Uroš Predić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Uroš Predić
UrosPredic.jpg
Uroš Predić, slikar
Datum rođenja (1857-12-07)7. decembar 1857.
Mesto rođenja Orlovat kod Zrenjanina
Austrijsko carstvo
Datum smrti 11. februar 1953.(1953-02-11) (95 god.)
Mesto smrti Beograd
FNR Jugoslavija

Uroš Predić (Orlovat, 25. novembar/7. decembar 1857Beograd, 11. februar 1953) je bio uz, Paju Jovanovića i Đorđa Krstića, najveći srpski slikar realizma. Predić je ipak najviše ostao upamćen po njegovim ranim radovima, u kojima je prikazao 'stvaran' život običnih ljudi. Kasnije je dao veliki doprinos u crkvenom slikarstvu i portretima.

Biografija[uredi]

Rođen je u Orlovatu kao najmlađi sin sveštenika Petra Predića i Marije rođene Ilijević iz Crepaje.[1][2] U Orlovatu je pohađao osnovnu školu, a potom nemačku školu u Crepaji. Od 1869. do 1876. studirao je sedmorazrednu gimnaziju u Pančevu (pančevačka realka, koja je kasnije dobila ime po njemu). Kao vrlo darovit, dobio je stipendiju Matice srpske i 1876. otišao na bečku slikarsku akademiju.

Predić je bio najizrazitiji predstavnik akademskog realizma kod Srba. Završio je konzervativnu Umetničku akademiju u Beču 1880. godine u klasi profesora Gripenkerla (Christian Griepenkerl), istaknutog bečkog slikara, koji je imao veliki uticaj na Predića. U toku studija dobio je Gundelovu nagradu - za slikanje uljem po muškom modelu 1879. godine. Godine 1882. radio je u privatnom ateljeu prof. Gripenkerla, a u periodu 1883-1885. bio je asistent Umetničke akademije u Beču. U to vreme po uputstvu prof. Gripenkerla i arhitekte Hanzena izradio je 13 slika mitološke sadržine za friz Parlamenta u Beču. Usled porodičnih obaveza 1885. godine vraća se u domovinu.

O njegovom intimnom životu tog umetnika svetačkog života i lika, nedovoljno se zna. Sav posvećen umetnosti i porodici, nikada se nije oženio. Posle srećnog i bezbrižnog petnaest godina dugog perioda u rodnom selu, skrasio se u srpskoj prestonici. Drugu polovinu svog života proveo je u svom delu zajedničke kuće, sa bratom Josifom, profesorom - u Beogradu. U Orlovatu je ostala priča o neostvarenoj ljubavi između sredovečnog slikara i šesnaest godina mlađe Orlovaćanke, Ane Nakarade (1873-1938), ćerke penzionisanog oberlajtanta Đure Nakarade (1830-1899).[3] Stari Orlovaćani pamte da je gospođa majka Katarina, bila jedina prepreka njihovoj sreći.[4]

U Orlovatu radi seriju slika iz života svojih seljaka. Zatim je 1886-1889. boravio u Beogradu, 1890-1893. u Novom Sadu i u Starom Bečeju. U periodu 1894-1909. živi u Orlovatu, a od 1909. godine pa do smrti u Beogradu. Svoje slike samostalno izlaže 1888, 1910, 1920, 1949. godine u Beogradu, 1890, 1949. u Novom Sadu, 1890. u Sremskim Karlovcima, 1890. u Pančevu i Vršcu.

U svom slikarskom opusu najviše su zastupljeni portreti, ikonografija, žanr i istorijske kompozicije, ređe predeo, i samo jedan akt.

Kuća i atelje Uroša Predića u Beogradu
Vesela braća, jadna im majka (1887.) (Narodni Muzej, Beograd

Jedan je od osnivača društva Lada 1904. i bio je neprekidno član ovog društva, kao i njegov prvo predsednik, pa dugogodišnji počasni predsednik. Izabran je za dopisnog člana Srpske kraljevske akademije 26. januara 1909, a 3. februara 1910. godine za redovnog člana. Jedan je od osnivača Udruženja likovnih umetnika u Beogradu 1919. godine i prvi njegov predsednik.

