Diplomatija

Из Википедије, слободне енциклопедије
Ger van Elk, Simetrija diplomatije, 1975, Groningerov muzej.
Ujedinjene nacije, sa svojim sedištem u Njujorku, je najveća međunarodna diplomatska organizacija.
Prva Ženevska konvencija (1864). Ženeva (Švajcarska) je grad u kome najveći broj međunarodnih organizacija ima svoje sedište.[1]

Diplomatija je grana politike koja se bavi odnosima između država;[2] veština zastupanja interesa jedne države, vlade, vladara ili društvene grupe u inostranstvu, u međunarodnim pregovorima, u spoljnjoj politici uopšte. Potiče od reči diploma, što u prevodu znači „presavijen na pola“.

Reč „diplomatija“ potiče od grčke reči diploma, koja je prvobitno označavala dvostruko presavijenu ispravu koja je služila kao dokaz završenih studija. Kasnija je reč poprimila druga, šira značenja, a označavala je službene dokumente (između ostalog sporazume između vladara). Reč diplomatie skovana je, prema nekim izvorima, u Francuskoj u 18. veku, odkud se proširila i u druge evropske jezike.

Definicije[уреди]

Diplomatija kao reč koji ima nekoliko značenja:

  • sposobnost, znanje, veština i metoda komuniciranja, održavanja međunarodnih odnosa, pregovaranja, rešavanja konfliktnih situacija.
  • vođenje državnih poslova na području vanjske politike putem službenih kontakata s drugim subjektima međunarodnih odnosa.
  • celokupna državna struktura koja služi predstavljanju neke zemlje u svetu i pojedinim državama, kao i održavanje službenih odnosa s drugim zemljama i međunarodnim organizacijama. Tu državnu strukturu u prvom redu čine ministarstvo spoljašnjih poslova te diplomatsko-konzularna predstavništva
  • profesija, karijera, struku predstavljanja države u međunarodnim odnosima kojom se bavi diplomat.

U neformalnom, odnosno u socijalnom smislu, diplomatija označava način rešavanja nesporazuma, razmirica, sukoba mirnim putem

Diplomatija kao pojam znači: Diplomatija je, pre svega, oblik državnih aktivnosti usmerenih na odnose s drugim zemljama i međunarodnim sudeonicima. Isti pojam označava i celokupnu državnu strukturu koja služi za predstavljanje vlastite zemlje u svetu i za održavanje službenih odnosa s drugim subjektima međunarodnih odnosa. Sastavni su delovi te strukture, gotovo u svakoj zemlji, ministarstvo spoljašnjih poslova te diplomatsko-konzularna predstavništva.

Diplomatija u subjektivnom smislu označava sposobnost, znanje, veštinu, metodu komuniciranja, održavanja međunarodnih odnosa, pregovaranja, rešavanja konfliktnih situacija. To su karakteristike koje treba da poseduje diplomat, odnosno osoba čija je profesija, karijera, odnosno struka predstavljanje države u međunarodnim odnosima. Profesija kojom se bave diplomati naziva se diplomatijom.

Diplomatija je isto tako nauka koja proučava i podučava o relevantnim pitanjima u međunarodnim odnosima i vođenju spoljašnje politke. Kao nauka ona je kompilacija raznih naučnih područja pre svega politike, ali i istorije, geografije, prava, ekonomije i drugih.

Bilateralna i multilateralna diplomatija[уреди]

Bilateralna diplomatija je oblik međunarodnih odnosa između dve države bilo da se odvija kroz povremene ili kroz stalne diplomatske kontakte. To je saradnja između dve države na osnovu njihove saglasnosti i u okvirima normi međunarodnog prava. Bilateralna diplomatija predstavlja najstariji i najrasprostranjeniji oblik međunarodne saradnje među državama, a specifična je po postojanju stalnih diplomatskih predstavništava (ambasada) koje se uspostavljaju na osnovu obostrane saglasnosti.

