Stanišić (Sombor)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Stanišić
Stanisic iz vazduha 037777.JPG
Pravoslavna crkva u Stanišiću
Grb
Grb
Administrativni podaci
Država Srbija
Autonomna pokrajina Vojvodina
Upravni okrugZapadnobački
GradSombor
Stanovništvo
 — 2011.Pad 3.987
 — gustina44/km2
Geografske karakteristike
Koordinate45°56′12″ SGŠ; 19°09′53″ IGD / 45.93663° SGŠ; 19.16472° IGD / 45.93663; 19.16472Koordinate: 45°56′12″ SGŠ; 19°09′53″ IGD / 45.93663° SGŠ; 19.16472° IGD / 45.93663; 19.16472
Vremenska zonaUTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadm. visina103 m
Površina89,9 km2
Stanišić na mapi Srbije
Stanišić
Stanišić
Ostali podaci
Poštanski broj25284
Pozivni broj025
Registarska oznakaSO

Stanišić (nem. Stanischitsch, mađ. Őrszállás) je naselje u Srbiji, gradu Somboru, u Zapadnobačkom upravnom okrugu i udaljeno je 22 km od Sombora. Prema popisu iz 2011. bilo je 3.987 stanovnika. Posle Drugog svetskog rata selo je naseljeno narodom Dalmacije (1.070 porodica, 5.430 članova). Do 1965. godine je ovo naselje sedište Opštine Stanišić koju su činila naseljena mesta: Gakovo, Rastina, Riđica i Stanišić. U sastav opštine je ulazilo i naselje Kruševlje koje je izgubilo status samostalnog naseljenog mesta tako da je danas deo Gakova. Posle ukidanja statusa opštine u celini je pripojena teritorija opštini Sombor.

Ime[uredi]

Osnivači Stanišića nazvali su naselje (1535. godine) prema prezimenu viđenijeg ovdašnjeg stanovnika ili najbrojnije porodice. Na sličan način imena su dobila i druga naselja i pustare u široj okolini Sombora: Bilić, Bikić, Bokčinović, Braćević, Đurić, Miličić (kasnije Milčić), Nenadić, ... Ime sela ostalo je istovetno sa imenom nekadašnje pustare, mada je, u svakodnevnom govoru (posebno među Somborcima), selo često nazivano i Staničićem i Stančićima. U zvaničnim državnim dokumentima ime sela je uvek pisano sa oblikom Stanišić.

Naredbom mađarskih državnih vlasti ime mesta je od 1904. do 1918. godine, kao i od 1941. do 1944. godine, bilo Ersalaš (Őrszállás, odnosno Stražara). Među starim stanišićkim porodicama sačuvano je predanje da je ime sela nastalo prilikom preseljenja srpskih porodica iz Baračke i Dautova, tako što je neko uzviknuo starcu koji je predvodio narod: "Stani čiča, ovo je mesto za nas!", te je od tog povika nastalo ime Staničić, Stanišić (kako je ime Stanišić za nekadašnju pustaru zabeleženo 128 godina pre ovog preseljenja, očito da predanje nije tačno). [1]

Istorija[uredi]

Stanišić je staro bačko naselje. Prvi put se pominje 1366. godine kao Pariš, selo koje se nalazi na srednjovekovnim kartama XV i 16. veka. Krajem 17. veka, posle austro-turskih ratova, selo je opustelo. Ubrzo je obnovljeno i u njega se vraćaju srpske izbeglice i doseljenici iz Mađarske i Nemačke. U selu je 1772. godine podignuta pravoslavna crkva koja je obnovljena 1910. godine posle velikog požara. 1815. godine podignuta je katolička crkva, visoka preko 45 m.

Mapa Stanišića iz 1764. godine

Na pustaru je iz obližnjih sela Baračka i Dautovo 1763/1964. godine preseljeno stotinjak prognanih srpskih porodica, koje su ovde osnovale današnje selo Stanišić (prema popisu iz 1764. godine u Stanišiću je tad bilo 605 stanovnika). Srbi se prvobitno nisu naselili gde danas leži Stanišić, nego više na istočnoj strani, blizu današnjeg naselja Aleksa Šantić, koji leži na negdašnjoj pustari "Šara". Pustara "Šara" je za vreme doseljenja Srba iz Baračke i Dautova otkinuta od Kaćmara, i priključena Stanišiću. Ali se Srbima ovaj predeo nije svideo, jer u blizini nije bilo bunara, ni trske za pokrivanje kuća, ni ribolova itd. I posle prezimljenog zimskog vremena, krenuše Srbi ka zapadu i nastade tamo gde je danas selo Stanišić, i gde je sa zapadne strane onda bila velika bara, dubok rit pun ribe, a selo sa istočne strane opasano velikim šumama. [2]

Povelja cara Franca I kojom je selo Stanišić, posed baronske porodice Redl, uzdignuto 1811. g. u status poljoprivrednog trgovišta (varošica)

Srpska osnovna škola je radila od 1774. godine, a nemačka od 1786. godine[3]. Krajem 1783. godine u Stanišiću počinje naseljavanje manjeg broja mađarskih i slovačkih porodica (stanišićki Slovaci će do kraja XIX veka uglavnom biti pomađareni i ponemčeni. Pomađareni su: Drobina, Križak, Žumbera, Ralbovski, Kolar, Trenka, Marko, Mudri, Napora, Rončak, Kolarik, Mihalec, Fabijan itd[1]), a tokom 1786/1787. g. ovde je naseljeno i stotinjak nemačkih porodica (Nemci će nastaviti da se doseljavaju i narednih decenija). Sve do 1811. godine selo je bilo podeljeno na dva dela — nemački (novi) i srpski (stari) Stanišić. Početkom 19 veka, pa sve do vremena Mađarske revolucije 1848/1949. godine, Stanišić je bio u posedu plemićke porodice Redl. Potpisom austrijskog cara Franca I Stanišić 1811. g. dobija status trgovačke i poljoprivredne varošice, a srpska i nemačka opština spojene su u jednu. Zbog nesporazuma oko zemljišta za napasanje stoke Mađarske vlasti će tri Srbina (Mirka Komnenova, Simu Popova i Gigu Bikara) 31. maja 1848. godine obesiti odmah iza sela s desne strane jevrejskog groblja kad se ide jednu duž za Riđicu. Oni su odmah tamo i sahranjeni, a svi Stanišićani su izvedeni da za primer vide presude. Još jedanaest stanišićkih Srba osuđeno je na po godinu dana zatvora, četvorica su osuđena na po dve godine, petorica na po tri i dvojica na po devet godina zatvora, a samo dvojica žitelja su osuđena na kraće vremensku kaznu od jednog, odnosno tri meseca zatvor. Nemačko stanovništvo je tokom 19. stoleća postalo najbrojnije. Prema popisu iz 1800. g. u selu je živelo 2.788 stanovnika, 1820. g. 4.219, 1900. g. 6652, a 1931. g. 7.588 stanovnika (5.582 Nemci, 1.102 Srbi, 686 Mađari, 185 Bunjevci-Hrvati, 60 Romi, 40 Jevreji [4]) . Stanišić je između dva svetska rata bio demografski, privredno i društveno razvijena samostalna opština.[5] Taj period bio je veoma bogat dešavanjima, promenama u načinu života, razvijala se i modernizovala poljoprivreda, cvetalo zanatstvo i trgovinu, menjao se izgled sela, osnivana su kulturna i sportska društva, selo je sve više ličilo na varošicu.[6]

