Stevan Stojanović Mokranjac

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Stevan Stojanović Mokranjac
Mokranjac.jpg
Mokranjčev portret (autor: Uroš Predić)
Datum rođenja(1856-01-09)9. januar 1856.
Mesto rođenjaNegotin
Kneževina Srbija
Datum smrti28. septembar 1914.(1914-09-28) (58 god.)
Mesto smrtiSkoplje
 Kraljevina Srbija

Stevan Stojanović Mokranjac (Negotin, 9. januar 1856Skoplje, 28. septembar 1914) je bio srpski kompozitor i muzički pedagog, klasik srpske muzike, njena najistaknutija ličnost na prelazu iz XIX u 20. vek, zaslužan za uvođenje srpskog nacionalnog duha u umetničku muziku.[1]

Biografija

Kuća Stevana Stojanovića Mokranjca

Rođen je 9. januara 1856. godine u Negotinu. Preci Stevana Stojanovića vode poreklo iz okoline Prilepa u Makedoniji, odatle su doseljeni u selo Mokranje.[2][3]

Završio je gimnaziju u Zaječaru; upisao se na prirodno-matematički odsek Velike škole. Kao gimnazijalac bio je član Prvog beogradskog pevačkog društva.[4]

Godine 1879, uz pomoć Pevačkog društva, odlazi na muzičke studije u Konzervatorijumu, u Minhenu, kod Jozefa Rajnbergera. Zbog nesuglasica sa direktorom Konzervatorijuma, Mokranjac u trećoj godini studija (1883) gubi državnu stipendiju, prekida studije i vraća se u Beograd. Godine 1884. postaje horovođa pevačkog društva Kornelije Stanković. Njegovi uspesi, kao horovođe i kompozitora Prve rukoveti i Opela u ge-molu, omogućuju mu da dobije stipendiju i nastavi školovanje 1884. u Rimu, kod Parizotija, a od 1885. do 1887. na Konzervatorijumu u Lajpcigu.[5][6]

Godine 1887. postaje dirigent „Prvog beogradskog pevačkog društva”. Od 1887. do 1900. radio je i kao nastavnik muzike u Prvoj beogradskoj gimnaziji i Prvoj niškoj gimnaziji „Stevan Sremac“ a od 1901. kao predavač pojanja u Bogosloviji. Bio je u to vreme slobodni zidar, jedan od članova beogradske masonske lože Pobratim.[7]

Zajedno sa Stanislavom Biničkim i Cvetkom Manojlovićem osnivač je prve stalne muzičke škole (1899) – Srpska muzička škola u Beogradu (danas Muzička škola „Mokranjac“), čiji je direktor bio do svoje smrti. Njegovom zaslugom osnovan je prvi gudački kvartet u Srbiji.[6][8]

Godine 1906, izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije (danas: Srpska akademija nauka i umetnosti).

Najpoznatija njegova dela su svakako Rukoveti – petnaest spletova pesama zasnovanih na folklornim motivima iz različitih delova Srbije, Bosne, Makedonije, Bugarske, Primorski napjevi, duhoviti skerco Kozar, kao i muzika za pravoslavna bogosluženja: velelepna Liturgija, iz koje je najpoznatija Heruvimska pesma,[9] najznačajnije ostvarenje horske muzike u Srba, Opelo u fis-molu, Tri statije, Tebe Boga hvalim, Veličanije svetom Savi...

Vredno je radio i kao melograf: poznati su njegovi zapisi Narodnih pesama i igara sa melodijama iz Levča, kao i dve značajne zbirke zapisa sa srpskim crkvenim napevima: Osmoglasnik i Strano pjenije.

Mokranjčeva porodična kuća u Negotinu je 1964. godine restaurirana i pretvorena u muzej i muzički centar.[10]

Bio je oženjen 1898. Marijom, bratanicom Uroša Predića.[6] Imali su sina Momčila Mokranjca, profesora Farmaceutskog fakulteta.[11]

Beograd je napustio 1914. godine i preselio se u Skoplje kako bi izbegao Prvi svetski rat, a ubrzo potom i umro, 28. septembra iste godine od komplikacija jetre nakon 3 godine bolovanja. Njegovo poslednje delo je „Neotpevana pesma“.[10][12]

Posmrtni ostaci Stevana Stojanovića Mokranjca su preneti iz Skoplja u Beograd 1923. godine. Njegov grob se nalazi u Novom groblju u Beogradu. U sećanje na Stevana Stojanovića Mokranjca, u njegovom rodnom gradu, Negotinu, od 1965. godine, svakog septembra se tradicionalno održavaju horske muzičke svečanosti „Mokranjčevi dani”.[5][10]

Stogodišnjica njegove smrti obeležena je 2014. godine.[13]

Galerija

Vidi još

Reference

  1. ^ „Opširna biografija Mokranjca”. Muzičko sveznanje. Pristupljeno 9. 1. 2018. 
  2. ^ Jovanović, Kosta. Negotinska Krajina i Ključ. Srpska Kraljevska Akademija: Naselja Srpskih zemalja. 
  3. ^ Odakle potiče porodica Stevana Mokranjca („Politika”, 27. oktobar 2020)
  4. ^ „Stevan Stojanović Mokranjac - Biografija”. Music Education. Pristupljeno 9. 1. 2018. 
  5. ^ a b Stanković, Mladen (29. 9. 2014). „Stevan Stojanović Mokranjac - biografija i glavna dela”. BaštaBalkan. 
  6. ^ a b v „Biografija Mokranjca”. Sećanja. Pristupljeno 9. 1. 2018. 
  7. ^ "Glasnik Istorijskog društva u Novom Sadu", Novi Sad 1939.
  8. ^ Jablanov, Oničin, Sofijana. „Stevan Stojanović Mokranjac”. Pristupljeno 9. 1. 2018. 
  9. ^ „Heruvimska pesma”. Vikizvornik. 
  10. ^ a b v „Život i rad Stevana Stojanovića Mokranjca”. Edukacija, srednje škole. Pristupljeno 9. 1. 2018. 
  11. ^ Đukić, Đuro (10. 12. 2017). „Dakle, Vi ste taj Uroš Predić”. Politika. 
  12. ^ Neotpevana pesma” – poslednje delo Stevana Mokranjca”. Politika. 12. 12. 2015. 
  13. ^ „Obeležavanje stogodišnjice smrti Mokranjca”. B92. 22. 9. 2014. 

Literatura

  • Jovanović, Kosta. Negotinska Krajina i Ključ. Srpska Kraljevska Akademija: Naselja Srpskih zemalja. 

Spoljašnje veze