Multilateralna diplomatija se razvijala uporedo sa bilateralnom diplomatijom kroz kongrese, konferencije, a puni razvoj doživljava osnivanjem međunarodnih organizacija, naročito UN, Saveta Evrope, OEBS-a i Evropske unije. Multilateralna diplomatija je organizovana saradnja više subjekata međunarodnog prava koja se odvija na osnovu prethodno utvrđenih pravila i procedura. Učešće međunarodnog subjekta u multilateralnoj diplomatiji može biti privremeno i stalno. Privremeno učešće je u obliku delegacije na nekom kongresu, zasedanju. Ono je tematski i vremenski ograničeno i odvija se po utvrđenoj proceduri i pravilima koja se donose za svaki skup posebno. Stalno učešće odnosi se na stalna predstavništva u međunarodnim organizacijama (UN, EU) i ova aktivnost se odvija po ranije utvrđenim opštim pravilima i procedurama.

Stalna i ad hoc diplomatija[уреди]

Stalna diplomatija podrazumeva otvaranje i funkcionisanje stalnih diplomatskih misija država članica u okviru OUN i drugih međunarodnih organizacija odnosno diplomatsko-konzularnih predstavništva u državi prijema. Drugim rečima, stalna diplomatija podrazumeva stalno učešće i odnosi se na stalna predstavništva u međunarodnim organizacijama.

Ad hoc znači za posebne namene, privremeno, povremeno, po potrebi. Za razliku od stalne diplomatske službe, koja je proizvod novije istorije, ad hoc diplomatija je stara koliko i civilizacija. I dok je inače u diplomatiji reč o protokolu, tradiciji i drugom, ad hoc diplomatija samo pokušava da na bilo koji način nađe rešenje.

Diplomatsko zanimanje[уреди]

Diplomatija proširuje i produbljuje prijateljske odnose, političke, privredne i kulturne, s državama saveznicama i neutralnim državama, ali i ulaže napore za promenu odnosa onih vlada koje vode neprijateljsku politiku.

Diplomatija ima širok zadatak. Jednostavno definisano, zadatak diplomatije da predstavlja i zastupa, štititi i obaveštava svoju zemlju, kao i da vrši pregovarore.[3]

Smisao predstavljanja i zastupanja čini najbitniji element. Ambasador predstavlja šefa svoje zemlje i zastupa svoju državu pred vlastima države primateljice. On nužno govori u ime svoje vlade. Budući da prima i prenosi saopštenja svoje vlade i budući da predstavlja službeni izvor informacija, on je stalni i sigurni posrednik u odnosima dve država.

Diplomata je osoba koja se bavi diplomatijom. U užem smislu to je službeni predstavnik države koji ima diplomatski status (šef diplomatske misije ili član njenog diplomatskog tima, koji je upisan u diplomatsku listu). Diplomata u širem smislu reči je pripadnik diplomatske službe i spoljnopolitičkog aparata jedne zemlje (uključujući i konzularnu službu).

Funkcija diplomatije i područja diplomatskih aktivnosti[уреди]

Osnovna funkcija diplomatije je predstavljanje svoje države u inostranstvu i promovisanje njenih interesa i ciljeva. Ona je zadužena da kao instrument sprovodi spoljašnju politiku koju utvrđuju tela državne vlasti (predsednik, vlada, parlament ili druga ustavom određena tela), a putem njih grupa koja drži vlast u svojim rukama. Sprovođenje vanjske politike i održavanje međunarodnih odnosa s drugim subjektima (državama, međunarodnim organizacijama i sl.) podrazumijeva i razvoj specifičnih metoda (između ostalog tu spada i diplomatski protokol) te aparata koji će obavljati tu funkciju (tzv. služba spoljašnjih poslova). Jednostavno definisano, zadaci diplomatije su: da predstavlja i zastupa, štititi i obavještava svoju zemlju.

Gledajući kroz istoriju, može se reći da su razvoj međunarodnih odnosa, promovisanje položaja vlastite države i sprečavanje rata najvažnije aktivnosti diplomatije. Osim tradicionalnih političkih, u diplomatske aktivnosti spadaju i ekonomski, kulturni, naučni, vojni i drugi odnosi. Savremena diplomatija, osim tradicionalnih zadataka, bavi se i problemima ljudskih prava, nezakonitih migracija, zaštite okoline, učestvuje u borbi protiv terorizma i organizovanog kriminala, bavi se promocijom i jačanjem demokratije, ali i postizanjem sveopšteg napretka (političkog, ekonomskog, kulturnog, naučnog).