Pečat sela Stanišić

Epidemija kolere počela je u Stanišiću 27. avgusta 1831. godine, obolelo je 18 a umrlo 13 osoba. Epidemija je u Bačkoj bila u 53 mesta, od 14.147 obolelih, umrlo ih je 7.453. Kolera se ponovo javlja u Stanišiću 17. avgusta 1836. bolesne je lečio bolničar Vilmoš Ofenbauer koji je došao iz Budimpešte. U Gornjem Srezu, kojem pripada i Stanišić, umrlo je 1.355 ljudi.[7]

Mnoge srpske stanišićke porodice odselile su se u Sombor i na okolne somborske salaše, kao i u Bečej, Sentu, Mol ili Srbobran, nakon što je Stanišić, od 1805. gopdine (do 1894. godine) postao vlastelinski posed plemićke porodice Redl.[1]

Mađarske vlasti su 1904. g. preimenovale Stanišić u Ersalaš (Őrszállás), kako se zvao do kraja 1918. godine, kao i tokom okupacije 1941-1944. godine. U Stanišiću je austrougarsko vreme prestalo 21. novembra 1918. godine, kada je u Stanišić prispelo 40 srpskih vojnika.

Stanišić je posle Prvog svetskog rata pripao teritoriji Kraljevine SHS i predstavljao je zasebnu opštinu. Sa blizu osam hiljada stanovnika, Stanišić je između dva svetska rata imao srpsku i nemačku školu, pravoslavnu i rimokatoličku crkvu, poštu, bolnicu (sa tri lekara i aparatom za snimanje pluća), dve apoteke, veterinarsku službu, advokatsku kancelariju, električnu centralu, ciglanu, parni mlin, dve kudeljare, šest sodara, ledaru, tri drvare, krečanu, sušaru za žito, 32 parne vršalice, kovačke, stolarske, kolarske, saračke, pećarske, keramičarske, krojačke, vunopletačke, ćurčijske, obućarske, šeširdžijske i časovničarske radionice, 17 radnji (deset sa mešovitom robom, šest sa tekstilnom i jednu prodavnicu obuće “Bata”), četiri gvožđare, pet pekara, osam mesara, dve mlekarske radnje, Vatrogasno društvo, Sokolsko društvo, organizaciju Narodne odbrane, Seljačku družinu, Zanatlijsko momačko udruženje, mesni odbor Crvenog krsta, Srpsku amatersku pozorišnu družinu i Srpski crkveni hor, nemačka i mađarska kulturna društva, fudbalski klub, opštinske nedeljne novine (na nemačkom jeziku), bioskop, železničku stanicu (1936. g. bilo je u Stanišiću i automobila), zasebnu opštinsku upravu i predstavljao je, zapravo, pravi mali grad. Stanišićkom ataru imao je 21.933 katastarska jutra zemlje.[8]

Društvena organizacija koja je imala poseban značaj u selu u periodu između dva rata jeste „Sokolsko društvo”. Njega je osnovao opštinski lekar dr Ante Marić 1929. godine, a u početku je imalo stotinak članova. Posle decenije delovanja, društvo je 1939. godine prestalo sa radom, a članstvo je raspušteno.

Drugi svetski rat[uredi]

Centar Stanišića tridesetih godina 20. veka
Honvedi ulaze u Stanišić, 12. april 1941. g.

Stanišićki Nemci će sa velikim oduševljenjem dočekati 25. mart 1941. godine potpisivanje akta o pristupanju Kraljevine Jugoslavije Trojnom paktu, da bi posle vojnog puča u Beogradu dva dana kasnije, 30. marta 1941 škola u Stanišiću prestala sa radom. Za stanovnike Stanišića rat je počeo 11. aprila, kada je berberski majstor Jovan Tanurdžić bacio u vazduh železničku stanicu, oko 21 čas, a vojska je još ranije otvorila artiljerisku paljbu prema Mađarskoj. Kanonada pucnjave je trajala od 13,30 do 20 časova kad je naređeno povlačenje. U ponoć između 11. i 12. aprila , u Mađarsku iz Stanišića se uputio Gašpar Majer, član Kulturbunda (osnovan u Stanišiću 1925. godine), otišao je u Garu da izvesti Mađarsku komandu da pred Honvedima nema nikog i da mogu slobodno krenuti ka dubini Jugoslovenske teritorije (zbog toga će ga kasnije okupatorska vlast odlikovati zvanjem viteza). Honvedi su izjutra (došli iz prava Riđice) pre 7 časova 12. aprila 1941. godine bili pred Stanišićem. Stanovnici Stanišića Nemci i Mađari su se radovali propasti Kraljevine Jugoslavije, dok su Srbi i Jevreji živeli u neizvesnosti, ne znajući šta im donose dani okupacije. Mađarska komanda je zavela vojnu vlast, koja će biti odmenjena civilnom 15. avgusta 1941. godine. Već prvih dana okupacije u selu je prisutan veliki politički rivalitet između Mađara i Nemaca. Nemci su očekivali da će oni kontrolisati dešavanja u selu, ne samo zašto su bili najbrojnija narodna skupina, nego i zbog Nemačkih zasluga u razbijanju Kraljevine, međutim Bačka je ušla u sastav Mađarske okupacione zone što je više pogodovalo seoskim Mađarima. Odmah po ulasku honveda u selo počela su hapšenja i ubijanje Srba. Sve je to ličilo na "lov na veštice". Bilo je dovoljno da neko prijavi osobu da je "četnik" i usledilo bi hapšenje, logorisanje, a u mnogim slučajevima streljanje[9]. Tih dana postavljena su i vešala u Kakošu (deo Stanišića), nad Srbima i Jevrejima su počele represalije, pojedinci su ubijani i u ataru, na raznim seoskim mestima, dosta ih je uhapšeno i maltretirano.[7]

Poznato je i posleratno svedočenje Bogoljuba Drljačina "Komisiji za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u Vojvodini": "Tom prilikom osim mog pokojnog oca (streljan 14. aprila 1941. godine), Arsen Jovanović, Sava Mišković, Komnenov Sima, Komnenov Stevan i Komnenov Milan, koji je imao samo 12 godina, su streljani. Svi ovi, tj. svi osim mog pokojnog oca, koji je streljan ispred crkve, bili su izvedeni van sela i tamo pobijeni".[10]

Vešala u Stanišiću 1941. godine

Oduševljeni dotadašnjim pobedama Nemačke, mladi stanišićki Nemci dobrovoljno su stupali u vojsku (aprila 1942. godine otišlo ih je na stotine)... Na stanovnike Stanišića protežu se mere okupacione politike; mladići se mobilišu u Mađarsku vojsku, pojedini Srbi se hapse i gone na prinudni rad u Mađarsku i Austriju, dok drugi završavaju po nekoliko meseci u logoru koji se nalazi u Bačkoj Topoli.

