Srpski manastir Svetih arhangela u Jerusalimu

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Manastir Arhangela Mihaila

Manastir Svetih arhangela Mihaila i Gavrila je oko 1312/13. godine osnovao i podigao kralj Milutin. Nalazi se unutar zidina Starog grada u Jerusalimu (Sveta zemlja), neposredno u blizini crkve Svetog Groba (crkva Vaskrsenja Hristovog) i Grčke patrijaršije.

Istorija manastira[uredi]

Na temeljima ruševina starog vizantijskog manastira koji je tu bio od 4. do 9. veka, kralj Milutin je u čast vizantijske pobede nad Persijancima podigao ovaj manastir za potrebe srpskih kaluđera u Jerusalimu. Podizanje ovog manastira usko je vezano za jedan istorijski događaj o kojem se danas vrlo malo zna. Podignut je posle briljantne pobede srpske vojske u Maloj Aziji. O tom događaju pisao je Milutinov letopisac, arhiepiskop Danilo. On u svom letopisu piše da je kralj Milutin svome tastu, vizantijskom kralju Androniku Drugom, u pomoć protiv Persijanaca poslao elitne ratnike pod vođstvom vojvode Novaka Grebosteke koji su do nogu potukli Persijance. Arhiepiskop Danilo je zapisao: „Srbi su njihova tela sekli kao trsku“. Posle ove pobede, kralj Milutin je podigao crkvu Svetih arhangela, a posle je sagradio konake, malu bolnicu i jednu gostionicu za sve srpske i slovenske kaluđere i poklonike u Svetoj zemlji. Kako stoji u Povelji cara Dušana iz 1350. godine, Stefan Dečanski, „sveti kralj Uroš Stefan”, hram je ukrasio, utvrdio i darivao.

Car Dušan je 1348. godine odredio pomoć ovom manastiru: Dubrovnik je izdvajao 500 perpera godišnje na ime carine za prodaju soli Srbiji, manastir Svetog Spasa na Bojani 100 perpera, a manastir Svetog Nikole na Vranjini, ostrvu na Skadarskom jezeru, dao je jerusalimskom manastiru kao metoh i on je bio dužan da za njegove potrebe izdvaja pola svojeg godišnjeg prihoda.

Za vreme cara Uroša ovaj manastir primao je 100 perpera godišnje od Stona. Tu su počeli da se okupljaju i ruski kaluđeri, koji nisu imali svoj manastir u Palestini.

Oko 1400. godine ruski arhimandrit Gretenije navodi da manastir stoji na mestu gde je Bog uništio asirsku armiju od 108 hiljada vojnika. Ruski đakon Zosim piše 1419-1421. godine da manastir pripada srpskom bratstvu i da se iguman zove Pajsije. Jedno vreme ovaj manastir bio je metoh manastira Sv. Save Osvećenog, što sultan potvrđuje fermanom iz 1537. godine povodom vinograda, kao i sultan Muhamed III 1601. Vasilije Posnjakov je 1558-61. našao u manastiru srpske monahe iz manastira Sv. Save Osvećenog i pomenuo da su dvojica monaha išli u Rusiju kod cara kako bi izmolili novac za obnovu manastira, a zatim u Carigrad da bi dobili dozvolu. Početkom 17. veka Jan Kutvik procenjuje da se u manastiru nalazi više od 100 monaha. Srbima je tada ponestalo novca, pa su prodali manastir grčkom patrijarhu Teofanu 1623. godine.[1]

Milutinova zadužbina u Svetoj Zemlji, prizori iz prošlih vremena

Manastirom Svetih arhangela Mihaila i Gavrila srpski monasi upravljali su oko 300 godina. Posle propasti srednjovekovne srpske države, srpski manastir u Jerusalimu pomagali su ruski vladari i boljari. Iz hrisovulje Mare Branković, supruge sultana Murata Drugog i kćerke Đurđa Brankovića, vidi se da je ovaj manastir u drugoj polovini 15. veka jedno vreme bio opusteo, verovatno od kolere. Za vreme jerusalimskog patrijarha Teofana, u 17. veku, arhangelski manastir potpao je pod grčku vlast.