Istorijski razvoj[уреди]

U svojoj dugoj istoriji diplomatija je prolazila kroz različite promene. Dokazi o savezima, te mirovnim i drugim sporazumima zabeleženi su na najstarijim istorijskim spomenicima i pisanim tragovima.

Neki od najranijih poznatih diplomatskih zapisa su Pisma iz Amarne napisana s ciljem regulisanja odnosa između faraona Osamnaeste egipatske dinastije i Amurskog vladara Hanana tokom 14. veka p. n. e. Nakon Bitke kod Kadeša oko 1274. godine p. n. e. tokom Devetnaeste egipatske dinastije, faraon Egipta i vladar Hetitskog carstva kreirali su jedan od prvih poznatih međunarodnih mirovnih ugovora koji je sačuvan u vidu fragmenata kamene pločice, koje se generalno naziva Egipatsko–Hititskim mirovnim ugovorom.[4]

Jedan od najranijih realista u sferi teorije međunarodnih odnosa bio je vojni strateg iz 6. veka p. n. e Sun Cu (umro 496. p. n. e.), autor rada Umeće ratovanja.[5][6] On je živeo tokom vremena u kome su rivalske države počele da obraćaju manje pažnje na tradicionalno poštovanje tutorstva monarha dinastije Džou (c. 1050–256 p. n. e.), i svaka se borila za nadmoć i totalno osvajanje. Međutim, velika doza diplomatije u uspostavljanju saveznika, trgovanja zemljom i potpisivanja mirovnih sporazuma je bila neophodna svakoj zaraćenoj državi, te se razvila idealizovana uloga „uveravaoca/diplomate“.[7]

Od bitke kod Bajdenga (200 p. n. e.) do bitke kod Maja (133 p. n. e.), Dinastija Han je bila prisiljena da održava savez i plaća prekomerne količine darova (u svili, odeći, žitaricama, i drugoj hrani) moćnoj severnoj nomadskoj konfederaciji Sjungnu koju je konsolidovao Modu Šanju. Nakon što je Sjungnu poslao poruku Hanskom caru Venu (vladao 180–157) da oni kontrolišu oblasti koje se porežu od Mandžurije do oaznih gradova država Tarimske kotline, ugovor je sklopljen 162 p. n. e. kojim je proklamisano da sve severno od Velikog zida pripada nomadskim zemljama, dok je sve južno od njega rezervisano za Han Kineze. Ovaj ugovor je obnavljan devet puta, mada to nije odvratilo neka Sjongnu tući premena od pljačkanja granica Han teritorije. To je trajalo do dalekosežnih kampanja Hanskog cara Vu (vladao 141–87 p. n. e.), kojim je razbijeno Sjungnu jedinstvo, što je omogućilo dinastiji Han da pokori zapadne regione; pod Vuovom vlašću, 104. godine p. n. e. Han armije su dosegle do Fergana u centralnoj Aziji i sukobile se sa Juedžima koji su bili osvojili Helenističke grčke oblasti.

Portreti periodičnih ponuda, Kineska slika iz 6. veka prikazuje razne izaslanike; ambasadori prikazani na slici su u opsegu od Heftalita, Persije to Langkasuke, Baekje (dela moderne Koreje), Kuče, i Voa (Japan).

Antička Grčka je, zbog svoje podeljenosti na brojne gradove-države, bila pogodna za razvoj diplomatskih odnosa. Grčki su gradovi-države međusobno slali izaslanike u diplomatske misije koji su bili prihvaćeni i tretirani s dužnom i protokolarnom pažnjom. Rimljani su takođe poštovali strane izaslanke, te im davali određenu zaštitu i povlastice, ali su takav tretman tražili i za svoje izaslanike (fetiales) kod stranih vladara. Do razvoja diplomatije dolazi tek u kasnijem razdoblju Rimskog carstva (jer su do tada svi delovi evropskog i mediteranskog prostora bili u sastavu carstva, pa su se i odnosi smatrali unutrašnjim pitanjem), naročito nakon njegove podele 395. godine na Istočno i Zapadno, odnosno u doba Vizantijskog carstva. Održavanje diplomatskih odnosa i slanje izaslanika kod drugih vladara postojalo je i između drevnih indijskih država, ali i između država poput Sirije, Egipta, Kine. Arapski vadari takođe šalju svoje izaslanike. Za razdoblje starog i srednje veka karakteristična je privremena ili ad hoc diplomatija.