1944. godine stanišićki Nemci prihvataju preko stotine dece iz bombardovane Nemačke koje su smešteni u porodicama članova "Kulturbunda". Izmeću 4. i 10. aprila 1944. godine i u Stanišiću su, kao i u celoj Bačkoj, pokupljene Jevrejske porodice i transportom prebačene u nemački koncentracioni logor Aušvic.[11] Seoski Nemci su tokom rata izrađivali čarape, obuću i odeću za Vermaht. Između ostalog, ova činjenica je bilo jedno od opravdanja jugoslovenskih komunista za konfiskaciju imovine posle rata.

Kako se rat bližio kraju, a sa istoka nadirala sve blize sovjetska Crvena srmija, lokalni Nemci i Mađari (njih oko 130) su napustili Stanišić plašeći se odmazde za zločine koje je nemačka i mađarska vojska počinila na tlu Jugoslavije, u čemu su učestvovali i članovi njihovih porodica ili oni sami. Oko 1200 Nemaca i Mađara iz Stanišića naći će se na frontu u Drugom svetskom ratu, poginulo ih je 242 (u Rusiji 65, Mađarskoj 37 itd). Od tog broja (1200) 500 ih je nasilno mobilisano (!) septembra 1944. godine u 31. SS Bačku diviziju koja se borila na Batini 1944. godine.

Oslobođenje[uredi]

Stanišić je oslobođen od strane Ruske Crvene srmije 22. oktobra 1944 godine.[7] Straža je sa miletićke strane javila "Rusi, Rusi dolaze!". Bilo je bliže deset časova, Glavnim sokakom su na konjima projurili crvenoarmejci. Narod je na okupu. Konjanici su se vratili i zaustavili kod Opštinske kuće, tu su već bili Sovjetski oficiri. Josip Vener je na nemačkom uzviknuo "Kape dole", što su svi i učinili. Od mase se do oslobodilaca nisu mogli probiti ljudi što su juče posle podne preuzeli vlast. Oko hiljadu i petsto Nemaca zdravilo se sa crvenoarmejcima i oficirima, sve dok Srbi nisu kazali da su oni članovi "Kulturbunda". Crvenoarmejci nisu znali koga imaju ispred sebe, što je i razumljivo. Nastao je tajac kada su se svojim pozdravnim govorima javili Jovan Vukajlov i učitelj Petar Bačić. Vatrogasna muzika je zasvirala, klicalo se Titu, Staljinu i kralju Petru. Svojim pozdravnim govorom slavlju se na ruskom i srpskom jeziku pridružio i sveštenik Vladimir Rodzjanko, koji je ruske narodnosti, i posle podebe oktobarske revolucije je 1920. godine sa roditeljima izbegao iz Rusije, dospevši u Bačku, i do Stanišića.[12]

Posle rata marta/aprila 1945. godine u čitavoj Vojvodini i Slavoniji došlo je do iseljavanja Nemačkog stanovništva. Selo Stanišić je poznato kao poslednje iseljeno, Deseti avgust 1945. bio je "crni dan" za stanišićke Nemce. Oko 3500 ljudi je preseljeno u okolne logore (Kruševlje i Gakovo), dok je 300 ljudi (majstora, žena kuvarica) ostavljeno u selu da rade za partizane. Oni su radili između ostalog i oko silne stoke a i druge poslove u Stanišiću koje je bilo pusto skoro 4 meseca do 06. decembra kada je stigle prva kompozicija naroda Dalmacije ("Riđičani"). Neki od tih Švaba su posle služili kod kolonista, i sigurno ih je dvestotinjak i posle ostalo u selu, ali su se kasnije 1950-ih iselili u Nemačku, malo ih je ostalo u Stanišiću. Oni što su deportovani u logore (Gakovo i Kruševlje) su umirali od gladi, kolere, dizenterije i ostalih bolesti. U Gakovu je umrlo oko 8500 a u Kruševlju oko 3500 ljudi. Svi preživeli iz Vojvođanskih logora su pušteni 1947. i 1948. godine preko granice.

Kolonizacija naroda Dalmacije[uredi]

Kolonizacija Dalmatinaca u Stanišić 1945/46
Borci 19. severnodalmatinske divizije kolonizovani u Stanišić posle 1945. godine.

Na mestu interniranih Nemaca, odlukom Vlade Demokratske federativne Jugoslavije posle Drugog svetskog rata, u Vojvodinu i Baranju trebalo je da bude naseljeno stanivništvo iz pasivnih krajeva Hrvatske (Dalmacija, Lika, Banija, Kordun, i Gorski Kotar), Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Srbije i Makedonije, pa je tokom 1945/1946. godine iz ovih krajeva kolonizirano oko 42.000 porodica. Za kolonizaciju naroda iz Dalmacije prvobitno je predviđen grad Apatin, koji je mogao prihvatiti oko 10.000 ljudi, taman toliko koliko je i planirano da dođe iz kršne Dalmacije. Međutim pred sam dolazak prvog voza u Bačku došlo je do obrta, jači lobi Ličana je presudio, i Dalmatinci su morali put dva bačka sela - Stanišić i Riđica. U Stanišiću je planiran smeštaj za 1.330, a u Riđici za 670 doseljeničkih porodica.

Kada je prva kompozicija naseljenika (150 porodica), sa područja Obrovac, Zadar, Knin i Sinj koja je upućena za Riđicu stigla 06. decembra 1945. godine u Stanišić, starosedeoci Stanišića listom su izašli na železničku stanicu da vide i pozdrave naseljenike, a pozdravni govor im je održao Jovan Vukajlov, predsednik opštine. Stanišićani su prve naseljenike darivali jelom, pićem i drugim đakonijama. Impresionirani ovakvim dočekom, i čuvši da je Stanišić veće i lepše mesto, putnici nisu hteli da produže za Riđicu. Izrazili su želju da ostanu u Stanišiću i da se tu nasele. Veći broj porodica napustilo je vagone i samovoljno se uselilo u prazne kuće u Stanišiću (okolina Železničke stanice (danas ulica Cara Dušana). Međutim kolonizacioni plan pokrajinske komisije u N. Sadu nije se mogao menjati. [13]

U Stanišić je prvi transport porodica iz Dalmacije (od ukupno sedam) stigao na Svetog Nikolu 1945 godine. Put od Dalmacije do Stanišića bio je dug i iscrpljujuć. Mase naroda putovali su brodovima do Bakra i zeleznicom do Sušaka, pa preko Zagreba, do Dunava, neki transporti preko Novog Sada a neki preko Bogojeva. Od 867 porodica koje su se zadržale u Stanišiću 1956. godine prema poreklu naseljavanja bilo je: 121 porodica iz Knina, 242 iz Sinja, 85 iz Šibenika, 22 iz Makarske, 18 iz Imotskog, 3 sa Korčule, 2 iz Like, iz Benkovca 161, 111 iz Splita, 49 iz Metkovića, 21 iz Drniša, 6 iz Zadra, 3 porodice sa Korduna i još nekoliko porodica iz raznih krajeva.

