Nacionalna biblioteka Crne Gore „Đurđe Crnojević“

Из Википедије, слободне енциклопедије
Иди на навигацију Иди на претрагу

Nacionalna biblioteka Crne Gore „Đurđe Crnojević“ (NBCG) je javna ustanova koja čuva pisane, štampane i na drugim medijima objavljivane publikacije u Crnoj Gori i inostranstvu. U sklopu sopstvene izdavačke produkcije, NBCG publikuje retrospektivnu i tekuću crnogorsku nacionalnu bibliografiju. NBCG je matična biblioteka svim bibliotekama u Crnoj Gori i nacionalna agencija za dodjelu ISBN, ISSN, ISMN i ostalih međunarodnih bibliografskih brojeva, kao i za izradu katalogizacije u publikaciji (CIP) za izdavače u Crnoj Gori.

NBCG „Đurđe Crnojević“ nosi naziv po vladaru Crne Gore u XV vijeku, koji je 1493. osnovao prvu državnu štampariju u svijetu, a drugu ćirilsku u Evropi. Direktor Biblioteke od 2004. godine je Jelena Đurović.

Najvažnije godine u istoriji biblioteke[уреди]

  • 1592-1593. Popisane su 42 knjige u Cetinjskom manastiru, za vrijeme vladavine dinastije Crnojević. U pitanju su prvi sačuvani popisi knjiga u Crnoj Gori.
  • 1838. Vladar, vladika i pjesnik Petar II Petrović Njegoš izdvojio je iz Cetinjskog manastira svjetovne knjige od crkvenih, koje su on i njegov prethodnik Petar I pribavljali, i prenio ih u svoju rezidenciju, Biljardu. Smatra se da je ta Njegoševa biblioteka imala funkciju državne biblioteke.
  • 1893. Povodom 400-godišnjice Crnojevića štamparije, knjaz Nikola I Petrović Njegoš osnovao je Javnu biblioteku.
  • 1896. Donesen je Zakon o Knjaževsko-crnogorskoj biblioteci, kojim je Javna biblioteka dobila zadatak da prikuplja „sva djela, na svijem jezicima, koja se bave Crnom Gorom“, kao i knjige ostalih jugoslovenskih i slovenskih naroda. Ustanovljeno je i zvanje državnog bibliotekara. Biblioteka je bila smještena u prostorijama Zetskog doma, zajedno s Muzejom, gdje je ostala sve do kraja Prvog svjetskog rata.
  • 1905. Zakonom o štampi u knjaževini Crnoj Gori Biblioteka je dobila pravo na tri obavezna primjerka „od svake štampane stvari“ na teritoriji Crne Gore, čime se znatno uvećao bibliotečki fond.
  • 1918. U ratnim okolnostima uništen je skoro cjelokupan bibliotečki fond Kraljevske biblioteke.
  • 1926. Ulogu centralne naučne biblioteke za Crnu Goru preuzima Biblioteka Državnog muzeja na Cetinju, nastala pretežno od preostalog fonda nekadašnje dvorske biblioteke.
  • 1944. Nakon oslobođenja Cetinja, Biblioteka Državnog muzeja vršila je poslove centralne biblioteke za Crnu Goru.
  • 1946. Ministarstvo prosvjete Narodne Republike Crne Gore 26. marta osnovalo je Zemaljsku centralnu biblioteku na Cetinju.
  • 1951. Biblioteka dobija zgradu nekadašnjeg Francuskog poslanstva na Cetinju.
  • 1964. Zbog značajnog uvećanja bibliotečkog fonda, zdanje nekadašnjeg Italijanskog poslanstva postaje sjedište Biblioteke.
  • 1964. Biblioteka je preimenovana u Centralnu narodnu biblioteku „Đurđe Crnojević.
  • 1981. Biblioteka je dobila savremeni Centralni depo za smještaj bibliotečkog fonda, površine 4.500 m2, koji je smješten u okviru kompleksa bivšeg italijanskog poslanstva.
  • 2012. Centralna narodna biblioteka Crne Gore „Đurđe Crnojević“ preimenovana je u Nacionalnu biblioteku Crne Gore „Đurđe Crnojević“.

