Srbi u Bosni i Hercegovini

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Srbi u Bosni i Hercegovini
Ploča Kulina bana iz crkve kod Visokog.jpg
Stefan Tvrtko I Kotromanić.jpg
Sokullupasa.jpg
Makarije Sokolovic2.JPG
Saint Basil of Ostrog.jpg
Sava Vladislavic Raguzinski.jpeg
Filip Visnjic guslar.jpg
Sima Milutinovic Sarajlija.jpg
Petar Popović Pecija.jpg
Mico Ljubibratic 1875 HumL.png
Aleksa Santic.JPG
Jovan Ducic.jpg
Petar Kocic.jpg
Vladimir Ćorović.jpg
Andric Ivo.jpg
G Princip (cropped).jpg
Mselimovic.jpg
Branko Copic.jpg
MiloradEkmecic.jpg
Emir Kusturica Bruxelles05.jpg
Ukupna populacija

1.369.883 — 31,38 % (1991)[1]

1.086.733 — 30,78 % (2013)[2]
Regioni sa značajnom populacijom
 Bosna i Hercegovina
Jezici
srpski jezik (ijekavski izgovor)
Religija
uglavnom pravoslavna, manjim dijelom ateisti, muslimani i katolici
Srodne etničke grupe
Bošnjaci i bosanskohercegovački Hrvati
Ovaj članak je deo serije o
Srbima
Serbian Cross.svg

Srbi su jedan od tri konstitutivna naroda Bosne i Hercegovine, koji u najvećem broju žive u Republici Srpskoj, jednom od dva entiteta zemlje. Osim u Republici Srpskoj, gdje Srbi čine oko 81,51 %[2] stanovništva, Srbi žive u veoma malom broju i u drugom entitetu Bosne i Hercegovine, Federaciji Bosne i Hercegovine, gdje ih je oko 2,55 %[2] u cjelokupnom stanovništvu. U Bosni i Hercegovini Srbi naseljavaju oblasti: Krajine, Semberije, Istočne Hercegovine, Posavine i Podrinja pa se prema regionalnoj pripadnosti mogu nazivati: Krajišnicima, Sembercima, Hercegovcima, Podrinjcima.

Stanovništvo[uredi]

Srbi najvećim dijelom žive u Republici Srpskoj, dok ih u Federacije Bosne i Hercegovine ima u zanemarivom broju, u Unsko-sanskom i Kantonu 10. Srbi su teritorijalno najrasprostranjeniji narod u Bosni i Hercegovini. Govore srpskim jezikom ijekavskog izgovora, i većinom su pravoslavne vjere, dok mali broj njih čine ateisti.

Istorija Srba u Bosni i Hercegovini[uredi]

Srbija u srednjem vijeku[uredi]

Bosna i Hercegovina u sastavu Osmanskog carstva[uredi]

Opadanje moći Otomanske carevine[uredi]

Nevesinjska puška i Berlinski kongres[uredi]

Oslobođenje i Ujedinjenje[uredi]

Raspad Jugoslavije i Republika Srpska[uredi]

1992—1995.[uredi]

U nekima oblastima Federacije Bosne i Hercegovine prije Građanskog rata, živjeli su većinom Srbi, ali su tokom rata te oblasti etnički očišćene. Prema popisu stanovništva iz 1991. godine, Srbi u BiH su činili oko 32% ukupnog stanovništva i posjedovali 51,4% ukupnog zemljišta (poređenja radi Muslimani su posjedovali 27, 3% zemlje). Dejvid Oven je u jednom intervjuu rekao: „Bosanski Srbi su bili seosko stanovništvo i pre rata živeli na 60% teritorije. Bosanski Srbi se bore za teritoriju na kojoj su vekovima živeli“. Oni su mahom izbjegli u Srbiju ili u Republiku Srpsku. Jedan broj izbjeglih Srba iz Bosne i Hercegovine se nalazi i u dijaspori. Najviše izbjeglica je bilo iz zapadne i centralne Bosne i Hercegovine (Drvar, Glamoč, Grahovo, Livno, Petrovac, Travnik i dr.). Istu sudbinu su doživjeli Srbi iz Sarajeva koji su prije Drugog svjetskog rata činili većinsko stanovništvo Sarajeva, pretpostavlja se da je iz Sarajeva iseljeno oko 150.000 Srba.[traži se izvor]