Za razliku od drugih naselja u Bačkoj, u Stanišiću se kolonisti nisu grupisali po srezovima i krajevima odakle su došli.[14] I na kraju, u vreme kolonizacije Vojvodine 1945.-1948. godine u Stanišić je došao najveći broj kolonističkih porodica - 1.070 (5.430 članova).[15]

Spisak kolonizovanih dalmatinskih porodica u Stanišiću (1945—1948)

Vozovi bez voznog reda[uredi]

Železnička stanica u Stanišiću
  • Prvi transpot je prispeo 19. decembra 1945. godine (230 porodica iz Sinja i okoline, sa 1500 članova).
  • Drugi 24. februara 1946. godine(180 porodica iz okoline Knina, sa oko 1500 članova).
  • Treći februara-marta 1946. godine (160 porodica iz raznih krajeva Dalmacije)
  • Četvrti marta-aprila 1946. godine (150 porodica iz okoline Knina i Metkovića)
  • Peti izmeću aprila-maja 1946. godine (72 porodica dalmatinskog porekla sa 324 člana. „Makedonci“ su u stvari bili Dalmatinci koji su između 1921. i 1936. godine naseljeni Ovče Polju u okolini Svetog Nikole i Štipa. Po izbijanju rata, 1941. godine, bugarski okupatori ih proteruju i oni prelaze prvo u Niš, a kasnije se okupljaju u Negotinskoj krajini.
  • Šesti transport je stigao neutvrđenog datuma 1946. godine (60 porodica iz raznih krajeva Dalmacije).
  • Stanišićani broje "sedam transporta", što je i tačno ako se ima u vidu da je prvi stigao u oktobru-novembru 1945. godine, da su se porodice samovoljno iskrcale i smestile u Stanišić (slučaj sa Riđičanima).[16]

Mada jedan deo kolonizovanog stanovništva (oko 150 porodica, najčešće primorci i otočani) nije uspeo da se prilagodi novim uslovima života, drugačijoj klimi i krajoliku, te se, nešto kasnije, vratio u zavičaj, kolonisti su prema rezultatima prvog posleratnog popisa iz 1948. godine činili preko 70% od ukupnog broja tadašnjih stanovnika Stanišića. U selu je tada živelo 7.741 stanovnik, a po nacionalnoj strukturi boli je 3.763 Srba, 2.480 Hrvata, 1.224 Mađara (Slovaka), 181 Nemac, 25 Roma, 19 Slovenaca, 16 Crnogoraca, 14 Rusina, 11 Makedonca, 4 Muslimana, 1 Čeh i 3 ostala.[17]

Kolonistima je dodeljeno 11.500 jutara obradive zemlje, a u zavisnosti od broja članova i zasluga u ratu porodice su dobijale od šest do 14 jutara.

Kolonizacija Stanišića predstavljala je najznačajniji migracioni događaj u 255 godine dugoj istoriji kontinuiranog naselja, a po svom obimu i značaju daleko je nadilazila brojčano skromne kolonizacije sela iz XVIII veka (Srba 1763/1764. i Nemaca 1786/1787. godine). Ova kolonizacija suštinski je izmenila etničku sliku sela (ranije najbrojnije nemačko stanovništvo kompletno je zamenjeno srpskim i hrvatskim stanovništvom iz Dalmacije), te je dovela do potpune promene dotadašnjih duhovnih i kulturoloških navika i vrednosti, ali i govora, običaja, načina ishrane, oblačenja itd. Međusobno prožimanje starog i novog stanovništva nastupilo je postepeno, tokom narednih godina.[17]

Stanišić posle Drugog svetskog rata[uredi]

Svatovi u Stanišiću

Prvih godina posle drugog svetskog rata društveni i privredni život u Stanišiću bio je raznovrstan i bogat sadržajem. U novoj sredini se preko 5000 naseljenih članova dalmatinskih i porodica iz drugih krajeva moralo se navikavati na življenje i privređivanje u bačkim uslovima. U Stanišiću je 1946. godine osnovano deset zemljoradničkih zadruga koje su nosile nazive ljudi zaslužnih u ratu (Rade Končar, Ivo Lola Ribar...) ili po nekim geografskim pojmovima iz zavičaja kolonista (Velebit, Krka, Jadran...). Osim zadruga, osnovana su Poljoprivredna mašinska stanica i Zaprežna stanica. Krajem 1946. i početkom 1947. godine kupljeno je 60 novih traktora. Ove mašine odvožene su na rad i u Gakovo, Kruševlje i u Riđicu. Pod vinogradima je 1949. godine u Stanišićkom ataru 28 jutara zemlje. Veterinarska stanica je posle rata osnovana 1952. godine, njome će rukovoditi dr Svetozar Bogdanović (rodom iz Starog Bečeja, studije je završio u Frankfurtu). Aeromiting u Stanišiću održan je 24. septembra 1953. godine, ali se "probno" skakalo i dan ranije.[18] Stanišić 30. septembra 1956. postaje značajno administrativno-teritorijalno sedište jer mu se priključuju Svetozar Miletić i Riđica. Selo je, 13. jula 1961. godine, pogodila velika oluja koja je pritom odnela toranj pravoslavne crkve star 155 godina. Petnaestog aprila 1964. godine u devet sati i 40 minuta osetio se zemljotres, veće štete nije bilo, ali su na nekim zgradama napukli zidovi, kao i na pravoslavnoj crkvi. Olimpijski bazen (dimenzija 50h50) otpočeo je sa radom 1968. godine i radiće narednih 5 godina. Glavna ulica "Oslobođenja" (2.538 m) asfaltirana je 1970. godine, dok je put od Stanišića do Riđice 1974. godine presvučen asfaltom, iste godine ukinuta je železnička pruga Sombor-Stanišić-Riđica. Godine 1971. radi se na betoniranju trotoara, popravci prelaza i mostova, na poboljšanju javne rasvete, a pristupa se i na izgradnji vodovoda. Godine 1976. svi sportski klubovi u selu su objedinjeni pod imenom "Stanišić": fudbal, rukomet (muški i ženski) i šah. Ovim su lakše usmeravana novčana sredstva dobijena od društva; novoorganizovano društvo "Stanišić" je postalo vlasnik vodeće kafane u Stanišiću (kafane "Sport", otvorene 1975. godine), preko čijeg je prometa obezbeđen izvor prihoda za održavanje sportskog života.[19]

Prvi podaci o biblioteci u Stanišiću datiraju iz 1900. godine kada je osnovana Građanska čitaonica. O njoj se zna malo jer arhiva nije sačuvana. Posle II svetskog rata, 1947. u Stanišiću se osnivaju dve biblioteke: knjižnica Mesnog kulturno - prosvetnog saveta i knjižnica Ujedinjenog saveza antifašisticke omladine Vojvodine (USAOV). Obe su imale po osamdesetak knjiga. Godine 1949. počinje sa radom NKC, koja od 1951. radi kao sreska biblioteka, a 1962. prerasta u matičnu biblioteku (za ogranke u Gakovu, Riđici i Rastini). Godine 1963. pripaja se Gradskoj biblioteci u Somboru. Biblioteka je danas smeštena u Domu kulture „Dositej“. Ima oko 15.000 knjiga, uglavnom beletristike i stručne literature. Sem knjiga na srpskom zastupljen je i bogat fond na mađarskom jeziku. Biblioteka je veoma dobro snabdevena lektirom, za osnovnu i srednju školu. U biblioteci mogu se svakodnevno pročitati NIN, Somborske novine i Politika.[20]

Stanišić je poljoprivredno naselje. Zemljište je izuzetno kvalitetno, 87% čine oranice.

