Ramonda serbica

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Ramonda serbica
Ramonda serbica1.jpg
Naučna klasifikacija
Carstvo:
Divizija:
(nerangirano):
(nerangirano):
Red:
Porodica:
Rod:
Binomijalno ime
Ramonda serbica
Sinonimi
  • Chaixia serbica (Pančić) O.Schwarz

Ramonda serbica (ramonda serbika; srpska ramonda, kolačić ili cvet feniks) je endemska biljka centralnog Balkana iz porodice Gesneriaceae. Biljku je otkrio Josif Pančić 1874. godine u okolini Niša.[1] Ramonda serbica je ostatak suptropske flore Evrope i Mediterana, najverovatnije afričkog porekla. Veoma je slična biljci Ramonda nathaliae i smatra se da se od nje poliploidijom odvojila tokom tercijara u samostalnu vrstu.[1]

Opis biljke[uredi]

Ovo je višegodišnja, zimzelena, zeljasta biljka.[1]

Listovi su joj skupljeni u prizemnu rozetu, rombični do eliptično-rombični. Po obodu su nepravilno i krupno nazubljeni.[1]

Cvetna drška je bez listova, visoka je do 15 cm i na njoj se nalazi 1—3 cvetova, a kod starijih primeraka do 6 cvetova. Cvetovi su smešteni u vršnoj razređenoj cvasti. Krunični listići kod cvetova su bledo ljubičaste boje sa žutom osnovom. Na cvetu se najčešće nalazi 4-5 kruničnih listića, a ređe 3 ili 6. Prašnici su ljubičaste boje.[1]

Plod je čahura sa puno braonkastog semena.[1]

Broj hromozoma je 2n = 96.

Za ovu biljku je karakteristična i pojava da i ukoliko se potpuno osuši može ponovo da oživi ukoliko se zalije. Ovu mogućnost da se iz stanja anabioze ponovo vrate u život poseduje veoma malo biljaka cvetnica. U Evropi sem vrsta roda Ramonda samo još dve cvetnice mogu da se povrate iz anabioze (Haberlea rhodopensis i Jankaea heldreichii).[2]

Stanište i rasprostranjenost[uredi]

Ramonda serbica — crtež objavljen 1918. godine u engleskom botaničkom časopisu „Curtis's Botanical Magazine“

Stanište ove biljke su pukotine krečnjačkih stena, najčešće u zaštiti šumske vegetacije. Živi u klisurama i nižim planinskim grebenima na nadmorskoj visini od 150—1800 m. Češće se nalazi u brdskom i nižem planinskom regionu na nadmorskim visinama od 300 do 1000 m. Naseljava samo severno eksponirane stene. Ramonda serbica sa drugim biljkama obrazuje reliktne hazmofitske zajednice od kojih su najznačajnije Ceterachi-Ramondaetum serbicae i veći broj zajednica tipa Musco-Ramondetum serbicae.[1] Takođe na staništima gde se preklapa sa Ramonda nathaliae, u zonama simpatrije, obrazuje subasocijaciju Ceterachi-Ramondetum serbicae ramondetosum nathaliae.[3]

Ramonda serbica je endemit centralnog dela Balkanskog poluostrva. Naseljava sledeće zemlje: Albaniju, Bugarsku, Grčku (Epir), Republiku Makedoniju, Srbiju, Crnu Goru.[1] Areal se karakteriše brojnim disjunkcijama od kojih se izdvajaju dve najveće. Jedna u istočnoj Srbiji i severozapadnoj Bugarskoj i druga, veća od Crne Gore, preko južne Srbije (Kosovo i Metohija), Republike Makedonije, Albanije do Grčke.[1]

Ugroženost[uredi]

Zbog nepristupačnosti najvećeg dela staništa, nije primećeno opadanje brojnosti populacija ove biljke. Međutim pristupačni delovi staništa (stene pored puteva) kao i male lokalne populacije su u velikoj meri smanjene i na ivici su nestanka zbog eksplatacije od strane sakupljača.[1] Prema istraživanjima u istočnoj Srbiji (Sićevačka klisura, Jelašnička klisura, klisure severnih padina Šar planine) brojnost populacije na 5 m² varira od 10-350 jedinki. U uzrasnoj strukturi pretežno se javljaju reproduktivni adulti. Mlađe uzrasne klase su česte u zajednicama sa mahovinama.[1]

Kolekcionarsko skupljanje za herbarske zbirke i botaničke bašte predstavlja jedan od najznačajnijih faktora ugrožavanja. Biljka je takođe ugrožena i uništavanjem prirodne šumske vegetacije čime se menjaju mikroklimatski uslovi, kao i izgradnjom hidroakomulacija u manjonima.[1]

U Srbiji je Ramonda serbica zaštićena kao prirodna retkost.

Reference[uredi]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Ramonda serbica. pancic.bio.bg.ac.rs. 
  2. ^ Članak o Ramonda serbica u Blicu (28.03.2010)
  3. ^ Stevanović, V., Niketić, M., Stevanović, B. 1987. Fitocenološke karakteristike simpatričkih endemo-reliktnih vrsta Ramonda serbica Panč. i Ramonda nathaliae Panč. et Petrov. Glasnik Instituta za botaniku i Botaničke bašte Univerziteta u Beogradu 21: 17–26.

Spoljašnje veze[uredi]

Crvena knjiga flore Srbije
Adolphe Braun Tulpen.jpg


Ovaj takson je ubeležen u Crvenu knjigu flore Srbije
usled svoje ugroženosti ili nestanka sa teritorije Srbije.