U pokušaju da postigne što uverljiviju sličnost sa likom naručioca i insistirajući na prepoznatljivosti, Predić je postao hroničar građanskog društva svoga vremena. Godine 1885. u Pančevu je počeo sa slikanjem portreta po porudžbini, ponekad uz pomoć fotografija. Radio je najčešće reprezentativne portrete, glave ili biste.

Od žanr scena, poznata dela su Vesela braća i Siroče (na majčinom grobu), zatim istorijska dela su Hercegovački begunci i Na Studencu. Jedna od najpoznatijih njegovih slika je Kosovka devojka. Uradio je čuvene portrete predsednika Akademije: Sime Lozanića, Stojana Novakovića (1920), Jovana Žujovića (1921), Jovana Cvijića (1923), Đorđa Vajferta (1927) Slobodana Jovanovića (1930), Bogdana Gavrilovića (1935) i Aleksandra Belića (1940). Zatim portreti Mihaila Petrovića (1943), Ksenije Atanasijević (1917), Brane Petronijevića (1911) itd.

Njegove slike „Hercegovački begunci“ i „Siroče na majčinom grobu“ otkupio je Mihajlo Pupin na izložbi u Parizu 1889. godine i poklonio ih Narodnom muzeju u Beogradu.[5]

Uroš Predić je oslikao prelepi ikonostas bečejske pravoslavne crkve i ikonostas u kapeli bečejskog veleposednika Bogdana Dunđerskog.[6] Osim toga naslikao je više ikonostasa zbog kojih se ocenjuje da je poslednji značajan srpski ikonopisac, menju njima je i ikonostas crkve u Orlovatu.

Poseban kvalitet kod Predića ima njegov crtež, što je posebno uočljivo u njegovim sačuvanim blokovima za skiciranje. U svom dugom stvaralačkom životu ostao je veran pravilima starih majstora i istrajao je na isticanju crteža i jasnoće kompozicije, pokazujući otpor prema težnjama mladih umetnika koji su se školovali u Minhenu i Parizu.

Umro je 1953. godine u Beogradu, u svojoj 96. godini, kao najstariji srpski slikar. Prema sopstvenoj želji sahranjen je u Orlovatu.[7] I u dubokoj starosti bio je pun radne energije i vedrine. Nekoliko meseci pre smrti peo se na stolicu da ređa neke slike u svom ateljeu, pao je i tom prilikom se povredio (polomio nogu), od toga se nikada nije potpuno oporavio i ubrzo je umro.

Zaostavština[uredi]

U Narodnom muzeju u Zrenjaninu se nalazi soba Uroša Predića u okviru stalne postavke, u njihovom depou se nalazi legat od 900 njegovih crteža, zapisa i ličnih stvari.[8] U Domu Jevrema Grujića u Beogradu je tokom oktobra 2016. bila izložba njegovih dela.[9]

Rodni Orlovat u Banatu[uredi]

