Miletić. Miletin sin Sima i unuk Avram su se bavili trgovinom; prvi u Kaću a drugi u Mošorinu. Avram se javlja i kao vilovački učitelj 1785. godine.[1] Avramov sin Sima bavio se zanatom čizmarskim koji je izučio u Novom Sadu, kod Bošnjakovića. Posle vandrovanja skrasio se u Mošorinu gde je zasnovao porodicu. U braku sa Todom Banaćankom izrodili su sedmoro dece, od koje je najstarije dete dobilo ime Avram, ali je ono odmah promenjeno u Svetozar.[2]

Školovanje[uredi]

Osnovnu školu pohađao je u rodnom mestu i bio "prvi đak". Obrazovanje je nastavio u bataljonskom središtu u Titelu, u nemačkoj školi. Otac ga je odveo u Novi Sad da ga upiše na neki zanat, ali kada su svratili kod poznanika zemljaka, desio se preokret. Advokat Aron Maletin kada je video školsko svedočanstvo sa odličnim uspehom iz 17 predmeta, ubedio je Simu da odustane od plana. Umesto na zanat, sina upisuje u Srpsku pravoslavnu veliku gimnaziju u Novom Sadu. U spomenici njenoj je ostalo zabeleženo da je Svetozar „najbolji đak koga je gimnazija ikada imala“ (Jovan Hadžić). Materijalno su ga tokom školovanja pomagali bogati, ugledni i plemeniti Srbi. Na molbu Miloša Svetića, primao je 100 f. godišnje pripomoći od tadašnjeg vršačkog vladike Josifa Rajačića.[3]

Po položenoj maturi, upisuje se, 1844. godine na Evangelistički licej u Požunu (Bratislava) gde se uključuje u rad srpske đačke družine, koja broji 40 članova i koja deluje pod uticajem sveslovenskih ideja. Oni izdaju časopis Srpski soko, u kome Miletić objavljuje svoje prve književne i političke tekstove. Zanesen panslavizmom pod uticajem Ljudevita Štura, svom imenu dodaje ime Sveslav.

Revolucije[uredi]

Po okončanju školovanja, prelazi na studije u Peštu, 1848. godine, gde ga zatiče početak burnih događaja – građanskih revolucija koje su te i naredne godine potresle Evropu. Njegove kolege ga optužuju da je veleizdajnik koji želi da dovede Ruse u Ugarsku, a kako se tih dana Srbima ne garantuje bezbednost u Pešti i Budimu, Miletić se vraća u Šajkašku. Uz put u svakom mestu udara u sva crkvena zvona, i širi revolucionarno raspoloženje među Srbima.

Odmah po dolasku odlazi u Čurug i Nadalj, gde agituje protiv odlaska Srba-Šajkaša na front u Italiju. Narod ga štiti od hapšenja, a on preko Sremskih Karlovaca odlazi u Beograd, gde pokušava da utiče na srpsku vladu da krene u rat protiv Turaka, te da tako, započne opšte srpski ustanak na Balkanu. Srpska vlada, međutim, na ovo nije mogla da pristane.

Majska skupština[uredi]

Svetozar Miletić

Miletić se vraća u Karlovce gde prisustvuje Majskoj skupštini na kojoj je proglašena Srpska Vojvodina, izabran srpski vojvoda Stevan Šupljikac i izvikan patrijarh. Postaje član Glavnog odbora, ali ga patrijarh Rajačić šalje u Zagreb, da zajedno sa Jovanom Subotićem agituje kod Hrvata za stvar Srpske Vojvodine, želeći da ga skloni iz centra zbivanja, zbog njegovog radikalnog nacionalnog stava. Dvomesečni boravak nije naišao na razumevanje i podršku Hrvata, a Miletić se vraća u Vojvodinu. Potpuno razočaran, odlazi u Mošorin i više se ne uključuje aktivno u politička zbivanja.

Godine 1849. odlazi da nastavi studije, ali u Beč, gde uspeva da ostane zahvaljujući više nego izdašnoj stipendiji Mihaila Obrenovića. Studije okončava 1854. godine kada postaje doktor prava. Potom jedno vreme radi kao sudski pristav u Lugošu. Vraća se 1856. u Bačku, gde je položio advokatski ispit u Novom Sadu i tu 1856-1857.[4] godine otvorio advokatsku kancelariju u Dunavskoj ulici. Uskoro zasniva i porodicu, a sa advokaturom završava 1866. godine.

