Srednji vijek

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Srednji vijek obuhvata razdoblje od V do XV stoleća. Ovo razdoblje u istoriji ljudskog društva i kulture predstavlja zaokruženu cijelinu. Ratnički narod Huna je 375. godine iz Azije prodro u Evropu. Oni su pokrenuli varvarska plemena. Počela je Velika seoba naroda. U V vijeku varvarski narodi srušili su Zapadno rimsko carstvo. Međutim, još nepunih deset vijekova, održalo se Istočno rimsko carstvo, odnosno Vizantija. Na zgarištu Zapadnog rimskog carstva u V vijeku počele su da niču nove države. Tokom VII i VIII vijeka stvorena je snažna država Arabljana. U razvoju društva i XV vijek se smatra prijektretnicom. Sredinom XV vijeka, tačnije 1453. godine, Turci su osvojili Carigrad i uništili ostatke Vizantijskog carstva. Krajem XV vijeka pomorci su otkrili novi svijet - američki kontinent. Na početku srednjeg vijeka, dok Evropu potrijesa seoba naroda, na američkom kontinentu se razvila civilizacija Maja. U isto vreme u Aziji nastaje civilizacija Tang, u Kini.

Podjela istorije na tri velika doba pripisuje se Kristoferu Keleru (lat. Christophorus Cellarius; 1638—1707), koji je svoju opštu istoriju podijelio na tri perioda:

  • historia antiqua (do cara Konstantina Velikog),
  • istoria mediiaevi (od Konstantina Velikog do pada Carigrada pod tursku vlast 1453. g.) i
  • istoria nova (od pada Carigrada).

Ova periodizacija bila je primenjivana u krugovima pisaca opšte istorije iz 18. vijeka, što ju je činilo opšte priznatom. U docnijem razvoju istoriografije dolazilo je do izvesnih pomjeranja graničnih datuma ovih velikih perioda; tako da je na kraju, poslije dužih rasprava, za kraj starog i početak srednjeg vijeka uzeta 476. g. — obilježena padom Zapadnog rimskog carstva, dok je za kraj srednjeg i početak novog vijeka uzeta 1492. godine kao datum epohalnog otkrića Amerike. Istina, bilo je pokušaja da se za početak novog vijeka uzme i 1517. g. — obilježena početkom Reformacije.[1]

Ova periodizacija je dugo ostala važeća, ali je i pored toga bilo naučnika koji su tvrdili da granice pojedinih vjekova nisu dobro postavljene. Pojedini istoričari su smatrali da granicu između starog i srednjeg vijeka treba pomjeriti naprijed — u 7, pa čak i u 8. vijek. Bilo je istoričara koji su i granicu između srednjeg i novog vijeka različito datirali: jedni za kraj 15, drugi za 1517, treći za 17, četvrti za 18. vijek. Osim toga, jedan broj istoričara je smatrao da vrijeme od 12. do 18. vijeka po mnogo čemu osobeno, karakteristično, i da bi ga stoga trebalo izdvojiti posebno u opštoj istoriji, uprkos tome što bi to odudaralo od tradicionalnih koncepcija periodizacije. Usljed ovih različitih shvatanja otvorena je kriza tradicionalne periodizacij. Pa ipak, i tradicionalna podela je imala izvesnih manjkavosti. Njeni temelji su udareni u vrijeme kada je težište izučavanja bilo na političkoj istoriji, ali i pored toga ona je bila nedosljedno postavljena. Razlog leži u tome što je za kraj starog i početak srednjeg vijeka uzet politički događaj — pad Zapadnog rimskog carstva (476. g.), kraj srednjeg i početak novog vijeka označava 1492. g. — veliki datum iz privredne istorije. Sa proširivanjem interesovanja istorijske nauke na sve oblasti ljudske djelatnosti sve jasnije su se otkrivale slabosti tradicionalne periodizacije, njene granice su shodno tome postajale nesigurne, a istorijska misao je ukazivala i na drugačije hronološke periode istorijskog razvoja u svijetu. Zato su se u istorijskoj nauci postavila pitanja takve periodizacije koja bi izražavala kontinuitet objektivnog kretanja u istorijskom razvoju. Jer, kako ističe Miomir Dašić, očito da su sve ove vremenske podjele manjkave sa svjetskoistorijskog stanovišta — ova podjela je izrazito evropska, a ne svjetska.[1] Srednji vijek se deli na:

Uloga crkve[uredi]

Srednji vijek na zapadu je obilježila prevlast Katoličke crkve, te se ona u razdoblju razvijenog srednjeg vijeka pokušava suprotstaviti sve moćnijem građanstvu te zadržati prevlast nad svjetovnim vladarima. Pape su na početku bile u sukobu sa vladarima Svetog rimskog carstva, a kasnije sa francuskim kraljevima.

Kako je sa razvojem društva došlo do razvoja cjelokupne društvene svijesti, te su mislioci uvidjeli preveliko bogatstvo crkve, amoralnost, simoniju (prodavanje crkvenih časti), indulgenciju (prodavanje oprosta grijeha i drugo). Uporedo s time došlo je do sukoba s Crkvom te osnivanja mnogih smjerova koji su uopšteno nazvani katari koji su tražili čišćenje pred Bogom. Zbog suprotstavljanja Crkvi ona je protiv njih povela čak i krstaške ratove te osuđivala jeres osnivanjem inkvizicija. Tako nastaju biskupska, papska (Rimska) i španska inkvizicija.

Podela društva[uredi]

Tokom srednjeg vijeka razvijao se nov način proizvodnje. Antičke robove u srednjem veku zamenjeuju zavisni seljaci ili kmetovi. Za razliku od potpuno obespravljenog roba, zavisni seljak ili kmet bio je zainteresovaniji za rad. Zavisni seljak je posedovao oruđe za rad. Iako je zavisni seljak ili kmet bio potčinjen feudalnom gospodaru ili vlastelinu, njegov položaj je bio bolji nego položaj roba. Kmet nije radio samo za vlastelina, već i za svoju porodicu.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 M. Dašić, Uvod u istoriju, pp. 31. i dalje

Literatura[uredi]

  • M. Dašić, Uvod u istoriju sa osnovama pomoćnih istorijskih nauka, Titograd 1988.
  • Rade Minjaljčić, ISTORIJA za šesti razred osnovne škole, Zavod za udžbenike, Beograd 2015.

Spoljašnje veze[uredi]


Istorijska doba

Stari vekSrednji vekNovi vekSavremeno doba