Srpski pokret obnove

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Srpski pokret obnove
LogoSPO.JPG
Amblem Srpskog pokreta obnove
Lider Vuk Drašković
Osnovana 14. mart 1990.
Prethodnik delovi Srpske narodne obnove i Srpski slobodarski pokret
Sedište Knez Mihailova 48, 11000 Beograd
 Srbija
Novine Srpska reč
Mladi ogranak Srpski omladinski pokret obnove
Broj članova  (april 2016) 30.000
Ideologija Monarhizam,
Nacionalni konzervativizam,
Liberalni konzervativizam,
Evropeizam,
Antikomunizam.
Politička pozicija Desni centar
Međunarodno članstvo Međunarodna monarhistička konferencija
Narodna skupština
3 / 250
Zvanični veb-sajt

Srpski pokret obnove (skraćeno SPO) je parlamentarna politička stranka u Srbiji, osnovana 1990. godine u Beogradu. Predsednik stranke od osnivanja je književnik i političar Vuk Drašković.

Program[uredi]

Programska načela[uredi]

Srpski pokret obnove je nacionalna, slobodarska i državotvorna stranka desnog centra, liberalnih, građanskih, monarhističkih, tadicionalističkih, hrišćanskih i demokratskih opredeljenja, evropskih vrednosti i izrazite prozapadne političke i vrednosne orijentacije.

Srpski pokret obnove se zalaže za nacionalnu obnovu i povratak Srbije njenim pretkomunističkim korenima po pitanjima unutrašnje i spoljne politike, odakle i potiče naziv stranke. Obnova podrazumeva ponovno uspostavljanje parlamentarne monarhije na čelu sa dinastijom Karađorđević, očuvanje i isticanje srpskog nacionalnog identiteta i nacionalne tradicije, kulture i istorije, utemeljenje društva na hrišćanskim i porodičnim vrednostima i povratak slobodarskoj i državotvornoj strategiji Kraljevine Srbije i Kraljevine Jugoslavije, koja je bila prozapadna i u svemu evropska. Stranka baštini tradiciju antifašističke i oslobodlačke borbe Jugoslovenske kraljevske vojske u Otadžbini generala Dragoljuba Draže Mihailovića i od osnivanja se odlučno zalagala za njegovu sudsku rehabilitaciju. Pod ispravljanjem nepravdi iz vremena totalitarnog komunističkog režima SPO podrazumeva i otkrivanje masovnih grobnica i sudsku rehabilitaciju nevino stradalih ideoloških neprijatelja nove vlasti i, pre svega, otvaranje tajnih dosijea komunističkih i postkomunističkih službi bezbednosti iz perioda od 1944. do 2000. godine. Ovim činom bili bi razotkriveni i rasformirani mehanizmi kojima te službe sve do danas sistematski narušavaju vladavinu prava, krše osnovna ljudska prava i slobode i onemogućaju demokratizaciju, modernizaciju i evropeizaciju srpskog društva.

Osnovno programsko načelo Srpskog pokreta obnove je Srbija na Zapadu. SPO zagovara bezuslovni i što skoriji ulazak Srbije u Evropsku uniju, NATO alijansu i sve druge oblike evroatlantskih integracija kao najvažniji strateški prioritet državne politike, što, nadalje, treba da dovede do usvajanja evropskih standarda i vrednosti u političkom životu, pravnom poretku, ekonomiji i socijalnom sistemu i opšte modernizacije i demokratizacije društva. Predstavnička demokratija, liberalno građansko društvo, vladavina prava, socijalna sigurlnost i najviši nivo individualnih i kolektivnih ljudskih i manjinskih prava i sloboda (uključujući čitav korpus manjinskih prava nacionalnih, verskih i seksualno-rodnih manjina prema najvišim evropskim i međunarodnim standardima) za Srpski pokret obnove predstavljaju neprikosnovene vrednosti. Upravo stavovi po pitanju ljudskih i manjinskih prava i sloboda i zalaganje za unapređivanje društvenog položaja različitih manjinskih grupacija Srpski pokret obnove čine izrazito liberalnom strankom u vrednosnom smislu. Takođe, SPO je liberalan i kada je u pitanju ekonomska politika, jer u svom ekonomskom programu zagovara liberalnu tržišnu ekonomiju i ističe odlučujući značaj privatne inicijative za ekonomski i socijačni razvoj društva. Ključ ekonomskog i socijalnog, ali i demografskog oporavka Srbije SPO vidi u dostizanju ravnomernog regionalnog razvoja kroz efikasnu decentralizaciju vlasti na lokalnom i regionalnom (srednjem) nivou po evropskim standardima i preduzimanje mera ubrzanog ekonomskog razvoja nedovoljno razvijenih područja. Kada je reč o kosovskom pitanju, Srpski pokret obnove traži usvajanje nove državne strategije prema Kosovu, koja bi podrazumevala diplomatsku borbu za svestranu zaštitu Srba i srpske kulturne i verske baštine na Kosovu i Metohiji, uz evropske i međunarodne garancije, priznajući realnost da Srbija od 1999. godine nema suverenitet nad Kosovom i uspostavljajući svestrane dobrosusedske odnose sa Kosovom, bez formalnog priznanja njegove nezavisnosti.