Zgrade biblioteke[уреди]

NBCG „Đurđe Crnojević“ smještena je na dvije lokacije na Cetinju, u dva značajna istorijska zdanja sagrađena 1910. godine za potrebe italijanske i francuske diplomatije u Kraljevini Crnoj Gori (1910-1918). Bivše Italijansko poslanstvo izgrađeno je po projektu italijanskog arhitekte Koradinija, dok je bivše Francusko poslanstvo projektovao čuveni francuski arhitekta Pol Gode.

Bibliotečka kolekcija[уреди]

Bibliotečka kolekcija NBCG „Đurđe Crnojević“ sastoji se od oko 2.000.000 (dva miliona) knjiga, novina, časopisa, rukopisa, geografskih i istoriografskih karata, atlasa, muzikalija, razglednica i fotografija, albuma, kataloga, audio i video materijala, mikrografskih formi i drugog bibliotečkog materijala. Bibliotečka građa raspoređena je u tri cjeline: Osnovni fond, Posebne zbirke i Muzejski fond.

Osnovni fond čine knjige i serijske publikacije (časopisi i novine) iz svih naučnih oblasti, na raznim jezicima. Posebne zbirke čine rukopisi i dokumentaciona građa, Zbirka stare i rijetke knjige, kartografska zbirka, Zbirka muzikalija i audiovizelne građe i likovno-grafička zbirka. Muzejski fond sačinjavaju nacionalna kolekcija Montenegrina ili Černogorika (crnogorska knjiga i crnogorska periodika) i Legati.

Osnovni fond[уреди]

Osnovni fond sadrži sve publikacije nabavljene putem obaveznog primjerka, kupovinom, poklonom i međunarodnom razmjenom.Ovaj fond broji oko 800.000 knjiga, 13.000 naslova novina i 11.300 naslova časopisa, kako evropskih i svjetskih, tako i crnogorskih.

Posebne zbirke[уреди]

Zbirka rukopisa i dokumentacione građe: Najstariji rukopisi datiraju iz XVIII i XIX vijeka, prvenstveno tadašnjih vladara i znamenitih ličnosti Crne Gore, ali se čuvaju i lična dokumenta, izvještaji, presude. Među vrijednim rukopisima izdvaja se Pismo Ugnjanima vladike Save iz 1774 godine, zatim Pismo Vladike Petra I Petrovića Njegoša Bjelici iz Majina iz 1794. i Crnogorcima na brodu Porto Roze 1817, kao i Pjesme Petra II Petrovića Njegoša.

Zbirka stare i rijetke knjige sadrži oko 10.000 bibliotečkih jedinica, u koje spadaju inkunabule, postinkunabule, stare knjige (ćirilične knjige štampane do 1868. godine, a latinične do 1800.), rijetka izdanja i minijature. Najvrednija rukopisna ćirilička knjiga je Otočnik, s kraja XIV vijeka. Što se tiče štampanih knjiga, u Zbirci su najstarije Noctes Atticae, štampana u tipografiji Andrije Paltašića-Kotoranina (Venecija, 1477) i Epistolae sancti Hieronymi (Venecija, 1496. godine, štampar Jovan Varcelens). Od periodičnih publikacija s kraja XVIII i iz XIX vijeka po raritetnosti se izdvaja Orfelinov Славено сербскиј магазин, prvi srpski časopis iz 1768. godine.

Kartografsku zbirku sačinjava više od 500 geografskih atlasa i 2.500 geografskih karata. Najstariji i najvrijedniji atlas u zbirci crnogorske nacionalne biblioteke potiče iz 1764. godine. Riječ je o prvom atlasu Mediterana, Carte de la mer Mediterranée, čuvenog francuskog hidrografa Jozefa Roa (Joseph Raux). Ovoj Zbirci pripada i 42.800 razglednica, od kojih one najstarije s kraja XIX vijeka mogu predstavljati veoma značajan materijal za izučavanje života tadašnjih stanovnika Cetinja i Crne Gore, koji su na razglednicama bilježili impresije o velikim evropskim i svjetskim gradovima, ali i događajima iz svojih privatnih života.

Zbirka muzikalija i audiovizuelne građe broji oko 27.000 bibliotečkih jedinica, to jest oko 19.000 audio-vizuelne građe i 8.000 štampanih muzikalija, među kojima posebnu vrijednost imaju Album Černogorski, 70 narodniuh pisni Ludovika Kube iz 1890, kao i Motivi iz Crne Gore, koncert za violinu i klavir Antuna Pogačara. Biblioteka, između ostalog, posjeduje oko 7.500 singl ploča, 7.000 LP ploča, 4.100 zvučnih kaseta, više od 200 video kaseta i 1.000 kompakt diskova.