Prvi pravi počeci diplomatije javljaju se tek u doba renesanse, razvojom ustanove stalne diplomatije, kada Venecija, Milano, Toskana, Firenca i drugi italijanski gradovi uvode imenovanje diplomatskih predstavnika. Tokom 15. veka stvara se diplomatija kao stalna državna funkicija, a ne kao dotadašnje povremeno slanje i primanje izaslanika. Stalni dipomatski predstavnici imaju jasna određena prava i dužnosti, uz utvrđenje pravila njihovog delovnja.

Francuski kardinal Ришеље osnovao je 1626. godine prvo ministarstvo spoljašnjih poslova kao središnje telo za vođenje poslova u međunarodnim odnosima. Nakon Francuske i druge evropske države osnivaju svoja ministarstva spoljašnjih poslova.

Bečki kongres, Žan-Baptiste Isabeja (1819).

Za konkretnije određenje položaja i pravila uvezi s dipomatskim predstavnicima i njihovim funkcijama trebalo je čekati do 1815. godine, kada su države članice Bečkog kongresa nakon napoleonskih ratova prvi put višestranim (multilateralnim) sporazumom utvrdile pojedina bitna pitanja.

Promene nakon Drugog svetskog rata dovode do stvaranja savremene diplomatije, za koju je karakterističan razvoj višestrane, multilateralne diplomatije, pored tradicionalne dvostrane, bilateralne diplomacije. Tome je pridonelo i veliko povećanje broja subjekata međunarodnog prava (pre svega država i međunarodnih organizacija), što je dovelo do povećanja međunarodnih kontakata, ali i jačanja diplomatske službe.

Diplomatski odnosi[уреди]

Diplomatski odnosi su službeni odnosi između država, odnosno drugih subjekata međunarodnih odnosa. Za postojanje diplomatskih odnosa između dve zemalja nije neophodno da one imaju međusobno uspostavljena diplomatska predstavništva, odnosno međusobno akreditirane šefove diplomatskih predstavništva, iako se nakon uspostave predstavništva može govoriti o stalnim (redovnim) diplomatskim odnosima. Diplomatski odnosi između država i međunarodnih organizacija nazivaju se takođe i kvazi-diplomatskim.

U praksi postoji nekoliko podela i naziva za pojedinu vrstu odnosa između država:

  • saveznički odnosi,
  • dobrosusedski odnosi,
  • srdačni odnosi,
  • prijateljski odnosi,
  • dobri odnosi,
  • korektni odnosi,
  • indiferentni odnosi,
  • hladni odnosi,
  • zategnuti odnosi,
  • odnosi defakto,
  • obustavljeni odnosi,
  • prekinuti odnosi.

Diplomatsko pravo[уреди]

Diplomatsko pravo je skup pravila međunarodnog prava koje se odnosni na prava i dužnosti subjekata međunarnog prava (država, međunarnodnih organizacija i dr.) u vezi diplomatskih odnosa, funkcija, privilegija i imuniteta diplomatskih predstavništva i osoblja.

Diplomatsko pravo u velikoj je većini kodificirano Bečkom konvencija o diplomatskim odnosima, koja je usvojena na Konferenciji Ujedinjenih naroda 14. aprila 1961. godine, a stupila je na snagu 24. aprila 1964. Ovom Konvencijom kodifikovan je najvažniji deo do tada postojećeg običajnog međunarodno prava, uz neke nove dispozicije. Njome se regulišu prava i obveze država primateljica i država pošiljateljica u pogledu stalnih diplomatskih misija bilateralnog karaktera, imunitete i privilegije članova diplomatske misije, administrativnog i tehničkog tima.

