Firenca

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Firenca
ital. Firenze

Florence skyline.jpg
Panorama Firence

Grb

Zastava
Osnovni podaci
Država Zastava Italije Italija
Regija Toskana
Stanovništvo
Stanovništvo 371.060
Aglomeracija 696.767
Gustina stanovništva 3.623,27 st/km²
Geografske karakteristike
Koordinate 43°46′00″N 11°15′00″E / 43.783333, 11.25
Nadmorska visina 50 m
Površina 102,41 km²
Firenca na mapi Italije
{{{alt}}}
Firenca
Firenca na mapi Italije
Ostali podaci
Gradonačelnik Mateo Renci
Veb-strana comune.fi.it

Firenca (ital. Firenze) je veliki grad u centralnoj Italiji, koji je oktobra 2009. imao 371.060 stanovnika[1]. U širem području Firenca-Prato-Pistoja živi 1,5 miliona ljudi. Firenca je glavni grad istoimenog okruga i glavni grad pokrajine Toskana.

U srednjem veku Firenca je postala važno ekonomsko, kulturno i finansijsko središte. Tokom novog veka, bila je prestonica Velikog vojvodstva Toskane pod dominacijom porodica Mediči i Lorena. Grad je bio prva prestonica Italije u periodu 1865-1871. godine, posle ujedinjenja Italije.

Za Italijane, ali i za čitav Zapadni svet, Firenca ima ogroman istorijski, obrazovni, kulturni i umetnički značaj, zbog čega je i poznata kao „Italijanska Atina“. Posebna vrednost grada je brojna vredna zaostavština iz vremena Renesanse.

Firenca spada u red turistički najpoznatijih gradova sveta. Kao grad sa dobro sačuvanim starim gradskim jezgrom u državi i nizom vrednih građevina i ambijenata Firenca je i važno turističko odredište u Italiji. Takođe, stari deo Firence je pod zaštitom UNESKO-a.

Poreklo naziva[uredi]

Ime Firenca grad je dobio pri svom osnivanju u vreme Rimljana pod Gaj Julije Cezarom, koji su ovde osnovali utvrđeno naselje pod nazivom Florentia (cvetna). Ovaj naziv očuvao se i danas sa promenama u nekim jezicima (obično Firenca ili Florenca).

Položaj grada[uredi]

Firenca se nalazi u središnjoj Italiji. Strateški položaj grada izuzetno povoljan - Firenca je važno raskršće puteva koji sa severa (sa kontinenta) silaze na jug (na „Italijansku čizmu“). Stoga je grad važno čvorište puteva koji se ovde okupljaju sa raznih severnih pravaca ka jugu - prestonici Rimu. Od Rima grad je udaljen 284 km severno, a od Milana 317 km jugozapadno.

Prirodne odlike[uredi]

Reka Arno sa brojnim mostovima i kejom je neizostavni simbol grada
Pogled na grad sa gradske katedrale
Trg Republike, jedan od središnjih u gradu
Jedinstveni most-bazar Ponte Vekio

Reljef: Firenca se razvila u severnom delu pokrajine Toskane. Grad je većim delom na ravničarskom terenu (dolina reke Arno), ali je manji, južni deo brežuljkastog karaktera. Sa severa se lako sagledavaju obližnje planine iz lanca Apenina. Grad se prostire na visini od oko 100 m, ali su obodni delovi primetno viši.

Klima: Klima u Firenci je izmenjena sredozemna klima sa uticajem udaljenosti grada od mora. Stoga je u leto veoma toplo, a zimi je sneg moguća pojava i hladnije je u odnosu na veći deo Italije južno.

Vode: Firenca se nalazi na reci Arno, u srednjem delu njenog toka. Reka Arno je toliko srasla sa gradom da zajedno sa brojnim mostovima i kejom predstavlja jedan od važnih simbola grada. Sa druge strane, reka Arno često plavi grad, što je posebna teškoća s obzirom na ogromno arhitektonsko nasleđe Firence. Tirensko more na 80 km istočno.

Istorija[uredi]

Praistorija i antika: Na reci Arno u oblasti današnje Firence već u osmom veku p. n. e. živeli su antički narod Etrurci. Rimljani su ovde osnovali malo utvrđenje sa vojnim naseljem u prvom veku p. n. e. i nazvali ga Florentia (cvetna). Međutim, dobar položaj grada na važnom putu od Rima ka severu omogućio je brz razvoj grada sa forumom, termama i amfiteatrom u sledećim vekovima. Starorimska gradska mreža se toliko razvila tokom ovog razdoblja da se ni do dan-danas nije mnogo promenila u mreži današnjih ulica gradskog jezgra Firence oko katedrale.

Srednji vek: Posle propasti Rimskog carstva grad je u nekoliko burnih vekova prominio nekoliko gospodara (Ostrogoti, Vizantinci, Langobardi, Franci), pa je bio gotovo uništen. Početak ponovnog oživljavanja grada je 9. vek, kada grad dobija izvesnu samostalnost, da bi oko 1000. godine Firenca preuzela vođstvo među gradovima u Toskani. Sa dolaskom feudalizma grad se u 12. veku proširio i postao samostalan. Građani su preuzeli vlast, što je dovelo do sukoba građana pristalica carstva, gibelina, i pristalica papstva, gvelfa, koji su na kraju izvojevali pobedu. Poslednji važan korak u razvoju srednjovekovne firentinske države bilo je pokoravanje Pize, nekadašnjeg suparnika, koja postaje firentinska luka.