Politički život[uredi]

U politički život vraća se serijom tekstova u Srbskom dnevniku u kojima razmatra situaciju u tadašnjoj Evropi, naročito na Balkanu, a najviše piše o stanju i perspektivama srpske nacije, naročito u Vojvodstvu Srbiji i Tamiškom Banatu, u šta je carskom odlukom pretvorena Srpska Vojvodina (i takvo Vojvodstvo ubrzo je ukinuto i inkorporirano u Ugarsku). Najznačajniji tekst koji se u tom periodu pojavio i koji je uneo preokret u srpsku politiku je objavljen uoči Božića 1861. godine, pod jednostavnim nazivom Na Tucin-dan 1860. Kako je tada već došlo do ukidanja Vojvodstva, Miletić konstatuje da je „Vojvodstvo umrlo, ali da takvo kakvo je bilo nikom nije trebalo“. No, mnogo važnije je da je za Srbe umrlo nešto drugo. Iako ne navodi decidno šta, jasno je da je mislio na srpsku odanost Beču i austrijskom caru od koga su Srbi očekivali potvrde svojih prava i privilegija. Miletić se zalaže za ostvarenje Srpske Vojvodine, ali u mnogo manjim granicama (etnički primerenijim i svrsishodnijim) od Vojvodstva. Do Srpske Vojvodine, po njegovom mišljenju, ne treba doći „preko cara“, već kroz saradnju i dogovor sa Mađarima. Ovaj tekst je u prvo vreme uneo pometnju među mlade Srbe, ali ga je potom, mlada liberalna srpska građanska inteligencija prihvatila i u narednih desetak godina, Srbi nastoje da tu saradnju ostvare. Međutim, kada se Ugarska nagodila sa Austrijom, 1867. godine, Mađari okreću leđa Srbima i započinju borbu protiv srpskih ciljeva. Od tada je Ugarska za njega još veći protivnik od Austrije. I bečki dvor i ugarska vlada nastojaće više puta da ga politički, ali i fizički likvidiraju.

Miletić i na Crkveno-narodnim saborima zastupa ideje liberalnog građanstva. Često je govorio: „Mi smo Srbi, ali i građani“.

Svetozar Miletić, spomenik u Novom Sadu

Gradonačelnik[uredi]

Dana 20. marta 1861. godine postaje gradonačelnik Novog Sada, najmlađi u istoriji grada. Prvi saradnici u Magistratu bili su mu Jovan Jovanović Zmaj i Jaša Ignjatović. Kao gradonačelnik, Miletić proglašava srpski jezik zvaničnim, ukida nemačku realku, a zalaže se za podizanje zdanja Gradske kuće u srpskom delu Novog Sada. Iako je imao apsolutnu podršku Magistrata, ugarska vlada ga suspenduje sa ovog mesta. Iste godine priređuje proslavu 100. godišnjice Save Tekelije, sa izrazito antiaustrijskim karakterom. Te godine on je i predsednik Srpske čitaonice, kada se pod njenim okriljem osniva Srpsko narodno pozorište.

Matica srpska[uredi]

Svetozar Miletić je od 1861. godine počasni član Matice srpske. Godine 1864. Miletić je veoma angažovan i kod preseljenja Matice srpske iz Pešte u Novi Sad. Postaje te 1864. godine Svetozar član matičinog Književnog odeljenja, pa ubrzo i njen podpredsednik.[5]

Novine[uredi]

Godine 1866. pokreće kao vlasnik i izdavač, političke novine Zastavu – najznačajniji i najuticajniji list kod Srba u Austro-ugarskoj, on je sa kratkim prekidima, njen dugogodišnji urednik, ali i autor ogromnog broja neprocenjivo vrednih tekstova.[6]

Stranka[uredi]

Godine 1869. nastaje, pod njegovim rukovodstvom i Srpska narodna slobodoumna stranka – prvi organizovani nacionalni pokret kod Srba u Habzburškoj monarhiji. Iako je delokrug rada ove stranke, odnosno nacionalnog pokreta bio prevashodno usmeren ka Srbima u Monarhiji, ona se, u dobrom delu svog programa (donetog tek 1869.) bavi i opšte nacionalnom problematikom, te je na izvestan način i nacionalni program.

Poslanik[uredi]

Miletić je poslanik i na ugarskom i na hrvatskom saboru, jedan je od organizatora prve skupštine Ujedinjene omladine srpske – prve svesrpske političke organizacije, a kasnije će se angažovati i na osnivanju Družine za oslobođenje i ujedinjenje srpsko. Od maja 1867. ponovo je na čelu novosadskog Magistrata, a tada su mu najbliži saradnici Laza Kostić i Kosta Trifković. Miletić je ponovo u borbi sa ugarskim vlastima. U vreme ovog mandata, njegovom zaslugom, boje srpske trobojke postaju zvanične boje grada Novog Sada, a kako je nastavio sa naporima da Gradsku kuću podigne u srpskom kraju i postao ozbiljna smetnja vlastima, suspendovan je posle godinu dana, a ubrzo i uhapšen i na jednom montiranom procesu osuđen na godinu dana zatvora. Biran je nekoliko puta za narodnog poslanika u Ugarskom saboru: 1865 (zastupao Bečejski srez), 1869, 1872, 1875. (triput Bašaidski srez) i 1881. godine (zastupao Šajkašku). Aktivan je dugo u sazivima Srpskog crkveno-narodnog sabora u Karlovcima: 1864. (zastupao Kulpin), 1868. (Novi Sad), 1869. (Bečej i Otočac), 1872. (Novi Sad), 1875. (Šajkaška) i 1881. godine (Novi Sad).

Zatvor[uredi]

Dok je bio u zatvoru, srpska politička scena počinje da se raslojava. Govoreno mu je da će ostati sam, ako ne napravi neki kompromis, a on je odgovarao: „Sam sam i počeo“. Popularnost mu je na vrhuncu u vreme kada je izašao iz zatvora i gde god se pojavi priređuju mu se velike manifestacije, što dovodi do očaja ugarsku vladu. Svi srpski pogledi bili su upereni ka njemu, a Zmaj je govorio: „Diž`te decu iz kolevke da zapamte njegov lik!“

Svoju aktivnost proširuje i na druge krajeve gde žive Srbi, naročito u vreme ustanka u Hercegovini. Ovaj put, ugarska vlada je rešila da mu trajno stane na put.

Bolest[uredi]

Dana 5. jula 1876. godine uhapšen je u svom stanu u Novom Sadu, a potom, u još jednom montiranom procesu, osuđen na 6 godina robije. U zatvoru je maltretiran i fizički i psihički, saradnici su ga napustili, a uz druge probleme koje je imao, počinje i psihički da poboljeva. Izašao je iz Vacke tamnice "osamljen i bolestan". Bolovao je od 1879. godine pa do povratka iz Budimpešte 1890. godine - kao oporavljen. Po izlasku iz zatvora, neko vreme je izgledalo da mu se stanje popravilo, ali bolest se zatim vratila 1882. godine u još žešćem obliku. Do kraja života se nije oporavio i više se nije uključivao u politički život.

Preselio se 1896. godine kod sina, Slavka Miletića "praktičnog" lekara u Vršcu, gde je mirno proveo poslednje godine života.[7] Umro je u Vršcu, 4. februara 1901. godine u 75. godini života, a sahranjen na Uspenskom groblju u Novom Sadu.

Svetozar je bio oženjen Ankom rođenom Milutinović, a imali su u braku dvoje dece: sina dr Slavka Miletića lekara u Vršcu, i kćerku Milicu Tomić, udatu za političara i novinara Jašu Tomića, u Novom Sadu.[8]

Njegov sinovac, sin mlađeg mu brata Đorđa (Georgija), je bugarski filolog Ljubomir Miletić.

U Kovačici u gimnazijskom parku, postavljen je 1923. godine spomenik Svetozaru Miletiću, zaslugom sreskog načelnika i tamošnje čitaonice.

Reference[uredi]

  1. ^ "Zastava", Novi Sad 1899. godine
  2. ^ "Mlada Srbadija", Beč 1876. godine
  3. ^ "Zastava", Novi Sad 1901. godine
  4. ^ "Srbski dnevnik", Novi Sad 1857. godine
  5. ^ "Letopis Matice srpske", Pešta 1864. godine
  6. ^ "Glasnik društva srpske slovesnosti", Beograd 1869. godine
  7. ^ "Zastava", Novi Sad 1901. godine
  8. ^ "Zastava", Novi Sad 1901. godine

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]


Napomena: Sadržaj ove stranice je napisan prema biografiji na sajtu Srpskog narodnog pokreta „Svetozar Miletić“ http://www.snp-miletic.org.yu Dozvolu za korišćenje ovog materijala možete pogledati ovde ili ovde.