Stefan Prvovenčani

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Stefan Prvovenčani
Stefan the First-Crowned, fresco from Mileševa.jpg
Freska iz manastirske crkve u Mileševi,
oko 1234. godine
Puno ime Stefan Nemanja II
Datum rođenja oko 1166.
Mesto rođenja nepoznato
Datum smrti 24. septembar 1227.
Mesto smrti nepoznato
Grob Manastir Studenica
zatim Žiča
(danas Studenica)
Dinastija Nemanjići
Otac Nemanja
Majka Ana
Supružnik Evdokija Anđel
nepoznata
Ana Dandolo
Potomstvo Radoslav
Komnina
Predislav
Vladislav
Uroš
Veliki župan i Kralj Srbije
Period 11961217,
veliki župan
12171227,
kralj
Prethodnik Nemanja
Naslednik Radoslav

Stefan Nemanja II, nazvan Stefan Nemanjić i Stefan Prvovenčani, bio je srednjovekovni srpski vladar (veliki župan 11961217. i kralj 1217—1227) koji je Rašku podigao na status kraljevine, kao i značajan pisac koji je žanru žitija vladara-svetitelja u srpskoj književnosti dao stil i uzor. Njegovo najznačajnije delo je „Žitije Svetog Simeona“ u kome je opisao život i čuda svoga oca.

Stefan Nemanja II Prvovenčani je bio drugi sin velikog župana Stefana Nemanje, rodonačelnika dinastije Nemanjića, i Ane. Bio je mlađi brat Vukana Nemanjića, koji je postao upravnik Zete, a stariji brat Rastka Nemanjića, osnivača autonomne Srpske arhiepiskopije.

Presto je nasledio na jednom državnom saboru po želji svoga oca, koji se tada zamonašio kao monah Simeon, ali mimo prava primogeniture 1196. godine. Nakon smrti oca Simeona, verovatno 1200., morao se oružjem suprotstavi svom starijem bratu - Vukanu. Vukan je mislio da ima više prava na presto i titula velikog župana. Vukana je podržavao i mađarski kralj. Tako je počeo građanski rat između dvojice braće koji traje od oko 1202 do oko 1205. Poraženi od udruženih snaga brat Vukan i kralj Mađarske, Stefan Nemanja II se oko 1203. godine sklonio u Bugarsku. Nakon prve propasti Vizantijskog carstva koje su razorili krstaša Četvrtog pohoda 1204. Stefan Nemanja II vešto je menjao saveze i održavavao nezavisnost svoje zemlje. Godine 1217. uz saglasnost pape Stefan Nemanja II je krunisan za kralja Srbije. Legat rimskog pape Honorija III donosi krunu u tadašnju Kneževinu Rašku, a Stefan biva prvi krunisani kralj Nemanjić. Zbog toga je kasnije ovaj vladar bio pamćen kao prvovenčani kralj, a odatle je izveden danas uobičajeni naziv Prvovenčani (prvokrunisani među Nemanjićima). Da bi i crkveno osamostalio Srbiju on je poslao brata Savu da iz Nikeje 1219. godine donese saglasnost za samostalnosti srpske crkve i stvaranje autokefalne srpske arhiepiskopije. Stefan Nemanja II Prvovenčani je pred kraj života bolovao. Tada se zamonašio i Srpska pravoslavna crkva ga danas slavi ga kao sveca.

Biografija[uredi]

Posle srpskog poraza u bici na Moravi 1190. i nemoći Vizantije da Srbiji nametne nepovoljan mir i odricanje od teritorija, utvrđen je brak između Stefana Nemanje II i Evdokije, sinovice vizantijskog cara Isaka II Anđela. Na Državnom saboru kod Petrove crkve u Rasu 1196. Stefan Nemanja I se odrekao prestola, ostavljajući ga srednjem sinu Stefanu Nemanji II, a starijem sinu Vukanu je predao kao udeonom knezu Duklju, dok se najmlađi, Rastko, još ranije zamonašio i uzeo ime Sava. Vukan je sebe proglasio za kralja Duklje (titula koju su nosili stari dukljanski vladari počevši od 1077), Dalmacije, Trebinja, Toplice i Hvosna (Metohije).

Uz pomoć ugarskog kralja Emerika, Vukan je zbacio Stefana sa vlasti i vladao Srbijom između 1202. i 1204. godine. Kada su krstaši Četvrtog krstaškog rata osvojili Carigrad, slabi vizantijska moć, ali raste bugarska. Kada su Bugari počeli da osvajaju srpske teritorije oko Niša, Vukanu je oslabila vlast. Oko 1205. Stefan i Vukan su se izmirili, a prema sporazumu Stefan Nemanja II ostao je veliki župan i vrhovni vladar države. Vukan je posle bio udeoni knez „jugozapadne Srbije“.

Stefan je oko 1202. proterao prvu ženu Evdokiju, a istoričari su zabeležili da je oboma pripisivano neverstvo u braku. Posle pada Carigrada Stefan Nemanja II oženio se drugi put Anom Dandolo, unukom mletačkog dužda Enrika Dandola (koji je bio idejni tvorac napada na Carigrad u Četvrtom krstaškom ratu). Za vreme sukoba Bugara sa krstašima, Stefan je osvojio Niš, Vranje i Polog. Bugarska i Latinsko carstvo ušli su u savez protiv Srbije, ali su pretrpeli poraz. Sa juga je napao epirski vladar Mihajlo I Anđeo, koga je tadašnji srpski arhiepiskop Sava pokušao da odgovori od napada, ali ga je sluga ubio u krevetu (ovo se tumačilo kao čudo svetog Save). Kako mu Bugari i Latinsko carstvo više nisu predstavljali opasnost, a sa Ugarskom je imao prijateljske odnose, jedina opasnost je pretila sa juga od Epira. Stefan je zato svoju sestru udao za Manojla, brata epirskog despota Teodora Anđela, i na taj način osigurao južne granice.