Vuk Drašković za sebe kaže da je „prosvećeni i odgovorni“ srpski nacionalista, ističući politiku mira, razvijanja svestranih dobrosusednskih odnosa i međusobnog uvažavanja sa svim balkanskim zemljama i ubrzanih evroatlantskih integracija Srbije kao jedini ispravan oblik srpskog nacionalizma i patriotizma u današnjem vremenu, dok ratnohuškačku, šovinističku, revanšističku i izolacionističku politiku naziva „antipatriotskom“. Drašković pod nacionalizmom podrazumeva „pronalaženje najboljih mogućih rešenja za svoj narod u datim okolnostima, ali ne na štetu drugih naroda, kao i razvijanje dobrosusedskih odnosa sa narodima sa kojima su Srbi živeli ili još uvek žive zajedno, pretvaranje svih postojećih neprijateljstava u prijateljstva i stvaranje savezništava sa velikim silama koje odlučuju o sudbini ovog dela sveta“. Treba napomenuti da je Vuk Drašković bio među prvim srpskim političarima i piscima koji su početkom 90-ih godina 20. veka otvoreno istupali protiv ratne politike zvaničnog Beograda i još tokom trajanja rata u bivšoj Jugoslaviji otvoreno žigosali srpske zločine nad bošnjačkim, hrvatskim i albanskim civilnim stanovništvom, pre svega granatiranje Vukovara i Dubrovnika, opsadu Sarajeva i masakr u Srebrenici, za koji Drašković otvoreno priznaje da je bio genocid. On i danas često ističe važnost ne samo zvaničnog izvinjenja najviših predstavnika države Srbije, nego i otvorenog žigosanja, iskazivanja ljudskog saosećanja i iskrenog pokajanja od strane srpske političke i intelektualne elite i celokupne srpske javnosti zločina prema drugim narodima počinjenih srpskom rukom, bez umanjivanja tih zločina i bez pokušaja da se oni opravdaju zločinima drugih učinjenim prema Srbima, kao i javne osude zločinaca, koji se, prema Draškoviću, ni u kom slučaju ne smeju proglašavati nacionalnim herojima. Njegova je teza da je u ratovima 90-ih godina prošlog veka ukaljan srpski obraz i osramoćena slavna srpska vojnička tradicija, jer su se Srbi, čineći ratne zločine, tada prvi put u svojoj istoriji „upisali u knjigu zla“. Lider Srpskog pokreta obnove istovremeno govori o potrebi da se politička i intelektualna elita i celokupna javnost Hrvata, Bošnjaka i Albanaca na isti način odrede prema njihovim zločinima učinjenim prema Srbima u poslednjoj deceniji 20. veka, ali i u Drugom svetskom ratu od strane ustaša i balija, a pre svega prema ustaškom genocidu nad Srbima u NDH i etničkom čišćenju sprovedenom nad Srbima u Hrvatskoj 1995. godine u akcijama „Bljesak“ i „Oluja“. Drašković insistira na tome da se u zemljama bivše Jugoslavije, u cilju opšteg regionalnog pomirenja, sprovede proces sličan denacifikaciji koja je sprovedena u Nemačkoj nakon Drugog svetskog rata i pada Hitlerovog režima. U tom cilju SPO se zalagao za iskrenu i posvećenu saradnju Srbije sa Haškim tribunalom još od njegovog osnivanja 1993. godine.

