Solomonov čvor

С Википедије, слободне енциклопедије
Tipični prikaz Solomonovog čvora

Solomonov čvor (lat. sigillum Salomonis) najčeši je naziv za tradicionalni dekorativni motiv, koji pripada drugoj grupi simbola, koje nalazimo na svim kontinentima i u svim većim kulturama sveta. Kako na njemu nisu vidljivi početak i kraj, on kao jedan od simbola predstavlja besmrtnost i večnost, a svojim oblikom grčkoga krsta (crux immissa, crux quadrata) asocira na hrišćansku ikonografiju i postaje simbol otajstva (prikrivenosti ili tajanstvenosti),[а] i svetosti. Zbog isprepletenosti ponekad se tumači kao čvor ljubavi, ali se povezuje sa zmijom i ciklišću prirode.

Značenje[уреди | уреди извор]

Detalj rimskog mozaika s motivom Solomonovog čvora (dole levo), hrišćanskog motiva, od četiri trake u vezu, koja nema početak ni kraj, a simbolizuje nepodeljeno jedinstvo dve naravi u Hristu (iz 333. godine)
Detalj mozaika sa motivom Solomonovog čvora iz crkve Rođenja Hristovog u Vitlejemu
Solomonov čvor iz 1. veka na podnim mozaicima u vili Saturnini di Capena u Rimu

Simboli koji koristi čovek u raznimpredstava mogu se podeliti u dve kategorije:

  • na one koji pripadaju određenoj kulturi u odreenome periodu i,
  • na one koji se mogu pronaći u različitim kulturama sveta i svevremeni su.

Salomonov čvor pripada drugoj grupi simbola, koje nalazimo na svim kontinentima i u svim većim kulturama sveta, pod najčešćim nazivom sigillum Salomonis, za ovaj tradicionalni dekorativni motiv.[1]

Uprkos nazivu čvor, to je zapravo učvorena petlja, a ne pravi čvor prema definiciji matematičke teorije čvorova. Delovi petlje međusobno naizmenično prelaze iznad i ispod, formirajući središnji kvadratni prostor. Četiri petlje pružaju se u šetiri smera i mogu imati ovalni, kvadratni ili trouglasti završetak.

U latinskome jeziku kovanica sigillum Salomonis, odnosno „pečat Solomona”, povezana je s biblijskim kraljem Solomonom,[б] i njegovim ugledom pravednog i mudroga kralja.[2]

Solomonov čvor ima i druga protivrečna značenja (koja se često odnose na Davidovu zvezdu ili pentagram).

Čest izraz u terminologiji proučavanja antičkih mozaika za Solomonov čvor je i guilloche knot ili dvostrani čvor.

Kako na čvoru nisu vidljivi početak i kraj, on predstavlja besmrtnost i večnost. Svojim oblikom grčkoga krsta (crux immissa, crux quadrata) on ulazi u hršćansku ikonografiju i postaje simbol otajstva i svetosti. Zbog isprepletenosti ponekad se tumači i kao čvor ljubavi, ali se vezuje i uz zmiju i cikličnost prirode.

Istorija primene[уреди | уреди извор]

Ekspanzija motiva čvora počinje u prvom veku pre nove ere, u Avgustovo doba. Na osnovu brojnih izvora da je taj simbol sveprisutniji u Augustovo vreme dokaz je njegova pojava i u ranijim razdobljima. Smatra se da su ga Rimljani preuzeli od Kelta nakon što su ostvarili prve kontakte i sukobe sa Keltima u severnoj Italiji (nakon što su se keltski Gali u 6. i 5. veku naselili severno od reke Po).[3]

Prvi prikazi Solomonovog čvora na antičkim mozaicima

Prvi prikazi pojavljuju se na mozaicima, u hramovima, pretećno u središnjoj Italiji, u kojoj August želi povratiti staro poštovanje i moralna načela u sistem koji se već raspadao. To potvrđuju brojni primer prikaza Solomonovog čvora iz 1. veka na podnim mozaicima mediteranskog bazena kao što su oni u vili Saturnini di Capena u Rimu, u Pompeji, Ostiji, Stabiji, Nori na Sardiniji, Brenu (Brescia), Sabrati u Libiji itd.

Solomonov čvor kao hrišćanski simbol

Početkom četvrtog veka čvor prelazi iz paganskog u hrišanski svet, kao simbol krsta, a mitološke prikaze u njegovom prostoru zamenjuju oni hrišćanski. Među brojnim simbolima čvor zauzima istaknuto mesto i jedan je od temeljnih izraza ranog hrišćanstva, na šta ukazuju podni mozaici u Raveni i Akvileji ( u kojoj postoji više od 260 prikaza Solomonovog čvora).

Solomonov čvor na predmetima od keramike

Tokom 13. i 14. veka Solomonov ćvor je postao čest simbol na glaziranoj karamici — uglavnom na posudama otvorenih formi, odnosno činija na kojima se kao ukras postavljao preko čitavog dna posude.

Solomonov čvor na slikama gotičkih i renesansnih slikara

U periodu od 12. do 15. veka Solomonov čvor na svojim delima prvo prikazuju italijanski gotički i renesansni slikari. Profilaktički prikazi Solomonovog čvora često su izdvajani na crkvenim ranovizantskim tkaninama, dakle u razdoblju koje u to doba još snažno bilo opsednuto magičnim verovanjima, pa i u hriščanskom svetu i među klerom. Najvažniji i najuticajniji slikar gotike Đoto di Bondone koristi ga je u pozadini, ili čak blizu Gospe, na Hristovoj odeći, na zavesama, kao i na odeći svetaca i arhanđela.

Napomene[уреди | уреди извор]

  1. ^ Reč „otajstvo” dolazi od starog slovenskog glagola „otajivati se”, a znači: biti prikriven, biti tajanstven. Tajanstven je npr. šaptač u pozorištu koji se ne vidi, ali čiji glas čuju glumci na bini. Tako „otajstvo” predstavlja nešto što je stvarno, ali je prikriveno ili je prisutno samo u nekom znaku.
  2. ^ Kralj Solomon (хебр. שְׁלֹמֹה — Šolomo) bio je, prema Bibliji, treći kralj Izraela i Jevreja, sin izraelskoga kralja Davida i žene Urije Hetita, Bat-Šebe. Vladao je od 970. do 937. p. n. e.. Ime Solomon izvedeno je iz starohebrejske imenice koja znači »dete mira«, odnosno »mirotvorac«. Njegovo najvažnije delo je gradnja prvoga hrama u Jerusalemu u kojem je bio pokopan Kovčeg Saveza s dvema pločama na kojima je bilo zapisano deset Božjih zapovesti (dekalog).

Izvori[уреди | уреди извор]

  1. ^ Fratti, Liliana, Sansoni, Umberto, Riccardo Scotti. Il nodo di Salomone: un simbolo nei millenni, Ananke, 2010., pag. 13.-14.
  2. ^ Jeruzalemska Biblija, Stari i Novi zavjet s uvodima i bilješkama iz 'La Bible de Jérusalem', Kršanska sadašnjost, Zagreb, 2004., str. 361.
  3. ^ Bain, George. Celtic Art: The Methods of Construction. New York: Dover Publications, 1951., 1973., pp. 27, 59, 71, 87.

Spoljašnje veze[уреди | уреди извор]