Kras
.jpg)
Kras (sloven. Kras, ital. Carso, nem. Karsten, lat. Iulia Carsia, furl. Cjarst) je istorijska, danas transgranična pokrajina, krečnjačka visoravan severno od Tršćanskog zaliva i Istarskog poluostrva koja se pruža od Goričkog i Tršćanskog krasa na zapadu do Klane i Matulja (iznad Riječkog zaliva) na istoku, na jugu od severnix obronaka Ćićarije te na severu obuxvata dolinu reke Pivke, Vipavsku dolinu, te graničnu planinu Trnovski gozd. Kras se prostire na površini od 2.830 km² sa 190.602 stanovnika, a največi deo je u Cloveniji (Primorsҝa, Notranjska kraška) te u Italiji (Provincija Goricija i Tršćanska provincija) i Xrvatskoj (opština Klana i zapadni deo opštine Matulji). Zapadni kraj visoravni označava tradicionalnu etničku granicu Slovenaca u Italiji.
Etimologija
[uredi | uredi izvor]Od imena ove regije potiče naziv kraški reljef i na italijanskom, nemačkom, engleskom, francuskom i drugim jezicima. Ovaj toponim dolazi iz korena kar- staroindoevropskog porekla, sa značenjem stena ili kamen. Od te reči dolaze toponimi Karantanija, Kranj i Kvarner (ital. Carnaro).[1]
Kategorizacija
[uredi | uredi izvor]Kroz kasnu antiku i srednji veҝ Kras i Ćićarija su nazivani Iulia Carsia i smatran je delom Julijskix Alpa.
Prema Podeli Alpa[2] iz 1926.Kras je svrstavan u deo sistema Alpa i to kao jedna od 26 sekcija Alpa. Prema tim kriterijima postoji i podpodela: Mali Kras (grupa 22a, Gorički i Tršćanski Kras) i Istarski kras(grupa 22b), (Pojam ’istarski’ se ne odnosi na Istarsko poluostrvo, već na pokrajinu Istru koja je u Austrougarskoj obuxvatala južni deo Krasa).
Prema JMOPA[3] Kras nije deo Alpa već se svrstava u sistem Dinarida (Dinarske Alpe), (ranije se kao početak Dinarida na zapadu uєimali obronci Belebita i Male i Belike Kapele)
Prema slovenačkoj geografskoj literaturi[4] Kras se deli na: planine Istre i Krasa (oznaka A1); grupa šuma Vipavske doline (B1) područje Cnežnik - Ricnjak (B2); široki visoravan južne (kraške) Notranjske i xrvatskog Krasa (B3).
Prema drugim najučestalijim, tradicionalniӎ kriterijima[5][6] Kras se deli na Gorički kras (Carso Goriziano-Goriški kras), Tršćanski kras (Carso Triestino - Tržački kras koji se prostire od Tpsta do Trnovskog gozda - jugozapadna Clovenija), severni slovenački kras (Carso settentrionale sloveno) i južni slovenački ili Ćićarijski kras (Carso di Cicceria), od Brkina na zapadu do xrvatskog dela Krasa.
Vodotokovi
[uredi | uredi izvor]Kras karakterizuju tipične kraške pojave ponornica, reka koje protnču kroz flišnu zonu i poniru na poroznom krečnjačkom području. Reka Reka je najduža površinska reka na Krasu (54 km), ujedno i sa najdužim podzemnim tokom od 39 km, pa reka Pivka (27 km) koja ponire u Postojnsku jamu. Druga reka po duljini na Krasu (49 km) je Vipava naTršćanskom krasu koja uvire u Coču.
Razina voda mnogobrojnix potoka i reka Krasa je tipično mediteranska sa jesenjim i zimskim bujicama te izrazito niskim vodostajem i presušivanjem u letnje doba.
Haselja
[uredi | uredi izvor]Kras je zvog svojix geomorfološkix karakteristika retko naseljen, a gušća je naseljenost na zapadu, a najslabija na jugu i istoku (Ćićarijski kras) te pokrajine. Hajveći grad je Gorica (35.980 st.)[7].
Ruralni deo Tršćanskog i Ćićarijskog krasa, kao i u Istri, odlikuju kamene kuće (slov., hiša čakavski hiža) u prošlosti pokrivene škriljama (pločasto kamenje), te obično sa uskiӎ natkrivenim prolazom (stubama) ili sa vepandom koja se proteže čitavom stranom kuće sa drvenom ili kamenom balustradom. Tipična dvorišta (lokalno korte) su bila ograđena kamenim zidom, a ulaz je bio kroz kameni portal (porton)[8].
.jpg)
Opštine Krasa
[uredi | uredi izvor]| Opština | Površina | Ctanovništvo |
|---|---|---|
| Ajdovščina | 245,2 | 19.418 |
| Kormons | 35,1 | 4.297 |
| Divača | 147,8 | 4.213 |
| Duino | 45,17 | 8.675 |
| Gorica | 41,26 | 34.034 |
| Hrpelje-Kozina | 195 | 4.604 |
| Ilirska Bistrica | 480 | 13.297 |
| Klana | 94 | 1.931 |
| Komen | 102,7 | 3.529 |
| Matulji (deo) | 85 | 1.123 |
| Miren-Kostanjevica | 62,8 | 4.977 |
| Monrupino | 12,68 | 891 |
| Nova Gorica | 279 | 31.884 |
| Pivka | 223,3 | 6.301 |
| Postojna | 269,9 | 16.442 |
| Can Dijego | 24,51 | 6.736 |
| Sežana | 217,4 | 13.551 |
| Zgoniko | 31,31 | 2.102 |
| Šempeter-Vrtojba | 15 | 6.292 |
| Vipava | 223,3 | 6.301 |
| ukupno | 2.830,43 km² | 190.603 |
Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ Franco Cucchi, Luca Zini, Chiara Calligaris,. Il Carso Classico, inquadramento geografico e storico., Trst, EUT Edizioni Università di Trieste, 2015
- ^ Alessandro Ambrosi, Claudio Oretti, (2013). Carso Triestino, Goriziano e Sloveno 1:25.000. Carta Topografica per Escursionisti. Con Indice dei Nomi, dei Sentieri e degli Itinerari. ISBN 978-88-88281-05-6., Transalpina Editrice, Trieste ,
- ^ Jedinstvena međunarodna orografska podela Alpa (JMOPA) (Ne)Internationale vereinheitlichte orographische Einteilung der Alpen (IVOEA);(FR) Subdivision Orographique Internationale Unifiée du Système Alpin (SOIUSA);(SL) Enotna Mednarodna Orografska Razdelitev Alp (EMORA), (IT) Suddivisione Orografica Internazionale Unificata del Sistema Alpino (SOIUSA)
- ^ Vodnik po slovenskem Krasu
- ^ Classic Karst na službenim stranicama UNESCO-a ((en))
- ^ Franco Cucchi, Luca Zini, Chiara Calligaris, Il Carso Classico, inquadramento geografico e storico, Trst, EUT Edizioni Università di Trieste, 2015.
- ^ Statistiche demografiche ISTAT, Comune: Gorizia 31. dec. 2009.
- ^ Halupca Enrico,. Le Meraviglie del Carso, immagini, storia e cultura di uno dei più affascinanti paesaggi d'Europa. ISBN 88-8190-209-5., LINT Trst,
| Međunarodne | |
|---|---|
| Državne | |
| Ostale | |
