Li Si

Из Википедије, слободне енциклопедије
Иди на навигацију Иди на претрагу
Li Si
Li Si
Li Si
Ime po rođenju李斯
Datum rođenja280. p. n. e.
Mesto rođenjaŠang Caj
 Kina
Datum smrti208. p. n. e.
Mesto smrtiKina
DržavljanstvoKinesko
Zanimanjezvaničnik
DelovanjeUticajni ministar
DecaLi Jou, i mnoga druga deca

Li Si (cca. 280. pne. - septembar/oktobar 208. pne.) bio je uticajni premijer (ili kancelar) kineske feudalne države, a kasnije i istoimene carske dinastije Ćin između 246. i 208. pne. Bio je poznat legalista i cenjeni kaligraf. Li Si je služio pod dva vladara: Ćin Ši Huang, kraljem Ćina i kasnijim prvim carom Kine - te njegovim sinom Ćin Er Šijem.[1] Bio je važan i moćan ministar koji je oblikovao državnu politiku, uključujući vojna osvajanja, drakonsku centralizaciju, standardizaciju mernih jedinica i pisma, kao i progon konfucijanaca i svih protivnika legalizma. Zbog metoda upravljanja Kinom savremeni istoričari ga opisuju kao jednog od najranijih totalitarnih vođa u svetskoj istoriji.[2]

Životopis[уреди]

Li Si je bio rodom iz mesta Šang Caj (上蔡) u tadašnjem kraljevstvu Ču.[3] Tamo je služio kao nižerangirani službenik. Nezadovoljan nemogućnošću napredovanja u službi u svojoj domovini odlučio se početi baviti politikom. Nakon što je učio kod poznatog filozofa Sjuen Cija, sreću je potražio u državi Ćin, najmoćnijoj od svih Zaraćenih država.

Tamo je postao gost moćnog premijera Lu Buveja, ali i impresionirao njegovog štićenika, mladog kralja Ćin Ši Huanga. Li Si je kralju rekao da je Ćin moćna država, ali da nikada neće uspeti da ujedini Kinu ako dozvoli da se svih šest drugih država udruži protiv nje. Umesto toga je predložio da se uz vojnu silu koristi diplomatija, odnosno da se ratuje samo protiv suseda, a sklapaju savezi s udaljenim državama. Ćin Ši je taj savjet poslušao, te je do 220. pne. uspio da pokori svih šest država.

Jednom kada je Kina ujedinjena pod Ćin Šin Huangom, Li Si je nastojao najbrutalnijim metodama da održi njegovu carsku vlast. Pri tome je smatrao kako velika intelektualna sloboda koja je karakterizovala Zaraćene države, oličena u Sto škola mišljenja, predstavlja prijetnju po novostečeno nacionalno jedinstvo, odnosno da suprostavljene filozofije i političke ideologije mogu biti jezgra novih oružanih i političkih sukoba. Stoga je Li Si odlučio da će ubuduće jedino država imati monopol poučavanja filozofije, odnosno držati političke i filozofske knjige. Sve druge knjige su trebale biti spaljene, osim onih koji su se ticale medicine, poljoprivrede i proricanja. Godine 213. pne. je Li Si te mere sproveo carskim ukazom, uz istovremenu likvidaciju svih učenjaka koji su se tome protivili.

Li Sijeva brutalnost je izazvala nezadovoljstvo ne samo kod učenjaka, nego i kod carevog prosvećenog sina Fusua. Li Si je stoga isposlovao da se on i general Meng Tjen pošalju na sever i bore protiv naroda Sjungnu, odnosno da grade Veliki zid. Car je, međutim, Fusua odredio za svog naslednika, te se Li Si zabrinuo da će ga u slučaju careve smrti Fusu kao novi car smeniti. Kada je car umro 210. pne. Li Si se udružio s carskim eunuhom Džao Gaom i skovao zaveru - od javnosti je nekoliko meseci skrivana vest o carevoj smrti, a u međuvremenu je krivotvoreno carevo pismo kojim se navodno naslednikom proglašava Ćin Er Ši, a Fusuu naređuje da počini samoubistvo. Plan je uspeo - prevareni Fusu je izvršio „carevu” naredbu, a na prestolje je stupio Ćin Er Ši. Međutim, ubrzo se ispostavilo da je mladi car daleko više pod Džao Gaovim nego pod Li Sijevim uticajem. Suparništvo dvoje dvorjana je okončano kada je Džao Gao optužio Li Sija za izdaju. Car nije sumnjao u optužbe te je Li Sija uhapšen i mučen, nakon čega je priznao sve optužbe. Li Si je pogubljen izuzetno okrutnom metodom zvanom Pet boli koju je sam bio uveo u kinesko zakonodavstvo.