Oko 1200. Stefan Nemanja II je tražio od pape Inoćentija III kraljevski venac (to jest, krunu) kako bi on postao kralj, a Srbija kraljevina. Tome se protivio Vukan Nemanjić koji je u Zeti nosio staru krunu dukljanskih kraljeva i želeo je da on bude jedini srpski kralj. To je jedan od uzroka sukoba između braće koji se završio konačnim Vukanovim porazom. Prilikom drugog traženja krune papa Honorije III je pristao i poslao krunu 1217. godine u Srbiju. Papska kruna je predstavljala i međunarodno pravno priznanje Srbije kao nezavisne države. Dve godine kasnije, Sava Nemanjić je uspeo da od patrijarha u Nikeji dobije autokefalnost Srpske pravoslavne crkve, pa je Raška stekla još jedno veliko priznanje.

Stefan je umro 24. septembra 1227. Neposredno pre smrti zamonašio se i uzeo ime Simon. Prvo je bio sahranjen u manastiru Studenici, a posle toga u svojoj zadužbini manastiru Žiči. Njegove mošti su prenošene petnaestak puta, od toga tri prenosa su bila u vreme Karađorđa: Prvi je bio u vreme Kočine krajine, drugi prenos bio je u proleće 1806. kad je Studenica popaljena i bila privremeno napuštena, kada su mošti smeštene u manastir Vraćevšnicu. Treći prenos bio je pred sam kraj ustanka 1813. kada su mošti sklonjene u manastir Fenek. [1]

Stefana je na prestolu nasledio najstariji sin Stefan Radoslav. Stefan Nemanja II Prvovenčani je podigao manastir Žiču, a takođe je napisao „Žitije Svetog Simeona“, biografiju svog oca Stefana Nemanje I.

Imao je četiri sina, među njima buduće kraljeve Radoslava, Vladislava i Uroša I, zatim Predislava, budućeg srpskog arhiepiskopa Savu II i kćerku Komninu[2][3], dok pojedini izvori navode da je imao još jednu ćerku[4], pod imenom Renijera.[5]

Srpska pravoslavna crkva ga proslavlja kao prepodobnog svakog 24. septembra tj. 7. oktobra po novom kalendaru.

„Žitije Svetog Simeona“ Stefana Prvovenčanog[uredi]

Prsten kralja Stefana Prvovenčanog. Sačuvan je uz njegove mošti u Studenici.[6] Prsten je izrađen od zlata i ukrašen je ornamentom od filigranskih pletenica.

Stefan Prvovenčani bio je vaspitan u vizantijskom duhu, ljubitelj književnosti i „razuman i vešt pripovedač“, kako ga naziva Teodosije, učenik Domentijana i biograf Svetog Save.

„Život i podvizi Svetog Simeona“ (1216) su prva srpska celovita biografija. Obuhvata sav život Stefana Nemanje, od rođenja do smrti, obuhvatajući i čudne događaje posle smrti u kojima su se ispoljile njegove natprirodne moći. Delo je napisano panegiričnim stilom. dominantni postupci su apstrahovanje, idealizacija i spiritualizacija stvarnosti.

Od čoveka iz Savinog spisa, lik Nemanje doživljava ogromnu promenu - gubi sve ljudske crte i postaje instrument božanske pravde - svetitelj, čudotvorac. i božiji izabranik. Takođe, u odnosu na Savin emocionalno obojeni stil, kod Stefana ne postoje životne i potresne scene. To ne dozvoljava sam način Stefanovog izlaganja koji se odvija prema biblijskom modelu.


Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. Živorad Janković: Smrt Stefana Prvovenčanog („Pravoslavlje“, br. 941, 1. jun 2006)
  2. Andrija Veselinović Radoš Ljušić, Srpske dinastije , Novi Sad 2001. ISBN 86-83639-01-0
  3. Grupa autora, Rodoslovne tablice i grbovi srpskih dinastija i vlastele (prema tablicama Alekse Ivića) (drugo znatno dopunjeno i prošireno izdanje), Beograd 1991. ISBN 86-7685-007-0
  4. Genealogy.eu, sajt koji sadrži porodična stabla kraljevskih i plemićkih porodica
  5. Gresi prelepe Evdokije („Večernje novosti“, feljton „Žene srpskih vladara“, 24. januar 2011), Pristupljeno 8. 4. 2013.
  6. Prsten kralja Stefana Prvovenčanog

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]


Prethodnik:
Stefan Nemanja
Veliki župan Raške
(11961217)
Naslednik:
Raška/Srbija postaje kraljevina
Prethodnik:
Raškom/Srbijom vlada veliki župan
Kralj Srbije
(12171228)
Naslednik:
Stefan Radoslav
Prethodnik:
{{{pre3}}}
{{{spisak3}}} Naslednik:
{{{posle3}}}
Prethodnik:
{{{pre4}}}
{{{spisak4}}} Naslednik:
{{{posle4}}}
Prethodnik:
{{{pre5}}}
{{{spisak5}}} Naslednik:
{{{posle5}}}
Prethodnik:
{{{pre6}}}
{{{spisak6}}} Naslednik:
{{{posle6}}}
Prethodnik:
{{{pre7}}}
{{{spisak7}}} Naslednik:
{{{posle7}}}
Prethodnik:
{{{pre8}}}
{{{spisak8}}} Naslednik:
{{{posle8}}}