Likovno-grafička zbirka sadrži oko 74.000 plakata svih vrsta, od čega 17.000 crnogorskih - političkih, filmskih, koncertnih, izložbenih, pozorišnih, edukativnih, turističkih, trgovačkih. Po raritetnosti, ali i umjetničkoj vrijednosti, ističu se plakati rađeni za predstave izvođene u Kraljevskom pozorištu „Zetski dom“ na Cetinju, s kraja XIX i početka XX vijeka.

Muzejski fond[уреди]

Nacionalna kolekcija Montenegrina formirana je i popunjava se na osnovu tri kriterijuma, na kojima se zasniva i crnogorska nacionalna bibliografija. Ona uključuje: publikacije čiji su autori (stvarni autori, prevodioci, sastavljači antologija, ilustratori, fotografi...) rođeni u Crnoj Gori ili su porijeklom iz Crne Gore, publikacije objavljene/izdate ili štampane na teritoriji Crne Gore - nezavisno od autorstva i tematike, kao i publikacije tematski vezane za Crnu Goru - bez obzira na autorstvo, jezik i mjesto izdanja. Kolekcija Montenegrina sadrži više od 40.000 knjiga, od kojih je veliki broj unikatan i raritetan, kao i oko 1.300 naslova časopisa i novina, sa oko 85.000 brojeva, među kojima su unikatni i raritetni Grlica (1835), Orlić (1865), Crnogorka (1871), Crnogorac (1871), Glas Crnogorca (1873) i Prosvjeta (1889). Stara crnogorska periodika sadrži 175 naslova sa više od 12.000 brojeva. Savremeni/tekući časopisi i novine obuhvataju naslove od 1946. godine do danas.

Legati NBCG „Đurđe Crnojević“, posebne ili poklon biblioteke istaknutih crnogorskih stvaralaca, imaju svojstvo nacionalnih kulturnih dobara. Čine ih knjige, arhivska građa, kao i lični predmeti sedam darodavaca: dr Pera Šoća (1884-1966, doktor književnosti, istoričar, ministar u izbjegličkoj Vladi Kraljevine Crne Gore), Nikole Đonovića (1885-1974, advokat, političar i publicista), dr Pavla Mijovića (1914-1996, istoričar umjetnosti, doktor istorijskih nauka, publicista, član Crnogorske akademije nauka i umjetnosti), dr Nika S. Martinovića (1914-1975, pravnik, književnik, filozof, novinar, urednik dnevnog lista Pobjeda (1947-1948), direktor Istorijskog instituta Crne Gore (1948-1949), direktor NBCG „Đurđe Crnojević“ (1957-1973), član Srpske akademije nauka i umjetnosti), Dušana Gvozdenovića (1917-1993, matematičar, univerzitetski profesor, publicista, autor udžebenika iz geometrije i algebre za osnovne škole i fakultete), Radivoja-Lole Đukića (1923-1995, televizijski, pozorišni i filmski reditelj i humorista, pisac i novinar, slikar, jedan od osnivača Televizije Beograd), i dr. Dušana J. Martinovića (1933-2010, doktor geografije, književnik, član CANU, bibliograf, publicista, direktor Cetinjske gimnazije (1963-1973), direktor NBCG „Đurđe Crnojević“ (1976-1991), glavni i odgovorni urednik „Crnogorske bibliografije 1494-1994“).

Virtuelna biblioteka Crne Gore[уреди]

Elektronski katalog NBCG „Đurđe Crnojević“ sadrži više od 220.000 bibliografskih zapisa, koje uključuju knjige, serijske publikacije, članke iz časopisa i novina, kao i publikacije iz posebnih zbirki.

Digitalna biblioteka[уреди]

NBCG „Đurđe Crnojević“, kao član Konferencije evropskih nacionalnih biblioteka (CENL), postavila je svoj elektronski katalog, zajednički katalog crnogorskih biblioteka, kao i jedan dio svoje digitalizovane kolekcije na web portalu evropskih nacionalnih biblioteka TEL (The European Library).

Spoljašnje veze[уреди]