Geteborg

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Gothenburg)
Idi na: navigaciju, pretragu
Geteborg
šved. Göteborg
Gothenburg montage.png
Znamenitosti Geteborga
Grb
Osnovni podaci
Država  Švedska
Okrug Vestra Jetaland
Osnovan 1603.
Stanovništvo
Stanovništvo (2012.) 521.587
Aglomeracija (2010.) 549.839
Gustina stanovništva 2.700 st./km2
Geografske karakteristike
Koordinate 57°42′25″ SGŠ; 11°57′59″ IGD / 57.706944° SGŠ; 11.966389° IGD / 57.706944; 11.966389 Koordinate: 57°42′25″ SGŠ; 11°57′59″ IGD / 57.706944° SGŠ; 11.966389° IGD / 57.706944; 11.966389
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadmorska visina 0-60 m
Površina 203,67 km2
Geteborg na mapi Švedske
Geteborg
Geteborg
Geteborg na mapi Švedske
Ostali podaci
Pozivni broj +46 031
Veb-sajt www17.goteborg.se

Geteborg (šved. Göteborg) je drugi po veličini i značaju grad Švedske i središnje njenog jugozapadnog dela. Grad ima značaj izvan granica države, pa se smatra petim po značaju gradom u Nordijskim državama. Geteborg je istovremeno i jedna od opština u okviru Vestra Jetaland okruga. Danas Geteborg ima oko 550 hiljada stanovnika, a šire gradsko okruženje ima blizu milion.

Geteborg je danas kosmopolitski grad i kulturno, privredno i upravno središte severne Evrope.

Poreklo naziva[uredi]

Naziv grada vodi poreklo od starogermanskog plemena Gota. Od njih je prvo nastao naziv oblasti oko grada, Gotske (šved. Gothia, Götland) i reke na kojoj se grad nalazi (šved. Göta älv).

Položaj grada[uredi]

Grad Geteborg se nalazi u jugozapadnom delu Švedske i Skandinavskog poluostrva.

Grad se nalazi na sredokraći puteva između najbliža tri glavna grada:

  • od glavnog grada Švedske, Stokholma, grad je udaljen 470 km jugozapadno;
  • od glavnog grada Norveške, Osla, grad je udaljen 290 km južno;
  • od glavnog grada Danske, Kopenhagena, grad je udaljen 320 km zapadno.

Istorija[uredi]

Područje Geteborga bilo je naseljeno još u vreme praistorije. Prvo stalno naselje na datom području javlja se u srednjem veku, ali je bilo bez većeg značaja.

U 16. i 17. veku širenje granica Švedske ka zapadu doprinelo je njenom izlasku na obalu Severnog mora između Norveške i Danske (tada u zajedničkom kraljevstvu). Kako se dati izlaz javio u oblasti Geteborga, položaj grada postaje izvanredno povoljan, kao „prozor Švedske na Zapad”. U skladu sa potrebama, švedski kralj Gustav Adolf II započeo osnivanje novog grada na datom mestu 1603. godine, da bi posle određenih nemira to i uspeo 1621. godine.

Prvih 50-ak godina glavna opasnost po grad bila je od holandskih nadzornika, čiji je uticaj otklonjen 1652. godine. U isto vreme posedi Švedske na Severnom moru se šire, pa grad više nije ugrožen od bliskih suseda. Posle toga grad se polako razvija u najveću švedsku luku na Severnom moru, a potom i u veliki grad i središte vlasti i kulture.

Novi polet Geteborg doživljava u drugoj polovini 19. veka sa dolaskom industrije i železnice. Ovo blagostanje traje i dan-danas.

Prirodni uslovi[uredi]

Reljef

Geteborg se razvio oko ušća reke Jete Olv (šved. Göta), koja se ovde uliva u more. Grad se razvio sa obe strane reke, u nevelikoj dolini, koja se brzo pretvara u bregove. Stoga je gradsko područje bregovito, a nadmorska visina se kreće se 0-60 m.

Vode

Getebrog se razvio na ušću reke Jeta Olv, koja je otoka jezera Vetern u more. Reka se uliva u Kategat, prostrani zaliv Severnog mora. Ušće je široko, pa je imalo odlike prirodne luke, što stvorilo uslove za razvoj velikog i važnog grada.

Ispred Geteborga se nalazi niz malih ostrva. Ona su mahom kamenita, ali su blizu grada i sa izvanrednim uslovima za sportove na vodi. Stoga su ona važna vikend-odredišta gradskog stanovništva željnog odmora.

Klima

U Geteborgu klima je kontinentalna sa uticajem mora i krajnjih ogranaka Golfske struje. Stoga su zime blaže, a leta svežija u odnosu na datu geografsku širinu.

Klima Geteborga
Pokazatelj \ Mesec .Jan. .Feb. .Mar. .Apr. .Maj. .Jun. .Jul. .Avg. .Sep. .Okt. .Nov. .Dec. .God.
Srednji maksimum, °C (°F) 1
(34)
1
(34)
5
(41)
10
(50)
16
(61)
20
(68)
21
(70)
21
(70)
16
(61)
12
(54)
6
(43)
3
(37)
11
(52)
Srednji minimum, °C (°F) −3
(27)
−4
(25)
−1
(30)
2
(36)
7
(45)
11
(52)
13
(55)
12
(54)
9
(48)
6
(43)
2
(36)
−2
(28)
4,3
(39,7)
Količina padavina, mm (in) 61
(24)
40
(15,7)
49
(19,3)
41
(16,1)
49
(19,3)
59
(23,2)
68
(26,8)
75
(29,5)
80
(31,5)
83
(32,7)
82
(32,3)
72
(28,3)
759
(298,8)
Izvor: Turističeskiй portal

Stanovništvo[uredi]

Geteborg je danas drugi po veličini grad. Grad ima oko 550.000 stanovnika (podatak iz 2010. g.), a šire gradsko područje oko 950 hiljada stanovnika. Poslednjih decenija broj stanovnika u gradu brzo raste.

Do sredine 20. veka Geteborg su naseljavali isključivo etnički Šveđani. Međutim, sa jačanjem useljavanja u Švedsku, stanovništvo grada je postalo šarolikije. Po poslednjim podacima oko 78% čine etnički Šveđani, dok su ostalo useljenici. Najstariju doseljeničku skupinu čine Finci (7%), čije je doseljavanje trajalo do tokom prve polovine 20. veka. Poslednjih godina njih su pretekli useljenici iz Irana (9%) i Iraka (8%).

Privreda[uredi]

Geteborška luka
Geteborg i reka Jeta Alv
Ulica Kungsportvenin, glavna u Geteborgu
Trg Gusva Adolfa, „srce” Geteborga

Danas je Geteborg savremeni grad, koji po privrednom značaju pripada samom vrhu među gradovima severne Evrope, kao jednog od najrazvijenijih delova Sveta.

Industrija

Industrija u Geteborgu ima korene još u preradi ribe i brodogradnji iz 18. veka. Krajem 19. veka došlo do savremene industrijalizacije u gradu. Mada danas industrija ne igra toliko presudnu ulogu gradskoj privredi kao do pre par decenija, ona je i danas veoma prisutna i visoko razvijena. Najvažija preduzeća su "Volvo", "Erikson" i "SKF".

Saobraćaj

Saobraćaj je veoma važan deo gradske privrede. Geteborg je već vekovima važna luka Švedske, a danas i najveća u celoj Skandinaviji, kao najbliža Atlantiku i zapadnoj Evropi. Pored toga, grad je i važno putno čvorište, raskršće puteva od Stokholma, Osla i Kopenhagena. 30 km istočno od grada nalazi se i savremeni aerodrom Landveter.

Tercijarni i kvartarni sektor

Ovi sektori igraju sve veću ulogu u gradskoj privredi. Poslednjih decenija posebno se razvijaju trgovina, usluge i turizam, kao i oblast bankarstva i stručnih usluga.

Znamenitosti[uredi]

Geteborg, kao i svaki veliki grad Evrope, ima niz znamenitosti, koje su neizostavan deo gradske kulture, a značajno doprinose i gradskoj privredi (turizam, trgovina).

Grad ima dobro očuvano staro gradsko jezgro, koje je do početka 19. veka bilo okruženo zidinama. I danas je ono smešteno na veštački nastalom ostrvu.

Od pojedinačnih građevina potrebo je spomenuti:

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]