Izbeglice iz Hrvatske 1995. godine[uredi]

Nakon zločinačke vojne operacije Oluja, Hrvatske vojske i NATO-a, dolazi do pada Republike Srpske Krajine i etničkog čišćenja preko 200.000 ljudi (oko 2000 mrtvih), u Stanišić dolazi novi talas dalmatinskog srpskog stanovništva (između 1000 i 2000 ljudi, mali broj njih se zadržava u selu).

Kulturno nasleđe[uredi]

Hram Svetoga Nikolaja[uredi]

Hram Svetoga Nikolaja

Današnja pravoslavna crkva u Stanišiću „Hram Svetoga Nikolaja” počela je sa izgradnjom 1772. godine. Verovatno je i pre toga postojala neka crkvica jer se 1769. godine u jednom popisu napominje da selo ima jedan hram i pet sveštenika. Sadašnja velika srpska crkva, koja se nalazi na najlepšem mestu u Stanišiću, osvećena je i propojala tek 20. decembra 1806. godine, na dan Sv. Ignjatija Bogonošca. Da gradnja crkve traje duži niz godina bila je veoma česta pojava jer su se one gradile isključivo prilozima vernika.

Hram Svetog Nikolaja, iako relativno malih dimenzija, predstavlja najlepši ukras centra Stanišića. Skromna jednobrodna građevina sa polukružnom apsidom je klasični primer seoske crkve u Vojvodini. Spoljašnji izgled crkve je veoma jednostavan, bez posebnog ukrašavanja, sa nekoliko prostih pravougaonih prozora na bočnim stranama građevine. „Toranj sa svojom visinom i elegantnim baroknim završecima, ostvaren uočevidnoj nesrazmeri sa skromnom arhitekturom samog crkvenog broda”[21] je savršeno uklopljen u arhitektonsku celinu.

Ikonostas „Hrama Svetog Nikolaja” u Stanišiću je rad nepoznatog autora nastao u drugoj polovini XVIII veka.

Ikonostas je ukrašen ikonama različite umetničke vrednosti, različitih stilova izrade i vremena nastanka. Ikone u soklu, koje predstavljaju "hrišćanske vrline", su novi rad i bez ikakvih kvaliteta. Na četiri prestone ikone su predstavljeni: "Sveti Nikola", "Bogorodica sa Hristom", "Isus Hristos" i "Sv. Jovan Krstitelj ". Na severnim i južnim dverima su "Arhiđakon Stefan" i "Arhanđel Mihailo", dok su na carskim dverima prikazane "Blagovesti" i "Jevanđelisti" . U drugoj zoni ikonostasa nalazi se Središnja Velika ikona na platnu koja predstavlja "Tajnu večeru", a sa strana je po šest ikona sa stojećim figurama apostola. Treću zonu krasi središnja ikona na kojoj je predstavljeno "Krunisanje Bogorodice", a sa strana su praznične ikone. U sredini gornjeg dela ikonostasa nalazi se "Raspeće", levo ikona Bogorodice, a desno Jovan Bogoslov. Sasvim bočno levo je "Žrtva Avramova", a desno "Mojsije i goruća Kupina". Iznad toga u polukružnom luku su scene "Stradanja" . Ikonostas uopšte nema rezbarene dekoracije, izuzev carskih dveri, Raspeća i ikone Bogorodice, i Jovana Bogoslova. Njihov slikarski rad je zografskog porekla i verovatno su nastale oko polovine ili u prvoj polovini XVIII veka. Gotovo sve ikone su slikane na lesonitu, izuzev prestonih ikona koje su na drvetu sam bočnih dveri koje su novijeg datuma. Slikarski rad odaje majstora ili majstore skromnijih slikarskih mogućnosti. Najuspešnije slikarsko rešenje je postignuto na sceni Krunisanja Bogorodice sa pojedinim prazničnim ikonama.

Pored ikonostasa u crkvi se nalazi veći broj pokretnih ikona i slika. Celivajuće ikone su rađene uljem na drvetu i sve su slabiji rad XIX veka (možda prve polovine). Zanimljive su dve manje ikone (Obe 14h28 cm) rađene u tehnici ulja na drvetu, koje predstavljaju "Blagovesti" i "Vavedenje". Ove dve ikone, koje su odličan rad majstora "prelaznog stila", su delovi diptiha. Kutija u kojoj su bile je uništena, a one su izrezane i imaju okvir u obliku simetrične barokne vinjete.[22]

Pravoslavna crkva u Stanišiću.

Kao prvi sveštenik potpisuje se: Od 1784 - 1812. Grigorije Borđoški.

Od 1813 - 1838. Marko Borđoški.

Od 1838 - 1863. Petar Čupić (rodom iz Bajše. Grob mu se nalazi na pravoslavnom groblju u Stanišiću).

Od 1864 - 1899. Dimitrije Teofanović (1819-1900. iz Sremskih Karlovaca).

Od 1900 - 1940. Milan Zurković-Milivojević (rođ. 1874. g. u Somboru).

Od 1940 - 1949. Vladimir Rodzjanko.

Od 1949 - 1950. Dušan Parabak (sveštenik iz Jagodnjaka).

Od 1950 - 1951. Ramon Nikolić (sveštenik iz Kulpina)

Od 1951 - ??? Vojin Vukanić i Uroš Jovankin (somborski sveštenici).

Od ??? - 1955. Miladin Kalić (sveštenik iz Srpskog Miletića).

Od 1955 - 1957. Vladimir Dejanović (rodom iz Đurđeva).

Od 1957 - ??? Predrag Bajić (rođ. 1920. g. u Mostaru).

Od ??? - ??? Branko Vujinović.

Sadašnji stanišićki sveštenik je Slavoljub Lugonjić.

Vodice[uredi]

Vodice su mesto na južnoj strani sela, poljana u ataru oivičena drvećem na kojoj se nalazi krst i bunar. Svake godine 19. avgusta pravoslavni vernici posećuju ovo mesto. Čak i u vreme kada to nije lako, kada su bili izvrgnuti ruglu i osudama, najverniji pravoslavci posećivali su svoje sveto mesto. Nije poznato od kada se Preobraženje proslavlja u Stanišiću, ali je sigurno da se proslavlja još od druge polovine XIX veka, verovatno i duže. Ovaj predivan praznik se proslavlja 6. avgusta po julijanskom, odnosno 19. avgusta po gregorijanskom kalendaru u znak Preobraženja Hristovog.