Čedomir Antić tvrdi da u BiH postoje nastojanja da Republika Srpska bude lišena ovlašćenja i da rastu pritisci za reviziju Dejtonskog sporazuma na štetu srpskog naroda. U Federaciji BiH nije vraćena samo imovina Srpske pravoslavne crkve. Nisu vraćeni stanovi nosiocima prava pripadnicima JNA, a u Federaciji BiH ne postoje, kako on kaže, srpske škole.[3] Dvojezični natpisi na saobraćajnim znakovima u Federaciji BiH su postavljeni 2009. godine, međutim na većini su obrisani natpisi na ćirilici, a česti su i slučajevi uvrijedljivih poruka na račun Srba.[4]

Kultura[uredi]

Doprinos čovječanstvu[uredi]

Među znamenitim Srbima iz Bosne i Hercegovine nalaze se pisci Jovan Dučić, Petar Kočić, Aleksa Šantić, Ivo Andrić, Meša Selimović, Branko Ćopić i drugi, guslar i narodni pjesnik Filip Višnjić, Knez Ivo od Semberije, filozof i vizionar Dimitrije Mitrinović, slikar Kosta Hakman, istoričari Vladimir Ćorović i Jovan Deretić, likovni umjetnik Mirko Ilić i režiser Emir Kusturica.

Mehmed-paša Sokolović, Srbin iz Sokolovića pored Višegrada, bio je veliki vezir (predsjednik vlade) u Osmanskom carstvu. Makarije Sokolović je bio prvi patrijarh Srpske pravoslavne crkve kada je ona obnovljena kao Pećka patrijaršija 1557. godine. Luka Vukalović doprinio je oslobođenju Bosne od osmanlijske vlasti. Ubijeni premijer Srbije, Zoran Đinđić, rodio se u Bosanskom Šamcu, a bivši predsjednik Srbije Boris Tadić rođen je u Sarajevu.

Od muzičara najpoznatiji su: Zdravko Čolić, Nele Karajlić, Saša Lošić, Goran Bregović i drugi.

Iz Bosne i Hercegovine porijeklom su vladaoci srednjovjekovne dinastije Mrnjavčevića, kao i vladaoci iz crnogorske dinastije Petrovića Njegoša.

Srpski narod u Bosni i Hercegovini na popisu 1991.[uredi]

Pravoslavni hrišćani u BiH, prema popisu iz 1921. godine.
  50-100%
  30-50%
  0-30%
Udeo Srba u BiH po naseljima 1981. godine
Privatni zemljišni posed Srba u BiH 1981. godine po naseljima
Udeo Srba u BiH po naseljima 1991. godine
Etnički sastav BiH 2006. godine
Udeo Srba u Sarajevu po naseljima 1961. godine
Udeo Srba u Sarajevu po naseljima 1991. godine
Udeo Srba u Brčkom po naseljima 1961. godine
Udeo Srba u Brčkom po naseljima 1971. godine
Udeo Srba u Brčkom po naseljima 1981. godine
Udeo Srba u Brčkom po naseljima 1991. godine

Prema popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini 1991. godine, broj stanovnika izjašnjenih kao Srbi, bio je sledeći:

Po opštinama Grada Sarajeva:

Broj Srba po opštinama Bosne i Hercegovine prema Popisu stanovništva iz 1991.:

Sarajevo[uredi]

Saborna crkva u centru Sarajeva

Srba u Sarajevu, po popisu iz 1991. godine, je bilo 157.526 (29,94 %)[a]. Danas, posle rata u Bosni i Hercegovini, malo ih je ostalo u gradu. Većina se odselila, ili u inostranstvo, ili u Istočno Sarajevo, u Republici Srpskoj (nekadašnje Srpsko Sarajevo). Za vreme rata su u Sarajevu postojali koncentracioni logori za Srbe od kojih su najpoznatiji Viktor Bubanj, Sunce i Silos u kojima je stradalo 6.628 Srba. Iz koncentracionih logora su preko dana odvođeni na prinudni rad, da kopaju rovove muslimanskoj vojsci ili da čiste minska polja. Najpoznatije mjesto gde su Srbi odvođeni, mučeni i brutalno ubijani odsecanjem glave je jama Kazani.

Tri najznačajnije srpske pravoslavne crkve u gradu su Stara pravoslavna crkva (crkva Svetih arhangela Mihaila i Gavrila) iz 16. veka,[5] Saborna crkva iz šezdesetih godine 19. vijeka i Crkva Svetog Preobraženja u Novom Sarajevu.

Mostar[uredi]

Saborna crkva u Mostaru 1890—1900.

Srba u opštini Mostar, po popisu iz 1991. godine, je bilo 23.846 (18,83% stanovništva), a u samom gradu Mostaru 14.142 (18,64%). Danas, poslije rata u Bosni i Hercegovini, malo ih je ostalo u gradu. Većina se odselila a povratnika je vrlo malo. Prema procjenama federalnog zavoda za statistiku federacije Bosne i Hercegovine iz 2003. godine, Srba u Mostaru ima 3.644.

Tokom rata u Bosni i Hercegovini, 1993. godine, hrvatski eksremisti su uništili Sabornu crkvu Sv. Trojice i Crkvu Rođenja Presvete Bogorodice (poznate i kao Nova i Stara pravoslavna crkva), koje datiraju iz sredine 19. vijeka.[6][7]

Vidovdanski pokolj[uredi]

Na Vidovdan 1941. godine ustaše su hapsile i ubijale mostarske Srbe, među njima i znamenite ličnosti kao i sveštenike. Oko 30 Srba bačeno je u jamu iznad Čitluka, 10 km od Mostara.[8][9][10]

Ustaše su pobile i cijelo bratstvo manastira Žitomislića i bacile u Vidonjsku jamu, na desnoj obali Neretve. Krajem 1941. godine manastirske konake su zapalili ustaše i Nemci, pošto su prethodno opljačkali riznicu, arhivu i biblioteku.

U junu 1992. godine Hrvati su spalili i uništili isti manastir.

Kultura[uredi]

Pjevačko udruženje „Gusle“ osnovano je u Mostaru 18. decembra 1888. Imalo je oko 50 osnivača, a za predsjednika je izabran Jovo R. Šola. Časopis „Zora: Časopis za zabavu, pouku i književnost“ (poznatiji kao Zora) izlazio je od 1896. godine.

Vidi još[uredi]

Napomene[uredi]

  1. Ukupan broj Srba u svim sarajevskim opštinama: Vogošća 8.843, Ilijaš 11.339, Ilidža 25.061, Novi grad 37.736, Novo Sarajevo 33.014, Pale 11.269, Stari grad 5.178, Trnovo 2.063, Hadžići 6.391 i Centar 16.632[1]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 „Stanovništvo prema nacionalnoj pripadnosti i površini naselja” (PDF). 1991. Pristupljeno 15. 7. 2016. 
  2. 2,0 2,1 2,2 „Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini” (PDF). 2013. Pristupljeno 15. 7. 2016. 
  3. Politika: „Prava srpskog naroda“, autor: Čedomir Antić, 04.08.2011.
  4. Radio televizija Republike Srpske: FBiH - Ćirilica ne može da opstane, 04.08.2011. (srpski)
  5. Old Serbian Orthodox Church Sarajevo, Official Website
  6. ICTY indictment against the Croat Herzeg-Bosnia leadership, Statement of the Case, Article 27, 2003.
  7. Prof. Michael Sells' page documenting the destruction, Pristupljeno 25. 4. 2013.
  8. Arhiv Jugoslavije, ZKRZ BiH, inv. br. 55.802 & 55.325
  9. Arhiv Hercegovine, fond Okružnog suda u Mostaru, br. Ko. 248/1946
  10. Spomenica Mostara 1941-1945

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]