Caričin grad

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Царичин Град)
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Caričin Grad
Caricin grad.jpg
Opšte informacije
Mesto Lebane
Država  Srbija
Vrsta spomenika arheološko nalazište
Vreme nastanka VI vek
Tip kulturnog dobra arheološko nalazište od izuzetnog značaja
Stepen zaštite ?
Vlasnik ?
Nadležna institucija
Nadležna ustanova za zaštitu Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš
Sedište Niš
Adresa Dobrička 2 18000
Justinijan I


Caričin Grad ili Justinijana Prima (lat. Iustiniana Prima), se nalazi na 7 km od Lebana, a 30 km od Leskovca, arheološki lokalitet iz VI veka, jednog od najvećih i najznačajnijih vizantijskih gradova u unutrašnjosti Balkana. Podigao ga je veliki vizantijski Car Justinijan I (527-565) prema mnogim izvorima u znak zahvalnosti kraju u kome se rodio.

Istraživanja[uredi]

Caričin Grad leži na blagim padinama koje se spuštaju od planine Radan ka leskovačkoj kotlini. Samo nalazište prostire se na platou od 42.000m2.

Prvi opis ruševina dao Mita Rakić 1880. godine u listu Otadžbina.

Istraživanja na arheološkom lokalitetu Caričin Grad započeta su 1912. godine. Prvi istraživač grada bio je Vladimir Petković. On je na osnovu veličine otkrivenog grada, ostataka mozaika, mnoštva arhitektonske plastike izneo prve hipoteze da se radi o Justinijani Primi. Ova istraživanja ubrzo su zaustavljena usled ratova.

Istraživanja su nastavljena 1936. godine pod pokroviteljstvom Srpske kraljevske akademije i Univerziteta u Beogradu i trajala su do 1940. godine kada su prekinuta, ponovo zbog rata. Period istraživanja od 1936. do 1940. godine jedan je od ključnih u istraživanju grada. U ovom periodu otkriven je kompleks Akropolja sa bedemima, kulama, istočnom kapijom, Episkopskom bazilikom , krstionicom, „Konsignatorijumom”, centralnom ulicom sa porticima i „Episkopskom palatom i aneksima”. U toku ovog perioda, 1938. godine, započeta su i iskopavanja Gornjeg grada. Do 1940. godine otkriven je veliki broj građevina koje su ukazale na to koliki je značaj imao Caričin grad u istoriji vizantijskog urbanizma.

Nakon rata istraživanja su obnovljena 1947. godine i trajala su do 1970. godine. Tokom ovog perioda iskopavanja su proširena i na prostor Donjeg grada kao i na objekte podignute van gradskog jezgra, u neposrednoj okolini. Radovi na lokalitetu povereni su novoosnovanom Arheološkom institutu Srpske akademije nauka.

Istraživanja su ponovo nastavljena 1975. godine. Do 1977. godine dopunjeni su podaci o ranije istraženim objektima: južnoj kapiji Gornjeg grada, dvojnoj bazilici u Donjem gradu i trikhonalnoj bazilici van bedema a započeto je iskopavanje prostora uz južni bedem Gornjeg grada kao i ugaone jugozapadne kule rezervoara. U ovom periodu istraživanja otkrivena je i nova građevina – jednobrodna bazilika na južnom platou van grada, istočno od trase akvadukta.

1978. godine pokrenut je novi program istraživanja u okviru koga je došlo do uspostavljanja naučne saradnje između francuskih i srpskih stručnjaka iz oblasti arheologije. Od presudnog značaja za pokretanje novog programa i uspostavljanja naučne saradnje bio je značaj Justinijane Prime u antici, kao sedišta arhiepiskopa severnog Ilirika, i njegova očuvanost. Ova naučna saradnja imala je više faza. U prvoj fazi saradnje, koja je obuhvatala period od 1978. do 1984. godine, istraživanja su bila podeljena na dva naučna programa. Prvi program obuhvatao je istraživanja sakralne arhitekture dok je drugi bio fokusiran na istraživanje novih spomenika profanog karaktera. Od 1984. godine pokrenut je novi program iskopavanja koji je imao za cilj istraživanje stambenog kvarta grada. Iskopavanja su trajala sve do 1990. godine kada su prekinuta zbog međunarodne izolacije Jugoslavije.