Simboli[uredi]

Simbol SPO-a je ruka sa podignuta raširena tri prsta. Zastava SPO-a je svetlo plave, kraljevske, boje sa amblemom SPO u sredini.

Amblem stranke se predstavlja na podlozi srpske trobojke na kojoj se nalaze tri stilizovana ćirilična slova:

  • „S“ koje simbolizuje ocila iz srpskog nacionalnog grba;
  • „P“ koje simbolizuje srpsku nacionalnu kapu — šajkaču;
  • „O“ koje simbolizuje srce i suzu.

Sabori SPO[uredi]

Sabor je najviši organ Srpskog pokreta obnove. Do sada je održano šest sabora: 1990, 1993, 1997, 2001, 2005, 2010, i 2015.

Poslednji sabor SPO-a, održan decembra 2015. godine, nosio je naziv Putokaz i na njemu je usvojeno pet programskih deklaracija, a za predsednika stranke ponovo je izabran Vuk Drašković.

Istorija[uredi]

Osnivanje[uredi]

Mirko Jović i Vuk Drašković su na Badnje veče, 6. januara 1989. godine osnovali Srpsku narodu obnovu, prvu srpsku nacionalnu stranku u Jugoslaviji nakon obnove višestranačja. Ubrzo dolazi do razlaza između njih dvojice, te Drašković, sa svojim otcepljenim krilom SNO, zajedno sa Vojislavom Šešeljem, koji je predvodio Srpski slobodarski pokret, 14. marta 1990. osniva Srpski pokrat ovnove. Nedugo zatim došlo je do odvajanja Šešeljeve struje, od koje je nastao Srpski četnički pokret, a kasnije i Srpska radikalna stranka.

Srpska garda[uredi]

SPO je u prvim godinama ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini organizovao paravojnu formaciju Srpska garda[1] [2], čiji su komandanti bili Đorđe Božović Giška i Branislav Matić Beli. Beli je ubijen 4. avgusta 1991. ispred svoje kuće u Beogradu. Ubice nikada nisu otkrivene, ali se sumnja da je atentat izvela Služba državne bezbednosti po nalogu Slobodana Miloševića. Giška gine 15. septembra iste godine, u okolini Gospića, u jednom od prvih sukoba, a komandu nad jedinicom preuzima njegov zamenik Branislav Lainović Dugi. Nakon borbi u Hrvatskoj, nastavljena su borbena dejstva u istočnom delu Bosne i Hercegovine. Srpska garda je rasformirana 1992. godine, a ostala je upamćena po korektnom ophođenju prema zarobljenicima i civilnom stanovništvu svih nacionalnosti i izuzetnoj vojničkoj disciplini, te se za nju ne vezuju pljačke i ratni zločini.

Opoziciono delovanje 90-ih godina[uredi]

Vuk Drašković, predsednik SPO

Srpski pokret obnove se od svog osnivanja dosledno borio protiv autokratskog režima Slobodana Miloševića i vodio snažnu antiratnu kampanju, zalažući se za opstanak Jugoslavije makar u konfederalnom obliku ili, ukoliko opstanak ne bi bio moguć, za njeno mirno razdruživanje.

SPO je predvodio sve veće antivladine proteste tokom 90-ih:

SPO je inicirao osnivanje i predvodio sve velike opozicione koalicije u poslednjoj deceniji 20. veka — oba DEPOS-a i koalicije Zajedno, kao i Demokratske opozicije Srbije početkom 2000. godine, iako je ubrzo, pod oštrim pritiskom režima i nekih članica DOS-a, pre svih Demokratske stranke, istupio iz tog saveza. Kada je reč o 5. oktobru 2000. godine, Vuk Drašković ističe da je tada došlo samo do smene Miloševića sa čela države, ali ne i do smene njegovog režima, te da je Služba državne bezbednosti, na čelu sa istim ljudima, sa kojima su lideri DOS-a, kako kaže Drašković, baš kao i sa šefovima kriminalnih klanova, sklopili „pakt“ o rušenju Miloševića i proglasili ih oslobodiocima i herojima 5. oktobra, zadržala sve mehanizme pritiska na političke protivnike i odlučujućeg uticaja na državnu politiku. On dodaje da je uvertira za taj „pakt“ bilo izbacivanje Srpskog pokreta obnove iz DOS-a i njegovo sistematsko razbijanje putem zajedničke propagande DOS-a i šefova Službe državne bezbednosti preko državnih medija pod režimskom kontrolom, što je i dovelo do izbornog kraha Srpskog pokreta obnove 2000. godine i otvorilo vrata saradnji DOS-a sa ključnim ličnostima aparata nasilja Miloševićevog režima i beogradskog podzemlja u toku i nakon njegove smene.