Osim Bečke konvencije o diplomatskim odnosima, valja spomenuti i Bečku konvenciju o konzularnim odnosima, usvojenu 1963. godine, a stupila je na snagu 1967. godine. Tom konvencijom regulisan je najveći deo pitanja koja su do tada bila rešavana bilateralnim sporazuma u pogledu karijernih i počasnih konzula, njihovih kancelarija, prava i obveza država primateljice i države pošiljateljice, statusa konzularnih funkcionara i konzularnih službenika.

Osim navedenih, izvori diplomatskog prava su i Konvencija o specijalnim misijama iz 1969. godine, bilateralni međunarnodni ugovori, posebno običajno međunarodno pravo (na primer ono između zemalja Latinske Amerike), ali i opšte običajno međunrnodno pravo koje vredi za pitanja koja nisu uređena konvencijama i bilateralnim ugovorima (tu spadaju delovi diplomatskog protokola).

Pod diplomatskim pravom u širem smislu podrazumevaju se i propisi nacionalnog zakonodavstva pojedine države koje uređuju funkcije spoljašnjeg zastupanja države, te pre svega, Zakon o spoljašnji poslovima).

Diplomatska misija[уреди]

Diplomatska misija je službeno predstavništvo države pošiljateljice u državi primateljici, odnosno pri međunarodnoj organizaciji/konferenciji. Diplomatska misija može biti stalna ili privremena, može biti ad hoc za jedan specifičan posao ili jedan zadatak.

Vidi još[уреди]

Reference[уреди]

  1. (француски) François Modoux, "La Suisse engagera 300 millions pour rénover le Palais des Nations", Le Temps, Friday 28 June 2013, page 9.
  2. Ronald Peter Barston, Modern diplomacy, Pearson Education, 2006, p. 1
  3. David Stevenson, "The Diplomats" in Jay Winter, ed. The Cambridge History of the First World War: Volume II: The State (2014) vol 2 p 68.
  4. „Ancient Discoveries: Egyptian Warfare”. Архивирано из оригинала на датум 4. 3. 2009. Приступљено 2009-07-27. »Egyptian monuments and great works of art still astound us today. We will reveal another surprising aspect of Egyptian life--their weapons of war, and their great might on the battlefield. A common perception of the Egyptians is of a cultured civilization, yet there is fascinating evidence which reveals they were also a war faring people, who developed advanced weapon making techniques. Some of these techniques would be used for the very first time in history and some of the battles they fought were on a truly massive scale.« 
  5. Smith, Kidder (1999). „The Military Texts: The Sunzi”. Ур.: de Bary, Wm. Theodore. Sources of Chinese Tradition: From Earliest Times to 1600, Volume 1 (2nd изд.). New York: Columbia University Press. стр. 213—24. ISBN 978-0-231-10938-3. 
  6. Giles, Lionel The Art of War by Sun Tzu - Special Edition. Special Edition Books. 2007. p. 62.
  7. Loewe, Michael; Shaughnessy, Edward L., ур. (1999). The Cambridge History of Ancient China: from the origins of civilization to 221 B.C. Cambridge University Press. стр. 587. ISBN 978-0-521-47030-8. Приступљено 2011-09-01. »The writings that preserve information about the political history of the [Warring States] period [...] define a set of idealized roles that constitute the Warring States polity: the monarch, the reforming minister, the military commander, the persuader/diplomat, and the scholar.« 

Literatura[уреди]