Zbog slikara Predića i njegove porodice vredi doći u rodni Orlovat, blizu Zrenjanina. Orlovat se nalazi na željezničkoj pruzi Zrenjanin-Pančevo, i na regionalnom putu Zrenjanin-Kovačica. Tu ima više stvari koje podsećaju na stare Prediće, i mogu dočarati slavne dane Orlovata. Treba naglasiti da se Orlovaćani mnogo trude da obogate svoju turističku ponudu, koja ima šta da pruži svakom radoznalom posetiocu. Prilika za posetu je vreme duge i bogate, već tradicionalne manifestacije "Predićevi dani", koja se održava u Orlovatu, između juna i oktobra svake godine. Od značaja su dve višednevne kolonije: Starija - Umetnička i mlađa Fotografska, koje se ne poklapaju po terminu. Redovno se organizuju izložbe radova učesnika tih kolonija u osnovnoj školi sa prigodnim kulturno-umetničkim programom, u kojem nastupa i mesni KUD "Uroš Predić". Na seoskom "trgu Uroša Predića" nalazi se "Spomen-soba" umetnikova, u nekadašnjoj zgradi orlovatske opštine. Pored viđenja skromne muzejske postavke, tu se mogu kupiti suveniri i štampani materijal. Nedaleko odatle je pored seoskog parka, orlovatski pravoslavni hram, posvećen Vavedenju presvete Bogorodice (crkvena slava 4. decembra, po novom!), rađen u srpsko-vizantijskom stilu 1924-1927. godine, po projektu slavnog beogradskog arhitekte Dragiše Brašovana. Hram koji se nalazi pod zaštitom države, je sa malim ikonostasom, koji je radio i poklonio selu "čika Uroš" 1926-1928. godine. U hramu su i dve impresivne zidne slike, rađene po skicama Uroša Predića: "Sv. Save" i "Sv. Petke", koji nose autentične likove njegovih roditelja u prirodnoj veličini. Slike rađene masnom bojom potiču iz 1927. godine, i delo su dekorativnog molera Koste Vanđelovića iz Rume. Autentični divni moleraj (po projektu arh. Rade Predića iz Pančeva) sa više zidnih ikona slika, koje se pogrešno nazivaju "freske", su tokom opravke hrama nepovratno uništeni. U centru sela se nalaze i temelji "replike" Predićeve rodne kuće, koja se već deceniju gradi, po želji Društva zavičajaca Orlovata, sa sedištem u Zrenjaninu. Preko puta pomenute mini zavičajno-umetničke postavke, u "ulici Uroša Predića" je mesto rodne kuće (srušene!) Predićeve, u čijem dvorištu se još nalazi ogromni star dud. Dud je jedini "svedok" o starim vlasnicima Predićima, pop Peri i njegovim dičnim sinovima. Osnovna škola u Orlovatu nosi ime "Uroš Predić", po najslavnijem đaku. U holu se nalazi mini spomen-postavka sa ilustracijama Predićevog detinjstva, a ispred glavnog ulaza sa leve strane je na visokom postamentu, bista Uroša Predića, rad beogradskog vajara Jana Konjareka iz 1911. godine. Na tzv. Novom groblju, na bregu, naspram željezničke stanice "Orlovat Stajalište" nalazi se u središtu renovirana grobnica sa spomenicima i bareljefom slikara Predića. Autentično rešenje spomenika i grobnice Predića, je pre deceniju zamenjeno novim, čini se pomodarski osmišljenim. Skinut je autentični bareljef rad beogradskog vajara Periše Milića iz 1953. godine. Brigu od zaštiti i negovanju uspomene na Predićevu ličnost i delo, godinama sprovodi Društvo zavičajaca Orlovata i Savet MZ Orlovat, sa svojim aktivistima entuzijastima. Zavičajci publikuju svoj godišnjak, ilustrovan bilten pod nazivom "Novi orao", sa orlovatskom tematikom i Predićevom zaostavštinom.[10] Na kraju treba pomenuti da je meštanin prof. Drašković, napisao obimnu umetnikovu biografiju 2013. godine, zavičajnu knjigu čije se drugo izdanje očekuje.

Objavljeno je više knjiga o životu i delu Uroša Predića, među njima su najznačajnije:

  • Miodrag Jovanović: "Uroš Predić", umetnička monografija, Novi Sad 1998. (COBISS.SR)
  • Savo Popović: "Uroš Predić, nepročitani amanet", Beograd 2013. (COBISS.SR)[11]
  • Radoje Drašković: "Čika Uroš", umetnikova biografija, Orlovat 2013.(COBISS.SR)[12]

Galerija[uredi]

Portreti[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]