Predsednik stranke Vuk Drašković više puta je bio izložen policijskoj torturi, a bio je i meta više atentata od strane Službe državne bezbednosti po nalogu Slobodana Miloševića:

  • tokom hapšenja jula 1993. policija je brutalno mučila njega i njegovu suprugu Danicu, a, nakon dva meseca provedena u zatvoru, prebačeni su na lečenje u Francusku, pod pritiskom mnogih svetskih državnika, uključujući francuskog predsednika Miterana i njegovu suprugu Danijelu, koja je lično dolazila u Beograd, zatim američkog predsednika Klintona, ruskog predsednika Jeljcina, britanskog premijera Mejdžora i grčkog premijera Micotakisa,
  • u atentatu na Ibarskoj magistrali 3. oktobra 1999. godine poginula su četvorica njegovih najbližih saradnika — Veselin Bošković (Draškovićev šurak), Zvonko Osmajlić, Vučko Rakočević i Dragan Vušurović, a Vuk je pukim slučajem uspeo da prđe gotovo nepovređen,
  • u atentatu u Budvi 15. juna 2000. godine, iako je pucano iz blizine, Vuk je samo lakše povređen (dva metka su mu samo okrznula čelo).

Drašković je brutalne likvidacije političkih protivnika Miloševićevog režima — lidera opozicije, nezavisnih predstavnika pravosuđa i nezavisnih novinara — okarakterisao kao državni terorizam, a jedinice Službe državne bezbednosti zadužene za te likvidacije nazvao je „eskadronima smrti“.

Vuk Drašković je organizovao posetu Prestolonaslednika Aleksandra II Karađorđevića, njegove supruge princeze Katarine i sinova prinčeva Petra, Filipa i Aleksandra Jugoslaviji 1991. godine. Bila je to prva poseta članova dinastije Karađorđević Jugoslaviji nakon nemačke invazije 1941. godine i napuštanja zemlje tadašnjih članova Kraljevskog doma.

Godine 1997. potpredsednik SPO Velimir Ilić napušta stranku i, sa određenim brojem istomišljenika iz Srpskog pokreta obnove, u Čačku osniva narodnjaču stranku Nova Srbija.

Učešće u Saveznoj vladi SRJ[uredi]

Srpski pokret obnove je učestvovao u Saveznoj vladi SRJ uoči i na početku NATO bombardovanja, od januara do aprila 1999. Tada je Vuk Drašković obavljao funkciju potpredsednika Savezne vlade zaduženog za spoljne poslove. SPO je učešće u toj vladi, na čijem je čelu bio Miloševićev SPS, prihvatio ne bi li Drašković svojim međunarodnim ugledom pokušao da izdejstvuje povoljnije ponudu međunarodne zajednice za rešenje kosovskog konflikta i tako spreči vojnu intervenciju NATO-a. Vuk Drašković se tada založio za prihvatanje završnog akta iz Rambujea, što je državni vrh Srbije i Savezne Republike Jugoslavije na čelu sa Slobodanom Miloševićem odbio. Nakon toga, 24. mart, otpočela je intervencija NATO-a, a SPO je u aprilu napustio Saveznu vladu.

Period od 2000. do 2012.[uredi]

Koalicija Preokret i sukob u stranci[uredi]

Nakon odluke rukovodstva Srpskog pokreta obnove da uđe u koaliciju Preokret sa Liberalno demokratskom partijom i Socijaldemokratskom unijom, dolazi do sukoba unutar stranke krajem 2011. i početkom 2012. godine.

