Naselje
Naselje ili naseljeno mesto je mesto gde ljudi žive i formiraju zajednice. Složenost naselja može se kretati od nekolicine kuća do najvećih megalopolisa. Naselja mogu biti salaši, zaseoci, sela, varoši, varošice i gradovi.
Proces naseljavanja uključuje migracije.
Naselju pripadaju i njegovi izgrađeni objekti kao što su putevi, parkovi, vetrenjače, vodenice, crkve i slično.[1]
Istorija
[uredi | uredi izvor]Najraniji geografski dokaz ljudskog naselja bio je Džebel Irhud, gde ostaci osam osoba iz ranog savremenog doba datiraju iz srednjeg paleolita pre oko 300.000 godina. Najstariji pronađeni ostaci izgrađenih kuća su kolibe napravljene od blata i granja pre oko 17.000 godina. pre nove ere na lokalitetu Ohalo (sada pod vodom) blizu Galilejskog jezera. Natufijanci su gradili kuće, takođe u Levantu, oko 10.000. godine p. n. e. Ostaci naselja poput sela postaju mnogo češći nakon pronalaska poljoprivrede, a najstariji pronađeni je Džarmo, koji se nalazi u Iraku.
Napuštanje
[uredi | uredi izvor]Ponekad su napušteni objekti i dalje lako dostupni, kao na primer u gradu duhova, i oni mogu postati turističke atrakcije. Međutim, neka mesta koja izgledaju kao napuštena mogu i dalje imati status naseljenog mesta u zvaničnim klasifikacijama.
Grad može postati napušten ili delimično napušten usled prirodnih ili ljudski izazvanih katastrofa kao što su poplave, erupcije vulkana ili ratovi.
U Srbiji
[uredi | uredi izvor]Prema Zakonu o teritorijalnoj organizaciji, naseljeno mesto je „deo teritorije opštine koje ima izgrađene objekte za stanovanje i privređivanje, osnovnu komunalnu infrastrukturu i druge objekte za zadovoljavanje potreba stanovnika koji su tu stalno nastanjeni.”[2]
Naselja imaju svoju teritoriju i svoje ime koja su određena u Registru prostornih jedinica i Registru geografskih imena. Teritorija naselja nije uvek kompaktna, kao što je slučaj sa naseljem Novi Zavoj, koje je podeljeno na dva dela.
Ne postoji zvanična hijerarhijska podela naselja. Postoji podela na gradska i ostala naselja. U grupu ostalih naselja ne spadaju samo sela kako se to često pogrešno smatra, već i mnoga naselja naselja gradskog tipa koja nemaju status gradskog naselja (Nova Pazova, Veternik, Sivac, Barajevo).
U saobraćaju
[uredi | uredi izvor]Pojam naselja u saobraćajno-tehničkom smislu se razlikuje od naseljenog mesta u statističkoj upotrebi. Pravila ponašanja u saobraćaju, kao i utvrđivanje odgovornosti za saobraćajne prekršaje, zavise od toga da li je u pitanju vožnja u naselju ili van naselja. Zakon o bezbednosti saobraćaja na putevima definiše naselje kao „izgrađen, funkcionalno objedinjen prostor, koji je namenjen za život i rad stanovnika, i čije su granice obeležene odgovarajućim saobraćajnim znakom.”[3][4]
Vidi još
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ „Medieval Settlement Research Group”. doi:10.5284/1017430. Arhivirano iz originala 2012-02-11. g. Pristupljeno 2008-04-25.
- ^ „Zakon o teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije: 129/2007-3, 18/2016-32, 47/2018-26, 9/2020-32 (dr. zakon)”. pravno-informacioni-sistem.rs. Pristupljeno 2025-07-26.
- ^ „Zakon o bezbednosti saobraćaja na putevima: 41/2009-3, 53/2010-12, 101/2011-270, 32/2013-22 (US), 55/2014-61, 96/2015-106 (dr. zakon), 9/2016-178 (US), 24/2018-70, 41/2018-122, 41/2018-32 (dr. zakon), 87/2018-26, 23/2019-3, 128/2020-3 (dr. zakon), 76/2023-9, 19/2025-53”. pravno-informacioni-sistem.rs. Pristupljeno 2025-08-19.
- ^ „Naselje i naseljeno mesto, IX Simpozijum Opasna situacija i verodostojnost nastanka saobraćajne nezgode (prevare u osiguranju), novembar 2010. godine, Zlatibor” (PDF). Arhivirano iz originala (PDF) 22. 02. 2014. g. Pristupljeno 11. 02. 2014.