Radovi su obnovljeni 1997. godine, sa novim rukovodiocima Bernarom Bavanom i Vujadinom Ivaniševićem. Oni su revidirali program i proširili ga istraživanjima. Zahvaljujući ovoj činjenici, istraženo je u celosti naselje koje se razvijalo na prostoru između zapadnog bedema i glavne ulice Donjeg grada, sa jedne i južnog bedema sa druge strane.[1]

Istraživanjima pomoću georadara tokom 2015. godine otkrivene su ostaci još četiri crkve.[2]

Postoje ideje da se konkuriše da ovaj lokalitet postane deo Svetske baštine kod UNESKO.[3]

Arheološko nalazište[uredi]

Caričin Grad
Snimak iz aviona 1937. (VGI).

Grad je bio važan crkveni, administrativni i vojni centar, sedište novoosnovane arhiepiskopije Iustinianae Primae koja je imala jurisdikciju nad severnim Ilirikom čime je pravo Soluna ograničeno na južne delove provincije.

Bio je okružen bedemima, a pored spoljnih utvrđenja otkriveni su i unutrašnji bedemi koji grad dele na tri dela: Gornji, Srednji i Donji. Na najuzvišenijem mestu u gradu sagrađen je Akropolj - sedište crkvene uprave, okružen snažnim bedemima, u središnjem delu ističe se centralni kružni trg gde se odvijao javni život grada.

Gradske ulice su popločane pravougaonim krečnjačkim pločama, uokvirene pokrivenim tremovima sa stubovima na kojima se oslanjaju lukovi arkada. Na Akropolju se nalazi kompleks episkopske palate (imala je podno grejanje koje se zagrevalo toplim vazduhom - hipokaust), velika katedralna crkva sa tri apside, atrijumom i krstionicom, koji spada u red najmonumentalnijih spomenika vizantijske arhitekture na balkanskom poluostrvu. U stambenom delu grada, blizu trga - foruma, otkopana je trobrodna bazilika sa kriptom, pronađeni su fragmenti podnog mozaika i fresaka. Jugoistočno od foruma bila je treća crkva, krstoobrazna bazilika sa atrijumom. U predgrađu je otkopana dvojna bazilika i južno od nje peta bazilika, trobrodna sa trakseptom, narteksom i atrijumom, izvan gradskih zidina nađena je šesta crkva, trikonhos sa otvorenim narteksom i atrijumom, sve ove crkve podignute su u VI veku.

Spomenici crkvene i svetovne arhitekture po svojoj urbanističkoj postavci, po skupocenim mozaičkim podovima i raznovrsnom dekorativnom plastikom u potpunosti odgovaraju Prokopijevom opisu Justiniane Prime.

Naselje se snabdevalo vodom iz veštačkog jezera čija je brana bila dugačka 100, a visoka 6,15 metara.[4]

Nalazi novca iz istočnog podgrađa Caričinog grada[uredi]

Na prostoru istočnog podgrađa Caričinog grada vlasnici njiva prikupili su 19 primeraka bronzanog novca iz 6. veka. Novac je predat istraživačima i zaveden je u terenski inventar za 2010 godinu. Iako je reč o nevelikoj skupini novca, ona dopunjuje sliku o protku novca u Caričinom gradu. Više primeraka novca potiče iz jednobrodne bazilike podignute na južnom platou, van grada, blizu trase akvedukta. Novac je pronađen u unutrašnjosti crkve. Radi se o folisu Anastasija iz kovnice u Konstantinopolju iz 512/7 godine, zatim polufolisu Justina 2 iz kovnice Solun od kojih je jedan kovan 568/9, a drugi 574/5. Značajan je nalaz jednog loše očuvanog folisa sa prostora nekropole grada smeštene zapadno od akvedukta. Reč je o folisu kovanog u vreme Justina prvog ili Justinijana prvog koji je nađen pored groba. Da se radi o skupnom nalazu novca ukazuju i ranije nađene ostave sa Caričinog grada. [5]

Galerija slika[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Bavan, Berner; Ivanišević, Vujadin (2006). Ivstiniana Prima Caričin grad. Leskovac: Narodni muzej Leskovac. 
  2. ^ Na Caričinom gradu otkrivene još četiri crkve („Politika“, 27. mart 2015)
  3. ^ Caričin grad se priprema za Unesko („Politika”, 4. mart 2017)
  4. ^ Vizantijski grad sa jezerom za pijaću vodu („Politika“, 30. avgust 2013)
  5. ^ Đorđević V, Leskovački zbornik 51, Narodni muzej, Leskovac, 2014.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]