Običaj je da se na ovaj dan mese pogače i jede grožđe, a porodice koje imaju vinograd odnose u crkvu grožđe i pogače koje sveštenik osveti i deli prisutnim vernicima nakon Bogosluženja u crkvi.[14]

Vodice Stanišić

"Po narodnom verovanju na Preobraženje, se preobražava i menja priroda, voda postaje hladnija, kao i sami dani. Lišće od tada počinje da žuti i opada. Od Preobraženja, se zabranjuje i kupanje u rekama. Po verovanju, Preobraženje je granica između zime i leta, što je inače rasprostranjeno shvatanje i šire."[23]

Toša Iskruljev u svojoj knjizi napominje da je ovaj praznik bio veoma slavljen. Za Preobraženje se na Vodici ispod sela okupljala omladina iz celog kraja i nakon bogosluženja uz pesmu i igre proslavljala ovaj praznik.[14]

Jevrejsko groblje[uredi]

Među spomenike kulture u Stanišiću spada i Jevrejsko groblje. Iako u selu više od sedam decenija nema Jevreja, njihovo groblje se veoma lepo održalo. Na kraju je Jevrejske ulice, dosta je očuvano tako što ni jedan nadgrobni spomenik, od 76, nije oskrnavljen. Stariji nadgrobni spomenici su od kamena, jednostavni, sa polukružnim vrhom i hebrejskim natpisima. Noviji spomenici, napravljeni između dva rata, su visoki, od mermera i imaju oblik obeliska ili uspravne pravougaone ploče. Na novijim spomenicima su imena ispisana na nemačkom ili mađarskom jeziku. Običaj je bio da se spomenik postavlja jedanaest meseci nakon sahrane. "Na spomenicima iznad natpisa je ugraviran znak staleža kojem je pripadao umrli: dve sastavljene šake (znak blagosiljanja) za kohanite (Jevreji koji su direktni muški potomci biblijskog Arona (Mojsijevog brata). Kohanite su pripadnici plemena Levita), bokal za levite (Jevrejsko pleme) i šesto-kraka zvezda (Magen David), palma ili žalosna vrba, za Izrael (narod). " [24]

Ulice u Stanišiću[uredi]

Kako je selo začeto 1763. godine, i postepeno se razvijalo, ulice su i poslednjih decenija ostale iste. Nazive su počele dobijati oko 1890-te godine, a pre toga su kuće označavane brojevima.

do 1941 od 1941 do 1945 od 1945 Sadašnji naziv
Ulica Kralja Aleksandra Hauptgasse/Fo utca (Glavna Ulica) Oslobođenja Oslobođenja
Prestolonaslednika Petra Kirchen gasse/Templom utca (Crkvena ulica) Titova Ulica Vuka Karadžića
Kraljice Marije Kleinegasse/Kis utca (Mala ulica) Dalmatinska Dalmatinska
Kralja Petra Bahngasse/Vasut utca (Železnička ulica) Moše Pijade Cara Dušana
Alekse Šantića Außere Reihe/Külső sor (Spoljni red) Alekse Šantića Alekse Šantića
Štrosmajerova Blumen-Gasse/Virag utca (Cvetni Sokak) Štrosmajerova Majora Željka Parađine
Karađorđeva Hintere-Gasse/Hatso utca (Zadnja ulica) Karađorđeva Karađorđeva
Dobrovoljačka Helden Gasse/Vitez utca (Sokak Heroja) Dobrovoljačka Dobrovoljačka
Savska Obere Kreuzgasse/Felső kereszt utca (Gornja raskrsnica) Savska Savska
Njegoševa Schul-Kreuzgasse/Iskola utca (Školska ulica) Njegoševa Njegoševa

Sport[uredi]

Udruženja[uredi]

U naselju postoje udruženja:

Manifestacije[uredi]

  • "Dani Hleba i Vina" — 18. avgust.
  • "Preobraženje Gospodnje" slava sela — 19. avgust.
  • "Kotlić na Brčku" (datum se odredi naknadno. Poslednji put organizovan 27.08.2016, pre toga 05.09.2015 itd)

Zanimljivosti[uredi]

  • Gotovo čitav jedan vek, od 1763. do 1860. godine, u Stanišiću se čuvao dvanaesti po starosti prepis Dušanovog zakonika. „Rukopis Borđoški”, kako se još naziva, je jedan od 25 istorijskih poznatih prepisa Zakonika srpskog cara Stefana Dušana koji je donet na saboru vlastele i crkvenih velikodostojnika 21. maja 1349. godine u Skoplju. Rukopis je u Stanišić doneo pop Gligorije Borđoški, a prema porodičnom predanju rukopis su preci Borđoški preneli na ove prostore prilikom seobe iz Stare Srbije ili sa Kosova i Metohije. Rukopis je čuvan i predavan sa očeva na sinove u ovoj uglednoj svešteničkoj porodici sve do polovine dvadesetog veka. Na šestotu godišnjicu od donošenja Dušanovog zakonika, potomci prote Gligorija Borđoškog su predali rukopis Matici Srpskoj u Novom Sadu, gde se i danas čuva.
  • U selu su Katoličko i Pravoslavno groblje, na mestima gde su sahrane začete pre više od 250 godina. Postojalo je još jedno groblje, verovatno i najstarije, nalazilo se na kraju ulice Oslobođenja, na levoj strani, iza ciglane, kada se ide za Riđicu. Ovo groblje nije nigde zavedeno u stare mape, niti ga je iko spominjao, a njegovi redovi grobova uočavani su još 1940. godine. Radnik na ciglani, kočijaš, Mihalj Bajai je izbrojao osam redova i u svakom 18 grobova, udaljeni jedan od drugog oko metar i po. Pokojnici su sahranjivani duboko i do dva metra. Pitao je vlasnike ciglane, Antona i Jožefa Rozmanica, kakvo je groblje, odgovoreno mu je da je "srpsko". Ciglana je na istom mestu odavno, i kako je zemlja kopana, radnici su nailazili na ljudske skelete, sakupljali su ih i odnosili na drugi kraj i zakopavali. Tako su nestali grobovi za koje se raspitivao Mihalj Bajai. Čije bi moglo biti ovo groblje? Kraj skeleta nisu nalaženi nikakvi arheološki prilozi, bilo šta, na osnovu čega bi se dalo naslutiti čije je bilo groblje u prošlosti. Da li je pripadalo Srbima u vreme njihovog preseljenja 1763. godine, pa napušteno, da bi srpsko groblje potom bilo na mestu gde će se 1815. godine izgraditi katolička crkva "Ime Marijino", ili je groblje i starije; da nisu ovde sahranjivani žitelji nekadašnjeg Pariša, kako se mesto zvalo pre nego što će postati Stanišić? Ili je iz turskog vremena? Uglavnom, trag ovom spomeniku kulture je nestao zbog ciglarskih radova, kako je kopana zemlja za pravljenje čerpića, tako je skidan sloj zemlje, čime su zahvatani i stari grobovi[26]. Krajem devedesetih godina dvadesetog veka, deca koja su se igrala na tom mestu, nailazila su na ljudske lobanje i kosti.
  • Sinagoga u Stanišiću je sagrađena 1870. godine. Bila je solidna zgrada, čija je veličina bila pogodna broj uvernika, kojih je bilo blizu 150. Bila je slična ostalim sinagogama koje su u to vreme gradile po Vojvodini. Zgrada se nalazila u današnjoj ulici Majora Željka Parađine, pod brojem 73. Posljednji kantor bio je Bela Vajs. Posle deportacije Jevreja 1944. godine, domaći Nemci su u tu zgradu smestili "Kulturbund". Zgrada je 1950. godine porušena[27].
  • Selo Stanišić je poznato i kao "selo pilota". Pored najpoznatijeg Dimitrija Konjovića tu su još: Mladen Katavić, Željko Parađina, Čedomir Mijić, Miroslav Mladenović i Bojan Šnajderbek. Treba napomenuti da sva mesta u opštini Sombor nisu iznedrila toliko vojnih pilota kao selo Stanišić.[28]
  • Ispod oltara katoličke crkve „Ime Marijino” se nalazi kripta u kojoj su trinaest članova baronske porodice Redl sahranjivani do kraja Prvog svetkog rata. Poseban kuriozitet je da se u centru grobnice u ćupu nalazi balsamovano srce barona Imrea Redla, glave porodice i ktitora crkve.
  • Prve novine koje su se štampale i izdavale u Stanišiću bio je list na nemačkom pod nazivom "Allgemeine Zeitung" (Opšte Novine). Izlazio je tokom 1905. godine. Koliko dugo je izlazio i koliko brojeva je objavljeno nije poznato. Na žalost, ni jedan primerak nije sačuvan. Posle duže pauze, početkom tridesetih pokreće se novi lokalni list. Za razliku od "Allgemeine Zeitung"-a, novi list će imati više uspeha i izlaziće punih deset godina "Lokal Anzeiger" ( Lokalno Glasilo ) sa tiražom od 500 primeraka, štampao se u Prigrevici. Urednik je bio Robert Peninger[29].
  • Električarski majstor, Antal Ekeš, prvi je (1936. godine) kupio automobil. Već posle dve godine trgovac Matajz Haut pred svojim dućanom ugrađuje benzinsku cisternu-tank[30].
  • Radeći oko katoličke crkve radnik Jožef Marki je pitao župnika Grgu Brandekera kakve su i čije su kosti na koje je nailazio kopajući zemlju. Odgovoreno mu je da je tu nekad bilo srpsko groblje...[19]
  • Benzinska stanica je izgrađena u ulici Oslobođenja 1980. godine.
  • U leto 2006. godine o jednom delu Stanišića snimnjen je 19-no minutni amaterski film „Jamrtal — priče iz doline plača” u režiji Zlatka Zlatkovića i Nemanje Šarića [31]. Film je emitovan i na Zgrebačkoj reviji amaterskog filma 2007. godine [32].
  • Beogradska Crvena Zvezda je povodom svog 66. rođendana 2011. godine poklonila Fudbalskom klubu "Stanišić" garnituru dresova.[33][34]
  • Prijateljska fudbalska utakmica izmeću veterana FK „Stanišić” i veterana FK Partizan odigrana je i 14.10. 2005. godine u Stanišiću utakmica je završena pobedom gostiju iz Beograda 2-4, sedam meseci kasnije 22.05. 2006 gostovali su i veterani Crvene Zvezde (0-2).