Predlogu u ulasku u ovu koaliciju usprotivili su se potpredsednici stranke Srđan Srećković, ministar vera i dijaspore i Sanja Čeković, državna sekretarka u ministarstvu za ljudska i manjinska prava, državnu upravu i lokalnu samoupravu. Oni su predlagali da Srpski pokret obnove ostane u koaliciji sa Demokratskom strankom, kao glavnim strateškim partnerom. Glavni odbor SPO je 10. decembar 2011. smenio Srećkovića sa mesta potpredsednika stranke, a Predsedništvo SPO ih je oboje isključilo iz strane 10. februara 2012. godine. Srećković i Čekovićeva su odmah nakon isključenja proglasili formiranje frakcije Izvorni Srpski pokret obnove i nastavili da obavljaju svoje državne funkcije. Tada su poslanici u Narodnoj skupštini, članovi Srpskog pokreta obnove, odlučili da bojkotuju rad parlamenta dok se Srećković i Čekovićeva ne razreše funkcija u Vladi. Poslanici iz redova SPO su ubrzo odustali od svojih zahteva, vratili se u poslaničke klupe i omogućili izbor člana Visokog saveta sudstva i zamenika javnih tužilaca.

Glavni odbor SPO je 25. februara 2012. godine doneo odluku o učešću Srpskog pokreta obnove na parlamentarnim, pokrajinskim i lokalnim izborima 6. maja 2012. u okviru koalicione liste Čedomir Jovanović — Preokret.

Izborni rezultati[uredi]

Srpski pokret obnove je samostalno ili u koalicijama sa drugim strankama učestvovao na svim parlamentarnim izborima u Srbiji:

  • Na prvim višestranačkim izborima 9. decembra 1990. SPO je dobio 7,6% glasova, tj. 19 poslaničkih mesta.
  • 1992. godine, u okviru koalicije DEPOS (SPO, Demokratska stranka Srbije i Nova demokratija), koja je dobila 20% glasova, tj. 50 poslaničkih mesta, SPO-u je pripalo 26.
  • 1993. godine, koalicija DEPOS (SPO, Nova demokratija i Građanski savez Srbije) je dobila 18% glasova, tj. 45 poslaničkih mesta, od kojih je 37 pripalo SPO.
  • 1997. godine SPO je učestvovao samostalno na izborima i dobio je 18% glasova, tj. 45 poslaničkih mesta.
  • 2000. godine SPO je učestvovao samostalno i dobila je 3,3% glasova, što je bilo manje od potrebnog cenzusa.
  • 2003. godine, 28. decembra, SPO je učestvovao u koaliciji sa Novom Srbijom. Ta koalicij je osvojila 7,7% glasova, tj. 22 poslanička mesta, od kojih je SPO-u pripalo 13.
  • 2007. godine, 21. januara, SPO izlazi samostalno i osvaja 3,33% glasova, te ne prelazi cenzus.
  • 2008. godine, 11. maja SPO je izašao na izbore u okviru koalicije Za evropsku Srbiju, sa DS, G17+, LSV i SDP. Ta koalicija je osvojila 102 poslaničkih mandata, a SPO-u je pripalo 4 mandata, mesto ministra za dijasporu u Vladi Srbije, koje je povereno tadašnjem potpredsedniku stranke Srđanu Srećkoviću i mesto državnog sekretara u ministarstvu za državnu upravu i lokalnu samoupravu, koje je povereno tadašnjoj potpredsednici stranke Sanji Čeković.
  • 2012. godine, 6. maja SPO je izašao na izbore u okviru koalicije Preokret, sa Liberalno-demokratskom partijom, Socijaldemokratskom unijom i drugim manjim strankama i sindikatima. Ta koalicija je osvojila 6,6% glasova, tj. 19 poslaničkih mandata, od kojih je SPO-u pripalo 4 mandata.
  • 2014. godine, 16. marta SPO je izašao na izbore u koaliciji sa Srpskom naprednom strankom i drugim manjim strankama. Ta koalicija je osvojila 48,35% glasova, tj. 158 poslaničkih mandata, od kojih je SPO-u pripalo 5 mandata i tada je formirao samostalan poslanički klub u Narodnoj skupštini.

Komentar: Narodna skupština Republike Srbije ima 250 narodnih poslanika.

Istaknuti članovi[uredi]

Bivši članovi[uredi]

Reference[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]