Prokoško jezero

Из Википедије, слободне енциклопедије
Prokoško jezero
Prokosko jezero.jpg
Prokoško jezero на мапи Босне и Херцеговине
Prokoško jezero
Prokoško jezero
Koordinate 43°57′27″ СГШ; 17°45′17″ ИГД / 43.957420° СГШ; 17.754826° ИГД / 43.957420; 17.754826 Координате: 43°57′27″ СГШ; 17°45′17″ ИГД / 43.957420° СГШ; 17.754826° ИГД / 43.957420; 17.754826
Tip ledničko jezero
Zemlje basena  Bosna i Hercegovina
Maks. dužina 426 km
Maks. širina 191,3 km
Površina 0,04833 km2
Maks. dubina 13,0 m
Zapremina 0,2762147 km3
Nad. visina 1.660 m

Prokoško jezero je ledničko jezero na blizu 1660 metara nadmorske visine. Nalazi se na planini Vranica, 22 km udaljeno od centra gradića Fojnica, Bosna i Hercegovina, između dolina rijeke Vrbasa i doline rijeke Bosne.[1] Kotlina jezera leži u zoni migmatita. Jezero se puni vodom iz lednika, podjezerskih i okolnih izvora[2] lociranih u podnožju Debelog brda, topljenjem snijega sa okolnih padina i atmosferskim talozima. Vodu gubi otokom veličine manje rijeke, procjeđivanjem i isparavanjem. Površina jezerskog basena iznosi 48.330 m2. Dužina jezera je 426 m, maksimalna širina 191,3 m, a srednja širina 113,4 m, dok je dužina obalske linije 1.060,5 m. Srednja dubina jezera iznosi 5,7 m, a maksimalna 13,0 m. Tokom ljetnih mjeseci nivo može da se smanji na 60 cm.[3]

Jezero se odlikuje endemskom vrstom triton, prirodna rijetkost iz reda repatih vodozemaca na listi zaštićenih vrsta od 1954. godine. Endem je 1891. godine pronašao ornitolog Zemaljskog muzeja u Sarajevu, Otmar Rajzer (нем. Othmar Reiser), a opisao Franc Verner (нем. Franz Werner) 1902. godine. Razlikuje se od tipične vrste po proporcionalno većoj glavi. Doseže dužinu do 12 cm, hrani se vodenim insektima i vodenim puževima.[3] Osim toga, jezero je poribljeno kalifornijskom pastrmkom.[3]

Okruženo stočarskim kolibama – katunima, predstavlja dio netaknute prirode i izletničku destinaciju, već dugi niz godina. Pored samog jezera nalazi se planinarski dom sagrađen prvi put 1937, obnovljen 1952. godine, uništen u požaru 1983, a od 2010. godine se prikupljaju sredstva za njegovu obnovu.[4][5]

Jezero je proglašeno spomenikom prirode još 60-tih godina, ponovo proglašeno spomenikom prirode III kategorije, sa površinom od 2.225 hektara podijeljenih u 3 zone 2004. godine (2005. definisane kategorije).[1]

Danas spada u jedno od najugroženijih planinskih jezera, zbog negativnih fizičkogeografskih procesa, regresivne erozije po uzdužnom profilu jezerske otoke, kao i velikog broja stočarskih koliba i vikendica izgrađenih na jugozapadnoj jezerskoj slivnoj strani, zbog čega se stvaraju veći sistemi močvarne i barske vegetacije.[2]

Референце[уреди]

  1. 1,0 1,1 Fondacija Heinrich Böll: „Zaštita prirode - Međunarodni standardi i stanje u BiH“, (Konjic), novembar 2012. godine, pristup 4.6.2013
  2. 2,0 2,1 Zone-2000: „Planinska jezera Bosne i Hercegovine - Jezero na Vranici“, Braco Babić, 15.4.2011, pristup 4.6.2013
  3. 3,0 3,1 3,2 Međunarodna mreža ekosela: Prokoško jezero na planini Vranici, Predrag Jakšić, pristup 3.6.2013
  4. Planinarsko društvo „Vranica“ - Fojnica: „Obnova planinarskog doma na Prokoškom jezeru“, 25.06.2010, pristup 4.6.2013
  5. Zone-2000: Planinske kuće i domovi u BiH, Planinarsko društvo Bjelašnica, format pdf, Sarajevo, 1955, pristup 4.6.2013

Literatura[уреди]

Spoljašnje veze[уреди]