Crkva svetog Mihajla u Stonu

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga

Crkva svetog Mihajla u Stonu spada u red najstarijih crkava na srpskom Pomorju koja se nalazi nedaleko od današnjeg Stona na Pelješcu u republici Hrvatskoj, a smatra se da je zadužbina prvog srpskog kralja Mihaila Vojislavljevića (oko 10501081). Podignuta je i živopisana oko 1080. godine[1][2] u starom Stonu[3] na mestu starije i veće crkve, koja je mogla biti sedište zahumskog episkopa u IX i X veku[4]. Spada u red crkava sa produženom osnovom i to njihovu složeniju varijantu tj. u red jednobrodnih crkava sa kupolom i najznačajniji[2] je spomenik te vrste na srpskom Pomorju.

Freskopis pripada ranoromaničkom slikarstvu i sličan freskopisu koji se može naći u benediktanskim manastirima, ali i sa francuskim freskama iz XII i XIII veka. Srpski istoričar umetnosti Svetozar Radojčić je u freskopisu uočio tematsku sličnost sa delovima Letopisa Popa Dukljanina, naročito sa delom o životu Jovana Vladimira (oko 9911016)[2]. Najznačajnija freska u crkvi je svakako ktitorska kompozicija na kojoj je prikazan sam kralj Mihajlo sa modelom crkve i kraljevskim vencem zapadnog tipa, što ide u prilog tezi da je potvrdu kraljevskog dostojanstva dobio od pape Grgura VII (1073 - 1085). Pored freskopisa, crkvu je krasila i bogata kamena ornamentika[3], koja se danas nalazi u stonskom lapidarijumu.

Ktitorski portret kralja Mihajla u Stonu[uredi]

Ktitorski portret kralja Mihajla predstavlja jedini sačuvani portret srpskih vladara iz prednemanjićke epohe, a smatra se da je nastao oko 1080. godine[5]. Prema svom stilu, ona, prema Ljudevitu Karmanu, predstavlja našu, dalmatinsku, rustičnu interpretaciju ranoromanske italske umetnosti[5].

Ktitorski portret kralja Mihajla

Smešten je u maloj niši, koja se nalazi levo od ranijeg ulaza u crkvu, a iznad nje se nalazila još jedna freska, koja je danas samo delimično sačuvana. Na njoj je bio prikazan neko od Apostola ili možda čak sam Hrist, pred kime se nalazi klečeća figura, sa rukama koje su prekrštene preko grudi. Na osnovu sličnih kompozicija iz jermenske umetnosti, pretpostavlja se da je i na ovoj fresci bio prikazan ktitor crkve[5].

Mihajlova figura je okrenuta na levo i sa obe ruke drži, dosta visoko, model crkve koji pruža ka svetom Mihajlu, čija se freska zasigurno nalazila nasuprot kralja, na severnom delu zapadnog zida crkve, pored nekadašnjeg ulaza. Sam model crkve se nalazi gotovo u visini kraljevog lica, kome je okrenuta oltarska apsida modela crkve, dok je njena fasada sa portalom usmerena ka svecu zaštitniku. Kraljev, jasno naglašen[5], kukasti nos je naslikan iz profila, za razliku od glave, čije su ¾ okrenute ka posmatraču.

Pozadina freske je podeljena u tri zone nejednakih širina, pri čemu je srednja, plave, a spoljne, zelene boje. Kao osnovna nijansa ljudskog tela, upotrebljena je otvoreno smeđa tj. oker boja, dok su konture izvučene crnosmeđom bojom, a na pojedinim mestima su i ojačane potezima rađenim zelenom i belom. Zelena boja je korišćena i na drugim mestima i to u velikoj meri, tako da su jagodice i senke ispod očiju kraljevog lica prikazane njom. Ova povećana upotreba zelene boje tumači se kao naivno podražavanje vizantijskog impresionizma[5].

Mihajlovo lice na fresci je izduženo, sa velikim očima, iznad kojih su naglašene obrve, dok je na čelu naslikana duboko urezana horizontalna bora. Njegov nos je dug, kukastog oblika, a ispod njega se nalaze mala usta. Kosa mu je duža i dopire do potiljka, a proseda je, poput njegove brade. Na glavi nosi kraljevski venac zapadnog tipa[1], koji se sreće širom srednjovekovne Evrope, uključujući i Norvešku i Englesku[5]. Sam venac je cilindričnog oblika, tamnocrvene boje. Gornja strana je ravna i na njoj se, kao ukrasi, nalaze tri mala krsta, dok se na njenoj donjoj strani nalaze dva mala štita, po jedan iza svakog uveta.

Kralj je obučen u dosta kratku tuniku, plavičaste boje. Preko nje ima tamnocrveni plašt koji je kariran kosim smeđim linijama, između kojih se nalaze krstići plave boje. Na nogama ima crno karirane čarape crvene boje i cipele, koje su takođe crvene.

Reference[uredi]

  1. ^ a b Andrija Veselinović Radoš Ljušić, Srpske dinastije , Novi Sad 2001. ISBN 86-83639-01-0
  2. ^ a b v Jovan Deretić, Kulturna istorija Srba , Beograd 2005. ISBN 86-331-2386-X
  3. ^ a b Aleksandar Deroko, Monumentalna i dekorativna arhitektura u srednjovekovnoj Srbiji (treće dopunjeno izdanje), Beograd 1985.
  4. ^ Đorđe Janković, Srpsko pomorje od 7. do 10. stoleća (25.4 Mb), Beograd 2007. ISBN 978-86-904455-5-4
  5. ^ a b v g d đ Svetozar Radojčić, Portreti srpskih vladara u srednjem veku (fototipsko izdanje originala iz 1934. godine sa dopunama), Beograd 1996. ISBN 86-80879-07-X

Literatura[uredi]

Vidi još[uredi]