Huanghe

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Хоангхо)
Idi na: navigaciju, pretragu
Huanghe (Huang He)
Hukou Waterfall.jpg
Yellow river - A. Holdrinet.jpg
Lanzhou-rio-amarillo-baita-shan-d02.jpg
Huanghe u gradu Landžou
Huanghemap.png
Tok Huanghea
Opšte informacije
Dužina 5.464 km
Basen 752.000 km2
Pr. protok 2.571 m3s
Vodotok
Izvor Bajah Har Šan
V. izvora 4.800 m
Ušće Žuto more
Geografske karakteristike
Država/e  Kina

Huanghe (Huanghu, Hoangho, kineski: Huáng Hé - O ovoj zvučnoj datoteci slušaj ) je reka u severnoj Kini. Dugačka je 5.464 km [1]. Ime prevedeno sa kineskog znači „Žuta reka“. Reka je dobila ovo ime jer nosi velike količine lesa žute boje, od čega i sama reka postaje žuta.

Huanghe je treća po dužini reka u Aziji, nakon reka Jangcekjang i Jenisej, i šesti najduži rečni sistem na svetu sa procenjenom dužinom od 5.464 km (3.395 mi).[2] Reka izvire u Bajan Bar planinama u Ćinghaj provinciji zapadne Kine. Ona protiče kroz devet provincija, i uliva se u Bohajsko more u blizini grada Dungjing u provinciji Šandung. Sliv Žute reke ima ima istočno–zapadni opseg od oko 1.900 km (1.180 mi) i severno–južni od oko 1.100 km (680 mi). Totalna drenažna oblast je oko 752,546 km2 (290,560 sq mi).

Sliv ove reke je sadržao kolevku kineske civilizacije, i bio je najprospektivniji region u ranoj istoriji Kine. Međutim, zbog čestih devastirajućih poplava i promena kursa nastalih usled kontinualne elevacije rečnog korita, ponekad iznad nivoa okolnih poljoprivrednih polja, ova reka je isto tako nazivana Kineskom tugom i Kaznom Han naroda.[3]

Ime[uredi]

Rana Kineska literatura uključujući Ju Gong ili Poštovanje Jua koja datira iz perioda zaraćenih država (475 – 221 p. n. e.) naziva Žutu reku jednostavno (starokineski jezik: *C.gˤaj,[4] moderni kineski (pinjin) ), oznakom koja je poprimila značenje „reka” u modernoj upotrebi. Prva pojava imena 黃河 (starokineski jezik: *N-kʷˤaŋ C.gˤaj; srednji kineski jezik: Huang Ha[4]) je u Knjizi Hana napisanoj tokom vremena istočne Hanske dinastije. Pridev „žuta” opisuje višegodišnju boju muljne vode u donjem toku reke, koja nastaje od zemljišta (lesa) koje reke nosi nizvodno.

Jedno od starijih Mongolskih imena je bilo „Crna reka”,[5] pošto je tok reke prozračan pre ulaska u Lesovski plato. Sadašnje ime reke među stanovništvom Unutrašnje Mongolije Ȟatan Gol (Hatan gol, „Kraljičina reka”).[6] U samoj Mongoliji, ona se jednostano naziva Šar Mörön (Šar mөrөn, „Žuta reka”).[7]

Geografija[uredi]

Na reci i na njenoj obali sagrađene su brojne brane, veštački rezervoari vode i kanali za navodnjavanje.[8] Izvori reke Huang H' nalaze se u planini Bajah Har. Huanghe protiče kroz Tibetsku i Lesnu visoravan kao i kroz Kinesku niziju. Uliva se u Žuto more. Sliv reke iznosi oko 752.000 km². Najveća pritoka joj je reka Vejho. Huanghe je druga po veličini reka u Kini, odmah posle Jangcekjanga. Delta Žute reke obuhvata oko 8.000 kvadratnih kilometara (3.090 mi²). Međutim, sa smanjenjem količine mulja koja dospeva do mora, bilo je izvešteno se da se svake godine od 1996. godine reka smanjuje usled erozije.[9]

Hidroelektrične brane na reci[uredi]

Reka ima veoma veliki hidroenergetski potencijal te su stoga na njoj sagraćene brojne brane. Najveće su sagraćene: u Kanjonu Liujia, kod grada Laniou, Sanmenskom kanjonu (Sanmenska hidroelektrana koja je počela da se gradi 1957. godine; proizvodi preko 6 milijardi KWh struje godišnje).[10]

Poplave i promene toka[uredi]

Huanghe je kroz istoriju često izazivala katastrofalne poplave i menjala svoj tok. U zadnjih 3000-4000 godina Huanghe je plavio 1593 puta. Kineski istoričari zabeležili su da je reka do sada 18 puta promenila glavni tok. Ovo menjanje toka i česte poplave imali su značajnu ulogu u stvaranju Kineske nizije.[11]

Reference[uredi]

  1. Postoji nekoliko podataka o dužini, ali ovaj je najrasprostranjeniji. Do ovoga je došlo jer reka često menja svoj tok.
  2. Yellow River (Huang He) Delta, China, Asia. Geol.lsu.edu (2000-02-28). Retrieved on 2013-02-04.
  3. New York Times "A Troubled River Mirrors China's Path to Modernity". 19 November 2006 p. 4.
  4. 4,0 4,1 Baxter, Wm. H. & Sagart, Laurent. „Baxter–Sagart Old Chinese Reconstruction”.  (1.93 MB), p. 41. 2011. Accessed 11 October 2011.
  5. Parker, Edward H. China: Her History, Diplomacy, and Commerce, from the Earliest Times to the Present Day, p. 11. Dutton (New York), 1917.
  6. Geonames.de. "geonames.de: Huang He".
  7. Bawden, Charles (1997). Mongolian–English Dictionary. Kegan Paul, reprinted 2010 by Routledge. str. 537 and 593. ISBN 9781136155888. 
  8. China's Yellow River, Part 1. The New York Times (2007-05-30)
  9. Yellow River Delta Shrinking 7.6 Square Kilometers Annually, China Daily 1 February 2005
  10. Yellow River Upstream Important to West-East Power Transmission People's Daily, 14 December 2000
  11. Lary, Diana. "The Waters Covered the Earth: China's War-Induced Natural Disaster". Op. cit. in Selden, Mark & So, Alvin Y., eds. War and State Terrorism: The United States, Japan, and the Asia-Pacific in the Long Twentieth Century, pp. 143–170. Rowman & Littlefield, 2004 ISBN 0742523918.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]