Novi vek: U 14. i 15. veku grad se snažno razvio i nametnuo se kao središte svekolike evropske kulture i umetnosti. Sredinom 15. veka porodica Mediči se nametnula kao vladajuća u Firenci, ali je značaj grada podigao važnost Medičijevih do evrpskog nivoa. Obrazovanje vladajućeg sloja, obrazovanog i vaspitanog, omogućilo je razvoj umetnosti, filozofije i nauke u gradu. Mnogi umetnici i učeni ljudi epohe Renesanse živeli su i stvarali u Firenci: Donatelo, Botičeli; kasnije Mikelanđelo, Makijaveli, Leonardo da Vinči, Galileo Galilej. Međutim, pomeranjem težišta razvoja na Atlantik, u 17-om veku, kulturni značaj Firence je opao. 1737. g. Mediči porodica je izumrla. Tada uticaj nad gradom ostvaruju Habzburzi.

Savremeno doba: Tek u 19. veku u Firenci nastaje nov period razvoja i to pod uticajem industrijske revolucije. Ovaj razvoj bio je i ishod promene društvenih odnosa tokom nekoliko burnih decenija. Tokom Napoleonovih ratova Firenca je bila deo njegove Kraljevine Italije, da bi potom ponovo bila poluzavisna od stane Habzburza. 1859. godine došlo je do pripajanja ove oblasti novoosnovanoj Italiji. Firenca je čak bila glavni grad ove mlade države u razdoblju 1865-1870. godine do premeštanja u Rim. Nova vladavina je ponovo donela privredni i kulturni procvat, a grad polako počinje biti prvorazredno turističko odredište. U 20. veku Firenca se uspela razviti se u visokorazvijen grad Italije, pre svega zahvaljujući turizmu.

Stanovništvo[uredi]

Prema proceni, u gradu je 2010. živelo 371.282 stanovnika.[2]

Kretanje broja stanovnika
1981. 1991. 2001.
448.331 403.294 356.118

2008. godine. Firenca je imao nešto oko 370.000 stanovnika, 1,5 puta više kao na početku 20. veka, ali za 20% manje nego 1970. godine. Opadanje stanovništva tokom proteklih decenija uzrokovano je stalnim preseljenjem stanovništva (mahom mladih porodica) u mirnija predgrađa sa višim kvalitetom života. Ovo se odražava i na gradsko stanovništvo, koje je izuzetno staro i sa niskim prirodnim priraštajem. Treba spomenuti i brojno privremeno stanovništvo u vidu brojne studentske i doseljeničke populacije.

Grad danas ima značajan udeo imigrantskog stanovništva, doseljenika iz svih krajeva svega - 9,5% ukupnog stanovništva. Među njima, najviše je Kineza.

Firenca ima veliko gradsko područje sa oko 700 hiljada stanovnika i još veće metropolitensko područje od oko milion i po stanovnika (tzv. "Velika Firenca").

Privreda[uredi]

Turizam je daleko najvažnija grana gradske privrede i on pokreće druge grade u gradu i okolini (ugostitljstvo, saobraćaj, proizvodnja hrane i vina).

Industrija je slabo razvijena spram veličine grada i mahom smeštena na obodu grada i u predgrađima.

Firenca ima veoma razvijen saobraćaj. Gradska železnička stanica „Santa Marija Novela“ je jedna od najupošljenijih u državi. Aerodrom „Peretola“ se smatra gradskim aerodromom i vezan je najviše za turistički saobraćaj.

Gradske znamenitosti[uredi]

Istorijski centar Firence*
Svetska baština Uneska

Uffizi Gallery, Florence.jpg
Država Zastava Italije Italija
Vrsta kulturna
Kriterijum i, ii, iii, iv, vi
Referenca 174.
Regija Evropa
Istorija upisa u svetsku baštinu
Upis 1982.  (6. sednica)
Ugroženost ne
* Ime kao na zvaničnoj listi svetske baštine.
Regiju je klasifikovao UNESKO.

Crkve[uredi]

Palate[uredi]

Ostali spomenici[uredi]

Sport[uredi]

U Firenci je smešten poznati italijanski fudbalski prvoligaš Fiorentina.

Galerija slika[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Bilancio demografico ottobre 2009, dati ISTAT, Pristupljeno 27. 4. 2013.
  2. ^ Istat demographic balance 2010, Pristupljeno 27. 4. 2013.

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :



Prethodnik:
Atina
Evropski grad kulture
1986. godine
Naslednik:
Amsterdam
Prethodnik:
{{{pre2}}}
{{{spisak2}}} Naslednik:
{{{posle2}}}
Prethodnik:
{{{pre3}}}
{{{spisak3}}} Naslednik:
{{{posle3}}}
Prethodnik:
{{{pre4}}}
{{{spisak4}}} Naslednik:
{{{posle4}}}
Prethodnik:
{{{pre5}}}
{{{spisak5}}} Naslednik:
{{{posle5}}}
Prethodnik:
{{{pre6}}}
{{{spisak6}}} Naslednik:
{{{posle6}}}
Prethodnik:
{{{pre7}}}
{{{spisak7}}} Naslednik:
{{{posle7}}}
Prethodnik:
{{{pre8}}}
{{{spisak8}}} Naslednik:
{{{posle8}}}