  • Igor Janev, Teorija međunarodne politike i diplomatije, Institut za političke studije, Beograd, 2006.
  • Igor Janev, Diplomatijа, Institut za političke studije, Beograd, 2013.
  • Berridge, G., R, Diplomatija, teorija i praksa, Politička misao, Zagreb, 2004.
  • Black, Jeremy. A History of Diplomacy (U. of Chicago Press, 2010) ISBN 978-1-86189-696-4
  • Berridge, G. R. Diplomacy: Theory & Practice, 3rd edition, Palgrave, Basingstoke, 2005, ISBN 1-4039-9311-4
  • Cunningham, George. Journey to Become a Diplomat: With a Guide to Careers in World Affairs FPA Global Vision Books 2005, ISBN 0-87124-212-5
  • Dorman, Shawn, ed. Inside a U.S. Embassy: How the Foreign Service Works for America by American Foreign Service Association, Second edition February 2003, ISBN 0-9649488-2-6
  • Callieres, Francois De. The Practice of Diplomacy (1919)
  • Hayne, M. B. The French Foreign Office and the Origins of the First World War, 1898–1914 (1993);
  • Hill, Henry Bertram. The Political Testament of Cardinal Richeleiu: The Significant Chapters and Supporting Selections (1964)
  • Jackson, Peter "Tradition and adaptation: the social universe of the French Foreign Ministry in the era of the First World War", French History, 24 (2010), 164–96;
  • Kissinger, Henry. A World Restored: Metternich, Castlereagh, and the Problem of Peace: 1812-1822 (1999)
  • Henry Kissinger. Diplomacy (1999)
  • Kurbalija J. and Slavik H. eds. Language and Diplomacy DiploProjects, Mediterranean Academy of Diplomatic Studies, Malta, 2001, ISBN 99909-55-15-8; papers by experts.
  • Macalister-Smith Peter, Schwietzke, Joachim, ed., Diplomatic Conferences and Congresses. A Bibliographical Compendium of State Practice 1642 to 1919 W. Neugebauer, Graz, Feldkirch 2017 ISBN 978-3-85376-325-4
  • MacMillan, Margaret. Paris 1919: Six Months That Changed the World (2003).
  • Garrett Mattingly, Renaissance Diplomacy Dover Publications, ISBN 978-0-486-25570-5
  • Maulucci Jr., Thomas W. Adenauer's Foreign Office: West German Diplomacy in the Shadow of the Third Reich (2012).
  • Nicolson, Sir Harold George. Diplomacy (1988)
  • Nicolson, Sir Harold George. The Congress of Vienna: A Study in Allied Unity: 1812-1822 (2001)
  • Nicolson, Sir Harold George. The Evolution of Diplomatic Method (1977)
  • Otte, Thomas G. The Foreign Office Mind: The Making of British Foreign Policy, 1865–1914 (2011).
  • Rana, Kishan S. and Jovan Kurbalija, eds. Foreign Ministries: Managing Diplomatic Networks and Optimizing Value DiploFoundation, 2007, ISBN 978-99932-53-16-7
  • Rana, Kishan S. The 21st Century Ambassador: Plenipotentiary to Chief Executive DiploFoundation,2004, ISBN 99909-55-18-2
  • Roeder, Larry W. "Diplomacy, Funding and Animal Welfare", Springer, Hamburg, 2011
  • Ernest Satow. A Guide to Diplomatic Practice by Longmans, Green & Co. London & New York, 1917. A standard reference work used in many embassies across the world (though not British ones). Now in its fifth edition (1998) ISBN 0-582-50109-1
  • Seldon, Anthony. Foreign Office (2000), history of the British ministry and its headquarters building.
  • Steiner, Zara S. The Foreign Office and Foreign Policy, 1898–1914 (1969) on Britain.
  • Stevenson, David. "The Diplomats" in Jay Winter, ed. The Cambridge History of the First World War: Volume II: The State (2014) vol 2 ch 3, pp 66-90.
  • Fredrik Wesslau, The Political Adviser's Handbook (2013), ISBN 978-91-979688-7-4
  • Wicquefort, Abraham de. The Embassador and His Functions (2010)
  • Jovan Kurbalija and Valentin Katrandjiev, Multistakeholder Diplomacy: Challenges and Opportunities. ISBN 978-99932-53-16-7
  • Rivère de Carles, Nathalie, and Duclos, Nathalie, Forms of Diplomacy (16th-21st c.), Toulouse, Presses Universitaires du Midi, 2015. ISBN 978-2-8107-0424-8. A study of alternative forms of diplomacy and essays on cultural diplomacy by Lucien Bély et al.

Spoljašnje veze[уреди]