Doprinosi[уреди]

Verujući u visoko birokratski sistem, Li Si se smatra centralnim za efikasnost države Ćin i uspeha njenog vojnog osvajanja. On je takođe bio instrumentalan u sistematizaciji standardnih mera i valute u ujedinjenoj Kini. On je dalje pomogao u sistematizaciji pisanog kineskog jezika proglašavanjem imperijalnog standarda malog pečatnog pisma koje je već bilo u upotrebi u državi Čin. U tom procesu, zabranjene su varijante glifova unutar kinovog pisma, kao i varijantne skripte iz različitih regiona koji su bili osvojeni. To bi imalo ujedinjavajući efekat na kinesku kulturu hiljadama godina.[4] Li Si je isto tako bio autor Cangđepjena, prvog kineskog udžbenika čiji fragmenti još uvek postoje.[5]

Reference[уреди]

  1. ^ Sima Qian, Records of the Grand Historian
  2. ^ Herrlee G. Creel. Shen Pu-Hai: A Chinese Political Philosopher of the Fourth Century B. C.. p.138, 151-152
  3. ^ Li Si, Chancellor of the Universe in Hammond, Kenneth James (2002). The Human Tradition in Pre-modern China. Scholarly Resources, Inc. ISBN 978-0-8420-2959-9. 
  4. ^ Chen (陳), Zhaorong (昭容) (2003). Research on the Qín (Ch'in) Lineage of Writing: An Examination from the Perspective of the History of Chinese Writing (中央研究院歷史語言研究所專刊) (на језику: Chinese). Academia Sinica, Institute of History and Philology Monograph. стр. 10. ISBN 978-957-671-995-0.  & 12.
  5. ^ Outstretched Leaves on his Bamboo Staff: Essays in Honour of Göran Malmqvist on his 70th Birthday, Joakim Enwall, ed., Stockholm: Association of Oriental Studies, 1994, p 97–113.

Literatura[уреди]

  • Chén Zhāoróng (陳昭容 2003) 秦系文字研究 ﹕从漢字史的角度考察 Research on the Qín (Ch'in) Lineage of Writing: An Examination from the Perspective of the History of Chinese Writing. 中央研究院歷史語言研究所專刊 Academia Sinica, Institute of History and Philology Monograph. ISBN 978-957-671-995-0..
  • Levi, Jean "Han fei tzu (韓非子)". In Loewe, Michael (ed., 1993). Early Chinese Texts: A Bibliographical Guide, pp. 115–116. (Early China Special Monograph Series No. 2), Society for the Study of Early China, and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley. 1993. ISBN 978-1-55729-043-4..
  • Michael, Franz China through the Ages: History of a Civilization. pp. 53–67. Westview Press; SMC Publishing, Inc. Taipei. 1986. ISBN 978-0-86531-725-3.; 957-638-190-8 (ppbk).
  • Nivison, David S. (1999). "The Classical Philosophical Writings", pp. 745–812. In Loewe, Michael & Shaughnessy, Edward L. The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC. Cambridge University Press.
  • Yap, Joseph P. Wars With The Xiongnu, A Translation from Zizhi tongjian. AuthorHouse, Bloomington, Indiana, U.S.A. 2009. ISBN 978-1-4490-0604-4.. Chapter 1.

Spoljašnje veze[уреди]