Šid

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Za drugo značenje, pogledajte članak Šid (višeznačna odrednica).
Šid

Jedna od ulica u Šidu
Jedna od ulica u Šidu

Grb
Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Autonomna pokrajina Zastava Vojvodine Vojvodina
Upravni okrug Sremski
Opština Šid
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 14893
Gustina stanovništva 344 st/km²
Položaj
Koordinate 45°07′25″N 19°13′21″E / 45.123666, 19.2225
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadmorska visina 113 m
Površina 47,4 km²
Šid na mapi Srbije
{{{alt}}}
Šid
Šid na mapi Srbije
Ostali podaci
Poštanski broj 22239
22240
Pozivni broj 022
Registarska oznaka ШИ


Koordinate: 45° 07′ 25" SGŠ, 19° 13′ 21" IGD

Šid je gradsko naselje u opštini Šid u Sremskom okrugu, smešten na padinama Fruške gore. Prema popisu iz 2011. bilo je 14.893 stanovnika.

Geografija[uredi]

Nadmorska visina je 104 m. To je sedište najzapadnije opštine Srema, a nalazi se između reke Dunav i obronaka Fruške gore na severu i reke Save na jugu. Oblast na kojoj je izgrađen Šid je voćarsko vinogradarski kraj, sa velikim vinskim podrumom. U sklopu poljoprivrede razvijena je i prehrambena industrija, posebno prerada žita, savremena industrijska klanica (koja je zatvorena kao i većina velikih preduzeća posle demokratskih promena 2000'te) i fabrika za proizvodnju jestivog ulja, kao i tekstilna industrija i trikotaža (takođe zatvorena posle demokratskih promena 2000'te). U gradu se nalazi spomen kuća i galerija poznatog slikara Save Šumanovića.

Ovde se nalazi i Železnička stanica Šid.

Istorija[uredi]

Nije poznato kada je Šid formiran kao naselje, postoje samo razne pretpostavke. Početkom 18. veka Šid je bio jedno od najvećih naselja između Vinkovaca, Vukovara i Sremske Mitrovice. Za procene o veličini i značaju Šida postoje pismeni podaci. Najraniji pomen iz toga vremena je podatak da je u Šidu umro Luka Natalis 1702. godine, vikar apostolskog poslanstva.

Drugi svetski rat[uredi]

Za vreme Drugog svetskog rata, Šid je bio u sastavu NDH. Najveći od svih zločina u tom periodu dogodio se 28. 08. 1942. godine, na Veliku Gospojinu. Veća grupa ustaša, na čelu sa Viktorom Tomićem, došla je iz Zagreba i u toku noći je započela racija. Uhapšeno je 142 Šiđana (125 muškaraca, 13 žena i 4 deteta). Svi oni su stravično mučeni, i na kraju, njih 121 je vozom prebačeno u Sremsku Mitrovicu gde su streljani. Među njima je bio i čuveni srpski slikar Sava Šumanović. Racija u Šidu se odvijala u sklopu veće racije koja je izvedena na teritoriji celog Srema, a u kojoj je ubijeno preko 6000 ljudi, većinom Srba, mada je bilo i Jevreja i Roma.

U dvorištu sreskog suda u Šidu isterali su žene, decu i ljude, pustili vodu iz česme i naterali ih "da sednu u vodu", a ustaše su to gledale i time se zabavljali. Kako su svi imali ruke vezane na leđima, a od silnih batina iznemogli, mnogi nisu mogli da sednu na zemlju, već su potrbuške padali. Viktor Tomić ih je nogama tukao i gazio po njima.[1]

Ustaše su u avgustu 1942. godine zatvorile mnogo Srba, a među njima i Kuzmana Slavujevića. Kada je oko 5 satu ujutro doteran u dvorište sreskog načelstva "i video dovedenu malu srpsku decu, toliko je bio ganut, a u isto doba i razjaren, da je ustašama psovao majku". Kako su mu ruke bile vezane na leđima, uhvatio je zubima najbližeg ustašu za gušu". U tom momentu mu je priskočio Viktor Tomić, udario ga železnom polugom po glavi tako žestoko da je odmah onesvešćen pao na zemlju. Da bi ga priveli svesti, polili su ga vodom, odneli u podrum, gde je bilo drugih Srba zatvorenika, i tu mu pred svima najpre čupali kleštima nokte sa nogu i ruku, a potom mu nožem odrezali obe ruke zajedno sa plećkama, te je u najvećim mukama umro.[2]