Poznati Stanišićani[uredi]

Infrastruktura[uredi]

U Stanišiću se nalaze ambulanta (renovirana 2004. godine), dve apoteke, pošta, Dom Kulture "Dositej" (otvoren 2000. godine), osnovna škola "Ivan Goran Kovačić" (otvorena 20. oktobra 1978. godine), zabavište "Andrej" (nekadašnji naziv "Vera Gucunja"), likovna Galerija (otvorena 2011. godine), srpska pravoslavna crkva "Hram Svetog Nikolaja" (građena od 1772. do 1806. godine), katolička crkva "Ime Marijino" (podignuta 1815. godine), stadion FK Stanišić, pravoslavno groblje, katoličko groblje, jevrejsko groblje, ciglana (napravljena1935. godine).

Predsednici MZ Stanišić[uredi]

Period Ime
1963 Slavoljub Komnenov
1964 Joko Tokić
1966 Ilija Matijević
1970 Gojko Šarić
1971 Branko Burgijašev
1972 - 84 Pavle Gnjatović
2005-13 Ljubinko Vračarić
2013-17 Dragoslav Matijević

Populacija[uredi]

  • 1764. — Naseljavanje 605 Srba iz Baračke i Dautova.
  • 1780. — 1250 stanovnika.
  • 1783. — Doseljavanje Slovaka i Mađara.
  • 1786. — Doseljavanje prvih Nemačkih porodica.
  • 1791. — 2282 stanovnika (Srba 1213, 1069 rimokatolika).
  • 1792. — 2340 stanovnika (Srba 1241, 1099 rimokatolika).
  • 1796. — 2682 stanovnika.
  • 1800. — 2728 stanovnika (Srba 1277, 900 Nemaca, 581 Mađar i Slovak i 30 ostalih (uglavnom Jevreja)).
  • 1811. — 1149 Srba.
  • 1820. — 4219 stanovnika (2500 Nemaca, 1095 Srba, oko 600 Slovaka i Mađara i 30 Jevreja i ostalih).
  • 1828. — 4572 stanovnika (3289 rimokatolika (71,94%), 1201 pravoslavac (26,27%), 76 jevreja (1,66%) i 6 ostalih (0,13%).
  • 1836. — 4615 stanovnika (3341 rimokatolik, 1187 pravoslavaca, 85 jevreja i 2 evangeliste).
  • 1852. — 5388 stanovnika (4156 rimokatolika, 1103 pravoslavca, 128 jevreja i 1 reformat).
  • 1860. — 5754 stanovnika (3700 Nemaca, 1100 Srba, 750 Mađara, 200 Jevreja i ostalih).
  • 1880. — 6685 stanovnika (4451 Nemaca, 1100 Srba, 800 Mađara, 300 Jevreja i ostalih).
  • 1890. — 7221 stanovnika.
  • 1900. — 6652 stanovnika (5084 Nemaca, 1112 Mađara, 456 Srba, 70 Jevreja, 4 Slovaka, itd).
  • 1921. — 7584 stanovnika (5620 Nemaca, 1132 Mađara, 739 Srba, itd).
  • 1931. — 7588 stanovnika (5582 Nemci, 1102 Srbi, 686 Mađari, 185 Bunjevci-Hrvati, 60 Romi, 40 Jevreji)
  • 1941. — 7579 stanovnika (5900 Nemaca, 900 Mađara, 580 Srba, 12 Jevreja, itd).
  • 1945. — U selu je u septembru ostalo 1500 stanovnika (uglavnom Srba i Mađara i oko 200 Nemaca). Tokom rata će oko 1300 nemačkih i mađarskih muškaraca otići u okupatorsku vojsku i preseliti se na istočni front, gde su mnogi zarobljeni. Od tog broja ubijeno je 242 (65 na ruskom frontu, 37 u Mađarskoj, 140 na drugim mestima, itd.), A mnogi drugi su zarobljeni. Oko 4400 nemačkih civila je ostalo posle rata u svojim kućama u Stanišiću, dok ih je 126 pobeglo pre nego što je 20. oktobra 1944. godine selo oslobođeno. Uskoro će, kao posledicu događaja iz Drugog svetskog rata, komunističke vlasti 10. avgusta 1945. godine deportovati oko 3500 Dunavskih Švaba u susedne logore Kruševlje i Gakovo, gde su mnogi ostali do marta 1948. Njih oko 500 uskoro su se vratili u selo na posao za nove vlasti. U tim logorima stradalo je od gladi i hladnoće najmanje 270 ljudi, dok je više od 1000 pobeglo iz tih logora tokom 1946/1947. godine u Austriju. Oko 2000 ljudi je pušteno 1948. godine, a većina njih je emigrirala u Zapadnu Nemačku između 1952. i 1964. godine.
  • 1945/1946 - Dolazak naroda Dalmacije 3000 Srba i 2430 Hrvata (1070 porodica, 5430 članova).
  • 1947/1950 - Mnoge porodice se vraćaju u Dalmaciju, uglavnom Hrvati, primorci i otočani.
  • 1947. — 7741 stanovnika (3763 Srbi, 2480 Hrvati, 1224 Mađari, 181 Nemci, itd).
  • 1953. — 7814 stanovnika.
  • 1961. — 7521 stanovnika (4464 Srbi (59,4 %), 1814 Hrvata (24,1 %), 1019 Mađara (13,5 %), 26 Makedonca, 8 Jugoslovena , itd).
  • 1971. — 6156 stanovnika (3256 Srbi, 918 Jugosloveni, 845 Hrvati, 758 Mađari, 9 Crnogorci, itd).
  • 1981. — 5476 stanovnika (2804 Srbi, 1522 Jugosloveni, 492 Hrvati, 584 Mađari, , itd).
  • 1991. — 5131 stanovnika (3140 Srbi (61,2 %), 946 Jugosloveni (18,44 %), 459 Mađari (8,95 %), 454 Hrvati (8,85 %) i 18 Nemaca).
  • 2002. — 4808 stanovnika (3511 Srbi, 367 Hrvati, 363 Mađari, 140 Jugoslovena, 24 Bunjevca, 9 Makedonaca, 8 Crnogoraca, 5 Muslimana, 4 Slovaka, 16 Nemaca, 2 Slovenca, 2 Bugara, 2 Roma, 1 Bošnjak, 1 Rus, 1 nepoznato).
  • 2006. — (procena): 4797 stanovnika.
  • 2011. — 3987 stanovnika.

