Štamparija Crnojevića

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Naslovna stranica Cetinjskog oktoiha, sa predstavom dvoglavog orla
Kapitel starog stuba iz Cetinjskog manastira, sa predstavom dvoglavog orla
Fototipsko izdanje Cetinjskog oktoiha petoglasnika (1494) iz 1973. godine
Otisak klišea iz jednog dela

Štamparija Crnojevića ili Cetinjska štamparija je jedna od najstarijih ćiriličkih i slovenskih štamparija, a ujedno i najstarija srpska, odnosno južnoslovenska štamparija, koja je radila od 1493. do 1496. godine na Cetinju, pod upravom jeromonaha Makarija i pod pokroviteljstvom Đurđa Crnojevića, vladara Crne Gore (1490-1496).[1][2]

Osnivanje[uredi]

Tokom druge polovine 15. veka, štamparska delatnost je doživela nagli procvat, a među glavnim centrima ranog štampartva posebno mesto je zauzimala Venecija, prestonica Mletačke republike. Zahvaljujući brojnim političkim, ekonomskim i kulturnim vezama između Mletaka i istočne obale Jadrana, zanimanje za štamparsku delatnost je počelo da se širi i među Južnim Slovenima. Za vreme vladavine Ivana Crnojevića (1465-1490) osnivan je čuveni Cetinjski manastir (1484) koji je postao sedište Zetske mitropolije, čime je postavljena osnova za razvoj novog duhovnog i kulturnog centra u srednjovekovnoj Crnoj Gori.

Posredstvom svojih veza sa Mlečanima, njegov sin i naslednik Đurađ Crnojević (1490-1496) je već tokom prvih godina svoje vladavine uspeo da angažuje majstore štampare i pribavi opremu radi osnivanja prve štamparije, koja je započela sa radom tokom 1493. godine na Cetinju, a štampanje prve knjige je dovršeno na samom početku 1494. godine. Pojavom prve štamparije u poslednjoj slobodnoj srpskoj, odnosno južnoslovenskoj državi označen je veliki civilizacijski iskorak u oblasti kulturnog razvoja na jugoistoku Evrope.

Delatnost[uredi]

Zahvaljujući vezama koje je stekao ženidbom sa Jelisavetom Erico iz ugledne mletačke plemićke porodice, Đurađ Crnojević je bio u prilici da stvori povoljne preduslove za nabavku štamparske opreme i obuku prvih srpskih štampara. Nakon nabavke štamparske prese sa pokretnim slovima u Veneciji, na Cetinju je već tokom 1493. godine započeo rad na štampanju prve knjige, koja je dovršena 4. januara 1494. godine. To je bio Oktoih prvoglasnik (I-IV glas). Štampanjem je rukovodio jeromonah Makarije, sa nekoliko saradnika. Tokom naredne tri godine štampane su i druge bogoslužbene knjige. Tokom rada, cetinjski štampari su u domaćoj sredini izraćivali štamparske matrice za inicijale i ostalu ornamentiku, dostigavši visok stepen grafičkog umeća.

Naslovi[uredi]

  • Cetinjski oktoih prvoglasnik - I-IV glas (4. januara 1494. godine, Cetinje)
  • Cetinjski oktoih petoglasnik - V-VIII glas (sačuvan u nekoliko nepotpunih primeraka)[3]
  • Psaltir sa posledovanjem (22. septembra 1494. godine, Cetinje)
  • Trebnik (molitvenik) - sa tekstovima za privatna bogosluženja (krštenja, venčanja i sl.) - (1496. godine, Cetinje)
  • Četvorojevanđelje - (1496. godine, Cetinje)
  • Cvetni triod - sa pesmama i molitvama koje se pevaju u crkvi (od Cveti do prve nedelje posle Duhova) - nedovršeno izdanje.

Prestanak rada[uredi]

Cetinjska štamparija je prestala sa radom 1496. godine usled izmenjenih političkih okolnosti koje su nastupile odlaskom Đurđa Crnojevića iz Crne Gore, nakon čega je došlo da uspostavljanja posredne, a nedugo potom i neposredne turske vlasti.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. Pantić (1993). str. 135.
  2. Medaković (1993). str. 425.
  3. Dušanić (1973). str. 89-93.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]