Crkva Svetog prvomučenika Stefana u Kruševcu

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Crkva Lazarica
Lazarica2.jpg
Pogled na crkvu Lazaricu
Opšte informacije
MestoKruševac
OpštinaGrad Kruševac
Država Srbija
Vrsta spomenikacrkva
Vreme nastankaXIV vek
Tip kulturnog dobraSpomenik kulture od izuzetnog značaja
VlasnikRepublika Srbija
Nadležna institucija
Nadležna ustanova za zaštituZavod za zaštitu spomenika kulture Kraljevo
SedišteKruševac
AdresaTrg Kosovskih junaka 1 37000
Zvanični veb-sajt

Crkva Svetog Prvomučenika Stefana, poznatija kao Lazarica, nalazi se u centru današnjeg Kruševca, a podigao ju je, najverovatnije između 1377/1378. i 1380. godine[1], knez Lazar (13711389), kao pridvornu crkvu (ranije su postojala mišljenja da je reč o manastirskoj crkvi[2]) svoje novosagrađene prestonice, Kruševačkog Grada. Ima osnovu trikonhosa, a njena spoljašnjost je urađena na vizantijski način, naizmeničnim ređanjem reda tesanika i tri reda crvene opeke. Crkva, zajedno sa Ravanicom, predstavlja svojevrstan početak Moravskog stila i pripada građevinama sažetog tipa. Ona je prvi objekat u Srbiji koji je doživeo stručnu restauraciju i konzervaciju, što je obavljeno u periodu od 1904. do 1908. godine, pod rukovodstvom arhitekte Pere J. Popovića. Pre njega, crkva je, nakon oslobođenja grada od Turaka, tokom XIX veka doživela nekoliko amaterskih obnova.

Zaštitni radovi na arhitekturi crkve i konzervacija njenog ikonostasa, iz sredine XIX veka, je obavljena 1989. godine, a čitav objekat se danas pod zaštitom Republike Srbije, kao spomenik kulture od izuzetnog značaja.[3][1]

Arhitektura[uredi]

Crkva Lazarica ima osnovu trikonhosa sažetog tipa sa tri traveja i kubetom nad srednjim. Na zapadnoj strani se nalazi narteks koji je prvobitno imao tri ulaza, ali su bočni kasnije zazidani. Nad njim se uzdiže zvonik sa katihumenom, koji je na spratu imao kapelicu.

Spoljašnjost crkve karakteriše vizantijski način zidanja smenjivanjem reda žutog tesanika sa tri reda crvene opeke, a urađene su i široke spojnice maltera, koje izbijaju iz ravni koju stvara zid.

Bočne strane crkve su, kao i sve tri apside trikonhosa, podeljene u vertikalne delove, koji se završavaju arhivoltama, dok je horizontalna podela u tri dela izvedena pomoću dva kordonska venca. U najvišem delu su smeštene, međusobno različite, kamene rozete na crveno-žutoj šahovskoj podlozi, dok su u zoni ispod njih, smešteni prozori, oko kojih se nalazi ukrasna kamena plastika u obliku prepleta. Rozete, kao i neki kameni prepleti, spadaju među najbolje u Moravskom stilu[4] i predstavljaju najefektnije dekorativne elemente koji, uklopljeni u dobro zamišljene i proporcionisane arhitektonske oblike, čine izuzetno skladnu celinu[1].

Unutrašnjost[uredi]

Prema dosadašnjim istraživanjima, crkva nije bila živopisana sve do sredine XVIII veka. Tada je zograf Andra Andrejević sa svojim ljudima oslikao crkvu, između 1737. i 1740. godine[1], ali su do danas opstali samo fragmenti njihovog rada. Crkveni ikonostas potiče iz 1844. godine i danas je sačuvan u potpunosti. Njegov autor je najverovatnije bio slikar Živko Pavlović[1] (deda Milene Pavlović-Barili), a konzerviran je 1989. godine.

Vidi još[uredi]


Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Crkva Sv. Stefana Lazarica sa Kruševačkim Gradom — Spomenici kulture u Srbiji”. SANU (na jeziku: srpski). 
  2. ^ Vasilije Marković u svom delu „Pravoslavno monaštvo i manastiri u srednjovekovnoj Srbiji“ (štampano 1920) navodi mišljenje Adama Stefanovića da je možda u pitanju nekadašnji utvrđeni manastir, od koga su opstale manastirska crkva i glavni odbrambreni pirg, za koji se danas zna da je donžon-kula nekadašnje prestonice kneza Lazara.
  3. ^ „Spomenici kulture od izuzetnog značaja“ Arhivirano na sajtu Wayback Machine (oktobar 15, 2008) (na jeziku: engleski) (Ministarstvo kulture Republike Srbije) (na jeziku: srpski)
  4. ^ Deroko, Aleksandar (1985). Monumentalna i dekorativna arhitektura u srednjovekovnoj Srbiji (treće dopunjeno izdanje). Beograd. 

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

priče (RTS - umetnički program - Zvanični kanal)]