Skrivenosemenice

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Cvetajuće biljke
Vremenski raspon:
Rani Cretaceous — nedavni, 120—0 Ma
Sweetbay Magnolia Magnolia virginiana Flower Closeup 2242px.jpg
Ruzice2.jpg
Ruža (dikotila)
Taksonomija
Carstvo: Plantae
Potcarstvo: Embryophyta
Naddivizija: Spermatophyta
Odeljak: Angiosperms
Grupe (APG IV)[1]

Basal angiosperms

Sinonimi

'Skrivenosemenice (cvetnice, Magnoliophyta, Angiospermae) su najveća grupa zelenih kopnenih biljaka i izgledom jako raznovrsne, ali ih povezuje to što se kod njih seme nalazi unutar ploda. Do sada je poznato preko 290 000 vrsta cvetnica u koje spadaju: cveće, trave, drveće, povrće, voće, ljekovito bilje. Preci cvetnica su se razvili još u doba Trijasa prije 245 miliona godina. Prve poznate cvetnice datiraju prije 160 miliona godina. Preko 80% svih zelenih biljaka ima cvetove, koji stvaraju seme i tako se razvija nova biljka. Jednogodišnje cvetnice cvetaju na kraju svog života, dok većina višegodišnjih cvetnica cveta svake godine. Trave su najrasprostranjenije cvetnice.

Opšte karakteristike skrivenosemenica[uredi]

Broj vrsta skrivenosemenica je oko 250.000. Veličine su od oko 1mm (plutajuća biljka Wolffia) do preko 80m (npr. neki predstavnici roda Eucaliptus). Skrivenosemenice mogu živeti u najsurovijim uslovima pustinja i oboda arktičke tundre, ali najveću raznovrsnost imaju u predelu tropskih (ekvatorijalnih) kišnih šuma. Većina vodi samostalan život i ishranjuje se procesom fotosinteze, ali postoje i parazitske i saprofitske forme. Značaj skrivenosemenica za kopnene ekosisteme je ogroman, jer one su te koje u većini slučajeva čine najveću biomasu u ekosistemu i svojim izgledom i brojnošću određuju izgled i strukturu ekosistema. Značaj za čoveka je takođe velik, jer skoro sve biljke koje čovek gaji radi sopstvene i ishrane domaćih životinja pripadaju skrivenosemenicama.

Cvjetnice mogu imati jedan ili dva klicna listića, kotiledona. Cvijet se otvara iz pupoljka. Pupoljak cvjetnica je zatvoren u čašicu koja liči na čvrstu zelenu loptu. Sastavljena je od zelenih čašičnih listića. Diverzitet boja cvjetnica je bezgraničan. Obojeni dio cvijeta sastoji se od latica koje čine krunicu. Ako su u cvijetu čašični i krunični listići iste boje nazivaju se perigon. U zavisnosti od doba godine, pupoljci se otvaraju i otkrivaju cvjetove. Otkriveni cvjetovi omogućavaju proces razmnožavanja. Kada otopli pupoljak se otvara, čašični listići se savijaju unazad , šire, otkivaju i otvaraju krunične latice koje stvaraju cvjetnu krunu. Cvijet se otvara i otkriva jarko obojene polenske kesice- prašnike. Cvjetovi mogu trajati od jednog dana do nekoliko, dok drugi cvjetaju mjesecima prije nego što se opraše i izrastu u sjeme.

Poreklo, filogenija i sistematika skrivenosemenica[uredi]

Poreklo skrivenosemenica od velike grupe golosemenica (izumrlih i savremenih) još uvek nije razjašnjeno u potpunosti. Brojna su pitanja na koja tu treba pronaći odgovor, a jedno od njih je i nastanak hermafroditnog cveta skrivenosemenica. Skrivenosemenice su verovatno nastale tokom mezozoika - postoje fosilni ostaci iz perioda Krede, ali se pretpostavlja da su one postojale i ranije, u Trijasu i Juri.