Srpska duhovna misija se 1848. godine useljavala u manastir. Nailazili su Srbi u njemu na stare srpske knjige, u kojima je bilo takođe starih srpskih zapisa. Na konferenciji mira u Parizu 1920. godine pokrenuto je pitanje od strane srpskih delegata, o našoj upravi nad srpskim svetinjama u Palestini.[2]

Kazivanja o manastiru[uredi]

Kazivanja arhimandrita Porfirija Uspenskog, šefa ruske misije u Jerusalimu sredinom 19. veka, koji je boravio u manastiru Svetih arhangela i tvrdio da su Arhanđeli „najlepši manastir Svetog grada”, da u njemu ima mnogo ikona, 40 ćelija i da je manastir mogao da prihvati oko 200 poklonika. U manastiru su se nalazila trpezarija, bolnica, riznica i „divna biblioteka” sa grčkim, latinskim i slovenskim rukopisima i štampanim knjigama. Danas se neke od srpsko-slovenskih rukopisnih knjiga nalaze se u bibliotekama Kijevske duhovne akademije, Moskve, Sankt Peterburga, Vatikana, pravoslavnog manastira Svete Katarine i Pravoslavne grčke patrijaršije u Jerusalimu, gde je nedavno pronađen iluminirani rukopisni „Poklonik” „smernog Gavrila Tadića” iz 1662. godine.

Manastir je slavio kao svoju slavu praznik Sv. arhanđela a to je i slava Nemanjića. Bio sav od tesanog kamena, kao i pod. Bilo je tu pored crkve, mnogo zgrada i ćelija kaluđerskih, dosta vode i veliki ogradni zid. U hramu su u 19. veku bila tri časna prestola: srednji - posvećen Sv. arhanđelu, desni - Sv. Jovanu Zlatoustom i levi - Sv. Nikoli.[2]

Mnogi crkveni velikodostojnici, patrijarsi, monasi, pobožni građani išli su da hodočašće u Jerusalim i manastir Arhangela Mihaila i Gavrila. Među njima su pored Nemanjića i drugih srpskih vladara bili i patrijarh Arsenije treći Čarnojević (1683) koji je manastiru podario jevanđelje na staroslovenskom jeziku, beogradski mitropolit Mihailo (1883), patrijarh German (1959), patrijarh Pavle (1994). Manastir i danas pohode mnogi srpski crveni velikodostojnici, monasi i pobožni građani.

Antonio Vučetić navodi podatak da je manastir zamro zbog kuge. [3]

Manastir danas[uredi]

Hrišćanski deo, Starog grada u Jerusalimu. Levo-gore - Ulica St. Francisko (br 1.- Hram Hristovog Vaskrsenja)

Manastir Svetih arhangela Mihaila i Gavrila se i danas nalazi u Jerusalimu, unutar zidina Starog grada Jerusalima, u hrišćanskom delu i u očuvanom je stanju. Nalazi se u Ulici sv. Franje br. 9 (Saint Francis Street No.9)[4], u neposrednoj blizini Crkve Svetog Groba (Hram Vaskrsenja Hristovog) i Grčke patrijaršije, u hrišćanskom delu Starog grada. U biblioteci Jerusalimske patrijaršije, koja je skoro obnovljena, može se naći bogata riznica srpsko-slovenskih rukopisnih knjiga koje potiču iz manastira Sv. Arhangela Mihaila i Gavrila.

Sveti Sinod Srpske pravoslavne crkve je poslao molbu Jerusalimskoj patrijaršiji da se manastir vrati u okrilje SPC.

Reference[uredi]

  1. ^ Denys Pringle: The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem, A Corpus, Volume 3. The City of Jerusalem, 2010, str. 335-336.
  2. 2,0 2,1 "Ilustrovani list", Beograd 1920. godine
  3. ^ Vučetić, Antonije (1885). Starine, knjiga XVII, pp. 3. Zagreb: JAZU. 
  4. ^ „Michael (Archangel) Church and Monastery”. Jerusalem.com. Pristupljeno 7. 3. 2016. 

Literatura[uredi]

Monografija Dinka Davidova „Srbi i Jerusalim”, u divot izdanju „Politika” AD (2007)

Izvori[uredi]