U Šidu su Srbi užasno tučeni i na sve moguće načine zlostavljani. Domaće ustaše su ih nagonile da jedan drugome ližu krv iz rana, pa ih onda pustili kućama. Kuzmanu Slavujeviću su pred većim brojem Srba, čupali kleštima nokte, sa ruku i nogu "a potom nožem odrezali obe ruke zajedno sa plećkama tako da je u najvećim mukama umro". U dvorištu kotarske opštine u Šidu Srbe su tukli "kočevima, sekirama, stolicama, i nekim gumenim pendrecima, koji su na vrhu imali neko šiljato železo koje je sa žrtava čupalo meso".[3]

U selima šidskog sreza u raznim saopštenjima se uvek naglašavalo da se to i to „zabranjuje Židovima, Ciganima i Srbima“[4]

Srbi su između ostalog ucenjivani i u vidu raznih kontribucija. Tako je u Šidskom srezu pojedinim selima bilo odrđeno da plate 100,150 pa i više stotina hiljada dinara. Selo Batkovac imalo je da plati 150.000. Razrez je bio učinjen prema imovnom stanju građana, tako da su pojedinci imali da daju između 5.000 i 20.000 dinara. Svakom Srbinu koji nije dao novac saopštavano je da se odmah seli u Srbiju, a celokupna imovina mu je oduzimana u korist hrvatske države. Pri polaganju novca svako je mora da potpiše izjavu da novac daje dragovoljno "za unapređenje ustaškog pokreta". Ugledni trgovac Moldovan iz sela Jamena, nije doneo tačno naznačenu sumu u odrđeni čas, pa je zbog toga zaklan u ustaškom stanu u Šidu.[5]

napomena: Verovatno selo Batrovac u originalu selo Batkovac

Prilikom pljačkanja srpskih kuća u Sremu ustaše su odnosile "bolje kapute, bicikle, zlatninu, gotov novac", a pored toga "mast, brašno muške astraganske šubare, čizme, šivaće mašine i sve što im je palo šaka".[6]

Kultura[uredi]

U blizini sela Privina Glava nalazi se manastir Privina Glava, po legendi manastir je dobio je ime po osnivaču, vlastelinu Privi (ili Pribi) iz 12. veka. U gradu nalazi se takozvani Ruski dvor, bivši letnjikovac grkokatoličkih episkopa iz 18. veka.

U Gradu postoji niz ustanova od kulturnog značaja. Najvažniji pravoslavni hram je Crkva svetog Nikole. U Šidu deluje Hrvatsko kulturno društvo "Šid" osnovano 2010 godine.[7]

Položaj Šida u Sremskom okrugu

Demografija[uredi]

U naselju Šid živi 12.825 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,1 godina (36,5 kod muškaraca i 39,6 kod žena). U naselju ima 5.510 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,96.

Ovo naselje je uglavnom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 6.710 [8]
1953. 7.268
1961. 9.058
1971. 11.823
1981. 13.450
1991. 14.275 14.089
2002. 16.834 16.311
2011. 14.893
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[9]
Srbi
  
12.427 76,18%
Slovaci
  
899 5,51%
Hrvati
  
724 4,43%
Rusini
  
681 4,17%
Jugosloveni
  
455 2,78%
Romi
  
81 0,49%
Mađari
  
59 0,36%
Crnogorci
  
37 0,22%
Ukrajinci
  
31 0,19%
Albanci
  
21 0,12%
Makedonci
  
19 0,11%
Muslimani
  
18 0,11%
Česi
  
10 0,06%
Rusi
  
9 0,05%
Rumuni
  
3 0,01%
Nemci
  
3 0,01%
Slovenci
  
2 0,01%
Bošnjaci
  
2 0,01%
Bunjevci
  
1 0,00%
Bugari
  
1 0,00%
nepoznato
  
422 2,58%


Galerija[uredi]

Reference[uredi]

  1. Najveći zločini sadašnjice : (patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945), Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine 1991. str. 221
  2. Najveći zločini sadašnjice : (patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945), Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine 1991. str. 271
  3. Najveći zločini sadašnjice : (patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945), Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine 1991. str. 202
  4. Branko Savić, sveštenik iz Morovićasrez Šid, u Koraćici 1. septembra 1941 (P)
  5. Najveći zločini sadašnjice : (patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945), Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine 1991. str. 110
  6. Najveći zločini sadašnjice : (patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945), Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine 1991. str. 103
  7. Zavod za kulturu vojvođanskih Hrvata/ Udruženja
  8. Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  9. Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
  10. Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :