Geteborg

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Gothenburg)
Idi na: navigaciju, pretragu
Geteborg
šved. Göteborg
Gothenburg montage.png
Znamenitosti Geteborga
Grb
Osnovni podaci
Država  Švedska
Okrug Vestra Jetaland
Osnovan 1603.
Stanovništvo
Stanovništvo (2012.) 521.587
Aglomeracija (2010.) 549.839
Gustina stanovništva 2.700 st./km²
Geografske karakteristike
Koordinate 57°42′25″ SGŠ; 11°57′59″ IGD / 57.706944° SGŠ; 11.966389° IGD / 57.706944; 11.966389 Koordinate: 57°42′25″ SGŠ; 11°57′59″ IGD / 57.706944° SGŠ; 11.966389° IGD / 57.706944; 11.966389
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadmorska visina 0-60 m
Površina 203,67 km²
Geteborg na mapi Švedske
Geteborg
Geteborg
Geteborg na mapi Švedske
Ostali podaci
Pozivni broj +46 031
Veb-sajt www17.goteborg.se

Geteborg (šved. Göteborg) je drugi po veličini i značaju grad Švedske i središnje njenog jugozapadnog dela. Grad ima značaj izvan granica države, pa se smatra petim po značaju gradom u Nordijskim državama. Geteborg je istovremeno i jedna od opština u okviru Vestra Jetaland okruga. Danas Geteborg ima oko 550 hiljada stanovnika, a šire gradsko okruženje ima blizu milion.

Geteborg je danas kosmopolitski grad i kulturno, privredno i upravno središte severne Evrope.

Poreklo naziva[uredi]

Naziv grada vodi poreklo od starogermanskog plemena Gota. Od njih je prvo nastao naziv oblasti oko grada, Gotske (šved. Gothia, Götland) i reke na kojoj se grad nalazi (šved. Göta älv).

Položaj grada[uredi]

Grad Geteborg se nalazi u jugozapadnom delu Švedske i Skandinavskog poluostrva.

Grad se nalazi na sredokraći puteva između najbliža tri glavna grada:

  • od glavnog grada Švedske, Stokholma, grad je udaljen 470 km jugozapadno;
  • od glavnog grada Norveške, Osla, grad je udaljen 290 km južno;
  • od glavnog grada Danske, Kopenhagena, grad je udaljen 320 km zapadno.

Istorija[uredi]

Područje Geteborga bilo je naseljeno još u vreme praistorije. Prvo stalno naselje na datom području javlja se u srednjem veku, ali je bilo bez većeg značaja.

U 16. i 17. veku širenje granica Švedske ka zapadu doprinelo je njenom izlasku na obalu Severnog mora između Norveške i Danske (tada u zajedničkom kraljevstvu). Kako se dati izlaz javio u oblasti Geteborga, položaj grada postaje izvanredno povoljan, kao „prozor Švedske na Zapad“. U skladu sa potrebama, švedski kralj Gustav Adolf II započeo osnivanje novog grada na datom mestu 1603. godine, da bi posle određenih nemira to i uspeo 1621. godine.

Prvih 50-ak godina glavna opasnost po grad bila je od holandskih nadzornika, čiji je uticaj otklonjen 1652. godine. U isto vreme posedi Švedske na Severnom moru se šire, pa grad više nije ugrožen od bliskih suseda. Posle toga grad se polako razvija u najveću švedsku luku na Severnom moru, a potom i u veliki grad i središte vlasti i kulture.

Novi polet Geteborg doživljava u drugoj polovini 19. veka sa dolaskom industrije i železnice. Ovo blagostanje traje i dan-danas.

Prirodni uslovi[uredi]

Reljef: Geteborg se razvio oko ušća reke Jete Olv (šved. Göta), koja se ovde uliva u more. Grad se razvio sa obe strane reke, u nevelikoj dolini, koja se brzo pretvara u bregove. Stoga je gradsko područje bregovito, a nadmorska visina se kreće se 0-60 m.

Vode: Getebrog se razvio na ušću reke Jeta Olv, koja je otoka jezera Vetern u more. Reka se uliva u Kategat, prostrani zaliv Severnog mora. Ušće je široko, pa je imalo odlike prirodne luke, što stvorilo uslove za razvoj velikog i važnog grada.

Ispred Geteborga se nalazi niz malih ostrva. Ona su mahom kamenita, ali su blizu grada i sa izvanrednim uslovima za sportove na vodi. Stoga su ona važna vikend-odredišta gradskog stanovništva željnog odmora.

Klima u Geteborgu je kontinentalna sa uticajem mora i krajnjih ogranaka Golfske struje. Stoga su zime blaže, a leta svežija u odnosu na datu geografsku širinu.


Klimatogram Geteborga
Pokazatelj \ Mesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec God.
Srednji maksimum, °C 1 1 5 10 16 20 21 21 16 12 6 3 11
Srednji minimum, °C −3 −4 −1 2 7 11 13 12 9 6 2 −2 4,3
Količina padavina, mm 61 40 49 41 49 59 68 75 80 83 82 72 759
IZVOR(I): Turističeskiй portal


Stanovništvo[uredi]

Geteborg i reka Jeta Alv
Ulica Kungsportvenin, glavna u Geteborgu
Trg Gusva Adolfa, „srce“ Geteborga
Geteborška luka, jedna od prepoznatljivosti grada

Geteborg je danas drugi po veličini grad. Grad ima oko 550.000 stanovnika (podatak iz 2010. g.), a šire gradsko područje oko 950 hiljada stanovnika. Poslednjih decenija broj stanovnika u gradu brzo raste.

Do sredine 20. veka Geteborg su naseljavali isključivo etnički Šveđani. Međutim, sa jačanjem useljavanja u Švedsku, stanovništvo grada je postalo šarolikije. Po poslednjim podacima oko 78% čine etnički Šveđani, dok su ostalo useljenici. Najstariju doseljeničku skupinu čine Finci (7%), čije je doseljavanje trajalo do tokom prve polovine 20. veka. Poslednjih godina njih su pretekli useljenici iz Irana (9%) i Iraka (8%).

Privreda[uredi]

Danas je Geteborg savremeni grad, koji po privrednom značaju pripada samom vrhu među gradovima severne Evrope, kao jednog od najrazvijenijih delova Sveta.

Industrija ima korene još u preradi ribe i brodogradnji iz 18. veka. Krajem 19. veka došlo do savremene industrijalizacije u gradu. Mada danas industrija ne igra toliko presudnu ulogu gradskoj privredi kao do pre par decenija, ona je i danas veoma prisutna i visoko razvijena. Najvažija preduzeća su "Volvo", "Erikson" i "SKF".

Saobraćaj je tako važan deo gradske privrede. Geteborg je već vekovima važna luka Švedske, a danas i najveća u celoj Skandinaviji, kao najbliža Atlantiku i zapadnoj Evropi. Pored toga, grad je i važno putno čvorište, raskršće puteva od Stokholma, Osla i Kopenhagena. 30 km istočno od grada nalazi se i savremeni aerodrom Landveter.

Tercijarni i kvartarni sektor privrede igraju sve veću ulogu u gradskoj privredi. Poslednjih decenija posebno se razvijaju trgovina, usluge i turizam, kao i oblast bankarstva i stručnih usluga.

Znamenitosti[uredi]

Geteborg, kao i svaki veliki grad Evrope, ima niz znamenitosti, koje su neizostavan deo gradske kulture, a značajno doprinose i gradskoj privredi (turizam, trgovina).

Grad ima dobro očuvano staro gradsko jezgro, koje je do početka 19. veka bilo okruženo zidinama. I danas je ono smešteno na veštački nastalom ostrvu.

Od pojedinačnih građevina potrebo je spomenuti:

Zbirka slika[uredi]

Izvori[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]