Fanarioti

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Gradsko naselje Fanar u Carigradu, oko 1900. godine
Fanariotski patrijarh Samuil Carigradski (1763-1768), glavni vinovnik ukidanja Srpske patrijaršije (1766) i Ohridske arhiepiskopije (1767)

Fanarioti (grč. Φαναριωτες) su pripadnici grčke elite u Carigradu. Pojam je izveden iz imena gradske četvrti poznate pod nazivom Fanar, koja se nalazi u evropskom delu Carigrada. U istom delu grada nalazi se i sedište Carigradske patrijaršije, sa Sabornom crkvom Svetog Đorđa. Tokom razdoblja osmanske vlasti, Fanar je postao stecište grčke trgovačke i crkvene elite, okupljene oko Carigradske patrijaršije. Bogate fanarotske porodice su vršile veliki uticaj na carigradsku patrijaršijsku upravu, a mnogi patrijarski i mitropoliti su birani upravo iz njihovih redova.[1]

Posredstvom patrijaršije u Carigradu, fanariotska zajednica je takođe vršila znatan uticaj na vođenje poslova u ostalim pomesnim crkvama na području Osmanskog carstva. Fanariotsko uplitanje u poslove ostalih istočnih patrijaršija (Antiohija, Jerusalim, Aleksandrija) dovelo je do postepenog narušavanja kanonskog položaja tih drevnih crkava. Na drugoj strani, fanariotska politika je izdejstvovala potpuno ukidanje Srpske patrijaršije (1766) i Ohridske arhiepiskopije (1767), što je dovelo do teških posledica po pravoslavne Srbe i druge Slovene u Osmanskom carstvu.[1]

Okosnicu fanariotske ideologije činio je panhelenizam, koji se nije ogledao samo u plemenitim težnjama ka oslobođenju pravoslavnih Grka od turske vlasti, već je u isto vreme obuhvatao i šire zamisli o postepenom prevođenju negrčkih pravoslavaca u grčki nacionalni korpus. Takve težnje su bile prvenstveno usmerene prema pravoslavnim Slovenima u Osmanskom carstvu, koje je prema fanariotskim zamisima trebalo pogrčiti, putem nametanja grčke jerarhije, grčke liturgije i grčkog jezika u crkvenoj upravi. Takva fanariotska politika dovela je do teškog narušavanja grčko-slovenskih odnosa u mnogim oblastima, a najveći raskol se dogodio 1870. godine, u vreme stvaranja Bugarskog egzarhata.[1]

Istorija[uredi]

Formiranje fanariotske zajednice je započelo nakon turskog osvajanja Carigrada (1453). U novonastalim okolnostima, znatan deo grčkih prvaka, kako svetovnih tako i crkvenih, usredsredio je svoje napore ka obezbeđivanju neophodnih preduslova za opstanak grčke pravoslavne zajednice, ne samo u Carigradu već i širom Osmanskog carstva. Prvi korak ka tom cilju učinjen je regulisanjem položaja Carigradske patrijaršije kod novih vlasti, čime se stvoren model koji je opstao sve do početka 20. veka.[1]

Fanarioti potiču iz klase bogatih grčkih trgovaca, od kojih je većina tvrdila da vuče poreklo od plemenitih vizantijskih porodica. Imali su veliki uticaj na upravu u Osmanskom carstvu na području Balkana od XVIII veka. Uglavnom su kupovali ili gradili kuće u četvrti Fanar u kojoj je rezidenciju imao Vaseljenski patrijarh, koji je po osmanskom upravnom sistemu bio smatran verskim i svetovnim vođom svih pravoslavnih hrišćana u Osmanskom carstvu. Fanarioti su prvenstveno nastojali ući u uži krug Patrijarhovih saradnika, i na taj način postati uticajni u društvu.

Pojedini članovi fanariotskih porodica, uspeli su sakupiti veliko bogatstvo i uticaj već tokom XVII veka, dobivši visoka mesta u osmanskoj upravnoj hijerarhiji. Od 1669. godine pa sve do Grčkog rata za nezavisnost 1821. fanarioti su činili većinu osoblja na Visokoj Porti i u osmanskim diplomatskim predstavništima. To je bilo delimično i zbog dobrog obrazovanja koje je bilo znatno više od ostalog osmanskog stanovništva.

Između 1711—1716. godine i 1821. godine dobar deo njih dočepao se titula; gospodara, vojvoda ili knezova u dunavskim kneževinama (Moldavija i Vlaška). Ovo razdoblje često se zove i Fanariotsko razdoblje u rumunskoj istoriji.

Ciljevi fanariota bili su obnova Vizantijskog carstva kroz postepeno prisvajanje osmanske vlasti. Zalagali su se za očuvanje carstva i kontrolu nad negrčkim pravoslavnim stanovništvom od strane Patrijaršije.

Na Balkanu, termin „fanarioti“ se koristi u negativnom smislu - odnosi na saradnju sa Osmanlijama za vreme osmanskog ropstva.

Od 1920. godine termin „fanarioti“ se obično odnosi na upravu Vaseljenske patrijaršije.

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]