Demografija[uredi]

U naselju Stanišić živi 3906 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 41,5 godina (39,3 kod muškaraca i 43,6 kod žena). U naselju ima 1631 domaćinstvo, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,95 (popis 2002).

Ovo naselje je uglavnom naseljeno Srbima Dalmatincima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka
style="padding: 0;"
Demografija[35]
Godina Stanovnika
1900. 6.652
1921. 7.584
1931. 7.588
1948. 7.741
1953. 7.814
1961. 7.521
1971. 6.156
1981. 5.476
1991. 5.131 5.048
2002. 4.808 4.971
2011. 3.987
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[36]
Srbi
  
3.511 73,02 %
Hrvati
  
367 7,63 %
Mađari
  
363 7,54 %
Jugosloveni
  
140 2,91 %
Bunjevci
  
24 0,49 %
Nemci
  
16 0,33 %
Makedonci
  
9 0,18 %
Crnogorci
  
8 0,16 %
Muslimani
  
5 0,10 %
Slovaci
  
4 0,08 %
Slovenci
  
2 0,04 %
Romi
  
2 0,04 %
Bugari
  
2 0,04 %
Rusi
  
1 0,02 %
Bošnjaci
  
1 0,02 %
nepoznato
  
1 0,02 %


Domaćinstva
Stanovništvo staro 15 i više godina po bračnom stanju i polu
Stanovništvo po delatnostima koje obavlja

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 "Panonski Mornar" broj 4 (avgust 2005. godine), Milan Stepanović - "Stanišićki Srbi starosedeoci", str 35-44.
  2. ^ Toma Iskruljev - "Bajski Trokut" (1936) pp. 432
  3. ^ https://www.ravnoplov.rs/stanisic/
  4. ^ Milenko Beljanski − „Stanišić” (Senta) (1985). str. 71.
  5. ^ https://www.sombor.rs/mz-stanisic/
  6. ^ Robert Kučo "Stanišić - Vodič kroz istoriju jednog naselja u Bačkoj", pp. 128
  7. 7,0 7,1 7,2 Milenko Beljanski − „Stanišić” (Senta, 1985)
  8. ^ https://www.ravnoplov.rs/stanisic/
  9. ^ 162
  10. ^ Arhiv Vojvodine, F 183., inv. 504
  11. ^ Milenko Beljanski − „Stanišić” (Senta) (1985). str. 94.
  12. ^ Milenko Beljanski − „Stanišić” (Senta) (1985). str. 97.
  13. ^ Milorad Milutinović - "Riđica sa okolinom", pp. 172.
  14. 14,0 14,1 14,2 Robert Kučo − „Vodič kroz istoriju jednog sela u Bačkoj”
  15. ^ Nikola Gaćeša - "Pola veka kolonizacije Vojvodine", Dnevnik, 1995.
  16. ^ Milenko Beljanski - "Stanišić" (Senta, 1985.), pp. 128-129.
  17. 17,0 17,1 "Panonski Mornar" broj 14 (avgust 2015. godine), str 5-7
  18. ^ Milenko Beljanski − „Stanišić” (Senta) (1985). str. 163.
  19. 19,0 19,1 Milenko Beljanski − „Stanišić” (Senta) (1985). str. 186.
  20. ^ http://www.biblioso.org.rs/ogranci/stanisic.php?lng=ci
  21. ^ Dejan Medaković "Srpske umetnost u XVIII veku", SKC, Beograd, 1980.
  22. ^ Zavod za zaštitu spomenika kulture Novi Sad, dosije E-413/g br.inv. 3987
  23. ^ Mila Bosić "Godišnji običaji Srba u Vojvodini"
  24. ^ Robert Kučo "Stanišić - Vodič kroz istoriju jednog naselja u Bačkoj"
  25. ^ Zavod za kulturu vojvođanskih Hrvata/ Udruženja[mrtva veza]
  26. ^ Milenko Beljanski − „Stanišić” (Senta) (1985). str. 205.
  27. ^ P. Šosberger „Jevreji u Vojvodini“
  28. ^ „Arhivirana kopija” (PDF). Arhivirano iz originala (PDF) na datum 26. 10. 2017. Pristupljeno 25. 10. 2017. 
  29. ^ Robert Kučo "Stanišić - Vodič kroz istoriju jednog sela u Bačkoj", pp. 143
  30. ^ Robert Kučo "Stanišić - Vodič kroz istoriju jednog sela u Bačkoj", pp. 136
  31. ^ Jamrtal — Price Iz Doline Placa — Youtube
  32. ^ SOinfo.org – Sombor 24/7 — Vest — Zagreb u Somboru
  33. ^ 66 garnitura dresova za 66 godina
  34. ^ SOinfo.org – Sombor 24/7 — Vest — Zvezda za Riđicu i Stanišić
  35. ^ „Knjiga 9”. Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. maj 2004. ISBN 86-84433-14-9. 
  36. ^ „Knjiga 1”. Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-00-9. 
  37. ^ „Knjiga 2”. Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-01-7. 

Spoljašnje veze[uredi]