Veliku raznovrsnost skrivenosemenica botaničari pokušavaju sistematizovati u prirodne i srodničke grupe, da bi se otkrili putevi filogenije Magnoliophyta. Tradicionalno, grupa skrivenosemenice (Magnoliophyta) ima taksonomski status razdela, i deli se na dve velike podgrupe (klase) - dikotiledone biljke (Magnoliopsida, Dicotyledoneae) i monokotiledone biljke (Liliopsida, Monocotyledoneae). Osnovne razlike između ove dve klase su:

karakteristika dikotiledone biljke monokotiledone biljke
broj kotiledona 2 1
broj cvetnih delova 4-5 3
polen u osnovi trikolpatni u osnovi monokolpatni
nervatura lista mrežasta paralelna
pravo sekundarno debljanje prisutno odsutno

Monokotiledone biljke smatraju se izvedenijima i filogenetski mlađima, a postoji čitav niz grupa dikotiledonih biljaka sa pojedinim karakteristikama monokotiledonih. Savremeni razvoj metoda sistematike omogućio nam je dublji uvid u filogenetske odnose među skrivenosemenicama, i danas se za najprimitivniju grupu smatraju neki tropski predstavnici, familije Amborellaceae, Nymphaeaceae, Austrobaileyaceae i druge njima srodne familije. One leže u osnovi filogenetskog stabla skrivenosemenica. Malo napredniju grupu biljaka čine takozvana „stara drveta“ (engl. paleotrees) i „stare zeljaste biljke“ (engl. paleoherbs). Sve navedene grupe imaju karakteristike i dikotiledonih i monokotiledonih biljaka. Tek se preostale grupe skrivenosemenica u savremenoj literaturi dele na monokotiledone i „prave dikotiledone“ biljke (engl. eudicots).

Sistemi klasifikacije skrivenosemenica[uredi]

Za više informacija pogledajte: Spisak klasifikacionih sistema biljaka

Dijelovi cvijeta[uredi]

Cvjetovi se sastoje od nekoliko dijelova cvijeta, raspoređenih u četiri kruga. Vanjski krug čine čašični listići. Drugi krug, unutar čašičnih listića, je krug latica. U njemu se nalazi treći krug, krug muških dijelova cvijeta-polenske kesice. Zadnji, četvrti krug je sačinjen od ženskih dijelova. Iako svi cvjetovi imaju sličan raspored, kod nepravilnih cvjetova neki dijelovi mogu nedostajati, dok drugi nemaju uvijek isto rastojanje, broj i veličinu cvijeta.

Podjela cvjetnica prema broju klica[uredi]

Podijeljene su u dvije glavne glupe: monokotiledone i dikotiledone.

Životni ciklus cvjetnica
Monokotiledone-dikotiledone
Cvjetnice
Monokotiledone Dikotiledone
Prave trave Ruže
Trave oštrice Magnolije
Žitarice Geranijumi
Rogozi Sljezovi
Bambusi Glavočike
Palme Jabuke
Orhideje Ljutići
Lale Maslačak
Narcisi Mak
Ljiljani Hibiskus

Monokotiledone[uredi]

Žitarice
Pšenica
Monokotiledone biljke

U monokotiledone biljke spadaju trave i lukovice, a smatra se da su 1/6 svih monokotiledonih biljaka cvjetnice što iznosi oko 50 000 vrsta. Prvi put se pojavljuju prije oko 90 miliona godina i naučnici smatraju da su se najvjerovatnije razvile iz dikotiledonih biljaka koje su živjele u vodenim uslovima, rijekama i močvarama, i podsjećale su na lokvanje.

Građa monokotiledonih biljaka[uredi]

Kod monokotiledonih biljaka klica ima jedan klicni listić, kotiledon. Cvjetni dijelovi monokotiledona su latice. Najčešće imaju tri latice ili im je broj latica djeljiv sa tri. Njihovo stablo raste iznutra, ali u njemu one rijetko imaju kambijum- tvorno biljno tkivo. Stablo im je najčešće meko i savitljivo. Listovi imaju paralelnu nervaturu. Korijen monokotiledona je sastavljen od brojnih sitnih korjenova koji se granaju. Monokotiledone biljke rastu brzo.

Dikotiledone[uredi]

Maslačak
Ruža
Dikotiledone biljke

Preko 5/6 svih cvjetnica obuhvataju dikotiledone biljke što iznosi oko 175 000 vrsta.

Građa dikotiledonih biljaka[uredi]

Dikotiledone su one biljke kod kojih klica ima dva kotiledona tj. dva klicna listića. Cvjetovi ovih biljaka su četvoročlani ili petočlani. Stablo dikotiledona ima kambijum, tj. jedan sloj ćelija koje stalno rastu blizu kore stabla. Njihovo stablo je razgranato. Većina dikotiledona ima jedan dugačak vretenasti korijen. Njihovi listovi su mrežaste nervature.

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

  • Panajotović A. (2006). Enciklopedija živog sveta, Pirot, Knjižare PI-PRESS (Kuća knjige).

Spoljašnje veze[uredi]