Cirih

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Za ostale upotrebe, pogledajte članak Kanton Cirih.
Cirih
Zürich—Zurigo—Züri

Zürich - Waidberg-Zürichsee 2.JPG
Panorama Ciriha

Grb

Zastava
Osnovni podaci
Država Zastava Švajcarske Švajcarska
Kanton Cirih
Osnovan 929.
Stanovništvo
Stanovništvo 365.132
Aglomeracija 1.154.539
Gustina stanovništva 3.974 st/km²
Geografske karakteristike
Koordinate 47°22′44″N 8°32′24″E / 47.378889, 8.54
Nadmorska visina 408 m
Površina 91,88 km²
Cirih na mapi Švajcarske
{{{alt}}}
Cirih
Cirih na mapi Švajcarske
Ostali podaci
Gradonačelnik Korina Mauh
Veb-strana stadt-zuerich.ch


Koordinate: 47° 22′ 44" SGŠ, 8° 32′ 24" IGD
Cirih (nem. Zürich, ital. Zurigo, lat. Turicum, ciriški dijalekt: Züri) je najveći grad u Švajcarskoj, u njenom severnom, nemačkom delu. Cirih je i glavni grad istoimenog kantona. Takođe grad je ekonomsko i saobraćajno središte dražve, a na polju bankarstva Cirih je važan na svetskom nivou.

Po međunarodnoj studiji iz 2007. godine je Cirih grad sa najboljim i najvišim standardom života na zemaljskoj kugli.

Pogled na grad sa Alpa

Poreklo naziva[uredi]

Najstariji naziv grada je bio latinski naziv Turikum (lat. Turicum) nepoznatog porekla. Tokom ranog srednjeg veka naziv se postepeno menjao ka sadašnjem obliku, koji se potpuno izoblikovao u 10. veku u današnji Cirih (nem. Zürich).

Položaj grada[uredi]

Cirih je izuzetno važan grad kako u državi tako u na nivou sveta. Na nivou Švajcarske Cirih je udaljen:

  • od glavnog grada Švajcarske, Berna, grad je udaljen 125 km severoistočno,
  • od Bazela 85 km istočno,
  • od Ženeve 280 km severoistočno.

Na nivou Evrope Cirih je udaljen:

Prirodni uslovi[uredi]

Reljef: Cirih se nalazi na severu Švajcarske, na mestu gde se alpsko planinsko područje južno spušta u valovitog područja srednje Rajne na severu. Sam grad je smešten na donjem (severozapadnom) kraju Ciriškog jezera na izvoru rijeke Limat. Nadmorska visina grada je oko 408 metara, ali se najviše naseljene četvrti penju i do 600 metara. Cirih je smješten u dolini između tri brda; na sjeveroistoku se nalazi Cirihberg (Zürichberg), na sjeverozapadu Altberg (Altberg), a na jugu grada Itliberg (Uetliberg). Upravno područje grada Ciriha se širi i preko Cirihberga na sjeveru ka aerodromu Cirih-Kloten.

Klima: Klima oblasti Ciriha je umereno kontinentalna. Prosečna godišnja temperatura je 8,5°S.

Vode: Cirih se obrazovao na donjem (severozapadnom) kraju Ciriškog jezera, na mestu gde iz jezera otiče rijeka Limat. Stari grad Ciriha se nalazi na obe strane rijeke Limat. Rijeka teče kroz grad prvo ka sjeveru, pa u dugoj krivini skreće ka zapadu i teče dalje ka susjednom kantonu Argau. U gradu Cirihu se ulijeva i manja rijeka Sil u Limat. One se sastaju između glavne željezničke stanice i Levenplaca. Rijeka Sil izvire na sjevernim Alpima iz obližnjeg Silskog jezera.

Istorija[uredi]

Središnji deo Ciriha - satelitski snimak
Murerova gravira Ciriha iz 16. veka
Reka Limat pri protoku kroz grad
Staro jezgro grada
Cirih noću
Ulica starog dela grada
Pešačka ulica

Prva naselja na mestu Ciriha vezuju se za doba praistorije. Data oblast je pripojena starom Rimu u 1. veku, a na mestu današnjeg grada javilo se naselje Turikum, iz kog je vremenom izveden današnji naziv.

U vreme Karla Velikog ovde je izgrađen zamak na mestu starorimskih ruina. 853. godine spominje je opatija na ovom mestu. Postepeno se oko ovih građevina obrazovalo naselje, koje 1045. godine dobilo pravo trgovišta i time postalo grad. U 13. veku grad je dobio zidine, koje su okruživale 38 ha gradskog područja. Vladar Svetog rimskog carstva Fridrih II stvorio je od Ciriha i okoline vojvodstvo, sa sedištem u samom gradu. Grad je postepeno jačao i oslobodio se uticaja vojvode i crkve.

Vojvodstvo Cirih se pridružio Švajcarskoj konfederaciji kao peti član 1351. godine, ali je 1440. godine proteran iz nje. Cirih je ponovo primljen 1450. godine. U 16. veku je grad postao poznat kao središte reformacije na području nemačkog dela Švajcarske na čelu sa Ulrihom Cvinglijem.

1839. godine grad je počeo rušenje zidina, koje su simbolično najavile širenje i razvoj grada u kasnijim decenijama.

Cirih je slučajno bombardovan tokom Drugog svetskog rata i ovo je jedini veliki događaj u gradksoj istoriji u 20. veku. Posle rata grad je postao jedno od središta Evrope.

Stanovništvo[uredi]

Po procenama iz 2008. godine u Cirihu živi približno 360.000 stanovnika, a u gradskoj zoni oko 1,1 milion. Po oba pokazatelja to je grad je na prvom mestu u Švajcarskoj. Od spomenutih 360 hiljada stanovnika 30,6% nema švajcarsko državljanstvo i to su u većini Nemci i Italijani.

Jezik: švajcarski Nemci čine tradicionalno stanovništvo grada i nemački jezik (na mesnom, alemanskom dijalektu) je zvanični u gradu i kantonu. Međutim, gradsko stanovništvo je tokom proteklih nekoliko decenija postalo veoma šaroliko, pa je danas nemački jezik maternji za 77,7% gradskog stanovništva. Slede ga italijanski (4,7%), italijanski (4,7%), južnoslovenski (2,2%), španski (2,2%), ...

Veroispovest: Mesni Nemci su u 16. veku prihvatili protestansko učenje Ulriha Cvinglija. Međutim, poslednjih decenija u gradu se znatno povećao udeo rimokatolika (33,3%) i ateista (16,8%).

Privreda[uredi]

Cirih je vodeće bankarsko središte na nivou Sveta. U gradu se nalaze centrale niza velikih i međunarodno poznatih švajcarskih banaka. Grad je takođe poznat i po svetski važnoj berzi.

U gradu i okolini smešteno je mnogo međunarodnih kompanija (industrija, saobraćaj, poslovanje). Takođe, grad je veliko naučno-istraživačko i obrazovno središte (poznati gradski tehnički univerzitet ETH Cirih).

Znamenitosti grada[uredi]

Cirih poseduje dobro očuvano staro gradsko jezgro sa brojnim crkvama, palatama, trgovima, fontanama, spomenicima. Od toga trebalo bi se izdvojiti:

  • Crkva Grosminster (Grossmünster), započeta jošu 9. veku, gde je započela reformacija u švajcarskim zemljama;
  • Crkva Frauminster (Fraumünster) ili Gospina crkva, započeta jošu 9. veku;
  • Crkva svetog Petra (St. Peter) sa najvećim časovnikom na zvoniku;
  • Kuća kulture (Kunsthaus), gradski muzej sa bogatom kolekcijom moderne umetnosti;
  • Muzej dizajna;
  • Švajcarski narodni muzej (Landesmuseum);
  • Haus Konstruktiv (Haus Konstruktiv), galerija savremene umetnosti i dizajna.

Saobraćaj[uredi]

Vazdušni saobraćaj[uredi]

Ciriški internacionalni aerodromom Cirih-Kloten najveći je švajcarski aerodrom. Ovaj aerodrom je u 2006. godini uslužio 19,9 miliona putnika što ga čini najvećim aerodromom u državi, ispred aerodroma u Ženevi i aerodroma u Bazelu. Aerodrom ima 3 veće piste za internacionalne letove kao i 2 manje piste za civilne avione. On je od 2002. godine u dodatnoj izgradnji i do danas nije dovršen. Izgrađen je novi Airport Shopping, kao i nove parking zgrade, novi terminali, tako da je ovaj aerodrom izuzetno moderan i opremljen najnovijom tehnologijom.

Putni saobraćaj[uredi]

Cirih je najbitnije čvorište švajcarskih puteva. Kroz grad Cirih prolaze sledeći auto-putevi:

Željeznički saobraćaj[uredi]

Glavna željeznička stanica Ciriha je glavni željeznički čvor Švajcarske. Nalazi se u gradskom jezgru.

Galerija slika[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :