Crnogorska kapa

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Crnogorska kapa
Bogato ukrašene kape sa četiri ocila kralja Nikole i kraljice Milene
Crnogorska kapa sa monogramom kralja Nikole

Crnogorska kapa je tradicionalna kapa, dio crnogorske narodne nošnje, koju nose Crnogorci i crnogorski Srbi.

Milorad Medaković u knjizi Život i običaji Crnogoraca (1860.. str. 174.) navodi podatak da su haljine istoga kroja kao u starija vremena, a da su kape izmenjene. Ranije su nosili kožne kape, a tada male, plitke, crno-crvene kapice.

Kapa je u obliku ravnog cilindra, gornja površina je tamno crvene boje i zove se tepelak, a okružena je crnim rubom koji se zove derevija. Jedan deo tepelaka je okružen sa pet zlatnih niti, u čijem centru su se nalazili vezeni inicijali vlasnika kape ili vladara („D.I.”, „N.I.”), krst i četiri ocila koji se uglavnom interpretira kao četiri slova „S”, što je narodno, ali ne i heraldičko objašnjenje, ali postoje i druge verzije kao ona sa zvezdom šestokrakom i zvezdom petokrakom koja se nosila za vreme komunizma. Oblik kape je ostao nepromenjen, ali je vez po potrebi menjan.

Kapa se prvi put javlja u doba Petra I. Na prvoj kapi vez je bio oko kape (na deraviji) i nosile su je kulukdžije (članovi Kuluka). Perjanici su na kape stavljali početna slova svoje nahije. Mimo zlatnog veza, Crnogorci su na kape stavljali grbove radi oznake društvene pripadnosti. Senatori, kapetani i perjanici su nosili različite grbove i u slučaju njihove degradacije morali su ih skinuti s kape. Crnogorski oficiri su nosili narodnu nošnju i grbove na kapama sve do uvođenja vojničke uniforme 1910. godine.

Crnogorska kapa je slična ličkoj i hercegovačkoj kapi, kao i kapi koja je tradicionalno nošena u Risnu. Konačni dizajn, onaj koji se koristi danas, po legendi, napravio je poznati crnogorski vladar i pisac Petar II Petrović Njegoš, koji je izrazio simbolizam boja, npr. crvena boja tepelaka simbolizuje krv ljudi koji su poginuli 1389. na Kosovu, crni rub predstavlja korotu tj. žal za njima, a pet zlatnih niti simbolizuje vjekove koje su Srbi proveli pod turskom vlašću.

Ivan Jastrebov (pišući o oblasti Mat) zapisao da je selo Ljura bilo poznato po proizvodnji crnog valjanog sukna za arnautski đurdin — poznatu arnautsku džoku s kratkim rukavima i sa dodatkom za pokrivanje glave. Kažu da je Arnauti nose u znak žalosti za Skenderbegom. To mišljenje je kod Arnauta rasprostranjeno isto kao kod Crnogoraca mišljenje da oni njihove kapice (fesove) sa crnim obodom nose u znak tuge i žalosti zbog propasti carstva na Kosovu polju. On smatra da je takvo tumačenje proizvod mašte patriota, koji su od Evropljana usvojili manir da ožalošćenost ispolje crninom na kapi. Crnogorcima nije na um padalo ispoljavati žalost za padom srpskog carstva vezivanjem crne marame oko fesa. Kod Arnauta, Crnogoraca i Starosrbijanaca se žalost ispoljavala nebrijanjem brade duže vreme. Crni povez na fesu kod Crnogoraca se pojavio čisto kao moda. Pošto su Crnogorci pre sto godina (od kada je Jastrebov to pisao) prestali nositi svoje bele kapice od valjane vune, i pozajmili način oblačenja od hrišćana u Turskoj, koji su u grupama bežali u planine, i sami Crnogorci nisu bili ništa drugo do raja pobegla iz sela i gradova, time su i fesovi ušli u modu u istom obliku u kome su se nosili i još se nose u doba Jastrebova, od raje u Turskoj. Turci su raji zabranjivali nositi crvenu boju, hrišćani su oko fesa vezivali crnu maramu isto kao i Turci (muslimani) zelenu tkaninu. Sa ovim fesovima raja je obično bežala u Crnu Goru. Tamo je malo-pomalo ušao u modu običaj da se opšiva crnom svilenom tkaninom, zahvaljujući evropskim krojačima. Arnauti su po primeru Crnogoraca nastavili istu praksu samo što je žalost bila, ne za Kosovom, nego Skenderbegom. Arnauti su sa izradom džoke počeli ne tako davno od doba Jastrebova, kako su ga uveravali sami Ljurani.[1]

Kroz istoriju, crnogorska kapa je imala nekoliko različitih naziva. Među njima su i valjana, bijela, kariklija, zavratka. Danas se jednostavno zove crnogorska kapa.

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Jastrebov, Ivan (2018). Stara Srbija i Albanija, pp. 464., 465. Beograd: Službeni glasnik. 

Literatura[uredi | uredi izvor]