Tur

Из Википедије, слободне енциклопедије
Disambig.svg

„Тур“ преусмерава овде. За остале употребе погледајте Тур (вишезначна одредница).

Tur
Izumrlo evropsko govedo Tur
Izumrlo evropsko govedo Tur
Статус угрожености:
Изумрли таксон
Систематика
царство: Animalia
тип: Chordata
класа: Mammalia
ред: Artiodactyla
породица: Bovidae
потпородица: Bovinae
род: Bos
Биномијална номенклатура
Bos primigenius
Bojanus, 1827.
Екологија таксона

Divlje (evropsko) govedo ili tur (Bos primigenius) je izuzetno krupna vrsta iz roda goveda (Bos), koja je u Evropi istrijebljena početkom 17. vijeka. Potomak Tura je današnje domaće govedo.

Divlje govedo se nalazi na grbu Moldavije i Rumunije.

Izgled i građa[уреди]

Govedo Tur je bilo nešto većih dimenzija nego današnja domaća goveda koje poznajemo. Dužina tijela odraslog mužjaka je dostizala i do 2,8 m i još 0,8 m dužine repa. Visina leđa kod mužjaka je varirala između 160 i 180 cm, dok je kod ženke iznosila oko 150 cm. Zubna formula (kao i kod drugih vrsta roda potporodice Bovinae) je:

0.0.3.3
3.1.3.3

Polni dimorfizam je bio izražen i razlika između mužjaka i ženki, osim osnovnih razlika, je bila u boji i veličini. Ženke su bile manje (kraće i nešto nižeg grebena) od mužjaka. Boja mužjaka je crnosmeđa, dok je boja ženki crvenkastosmeđa. Rogovi su bili svijetli (skoro bijeli) sa crnim vrhovima.

Način života[уреди]

Divlje evropsko govedo je imalo i dosta prirodnih neprijatelja

Evropsko divlje govedo je bilo rasprostranjeno skoro u cijeloj Evropi. Njihovo stanište su bile šume. Te šume su bile većinom vlažne, močvarne ili u riječnim dolinama, zbog potreba za vodom. Ova goveda su živjela u krdima, a poneki stariji mužjaci su živjeli solitarno da bi se u vrijeme parenja pridruživali krdima. U krdu, koje je brojalo nekoliko desetina jedinki, postojao je dominantni mužjak, pa je za vrijeme parenja dolazilo do borbi oko ženke. Parenje se vjerovatno odvijalo krajem ljeta, a telad su dolazila na svijet krajem proljeća. Tur se najviše hranio travom, ali i plodovima voća, lišćem, mekšim grančicama i sl. Za razliku od većine današnjih vrsta goveda koji su u pravilu dnevne životinje, Tur je bio aktivan u sumrak i noću.

Razvoj i izumiranje[уреди]

Smatra se da su se prvi primjerci ove vrste pojavili na prostoru današnje Indije prije oko dva miliona godina, odakle su migrirali u druge dijelove Azije, na Srednji Istok, a u Evropu su stigli prije 250 000 godina. Inače, u svijetu su postojale tri podvrste Tura koje su naseljavale različite prostore:

Malo je informacija o prisustvu i životu divljeg goveda na Dalekom Istoku i srednjoj Aziji, ali i u sjevernoj Africi (gdje se spominju u egipatskim spisima o lovu faraona Ramzesa). Nešto je više podataka o Turu u Evropi, gdje su ih praistorijski ljudi oslikavali na zidovima pećina, Rimljani su pisali o njihovoj upotrebi i pripitomljavanju, bili su sastavni dio grbova i zastava nekih srednjovjekovnih evropskih zemalja itd. Uzroci njihovog izumiranja leže u činjenici da su se masovno izlovljavali tokom praistorije i srednjeg vijeka. Pored toga, širenje ljudske populacije i krčenje šuma ugrožavalo je životni prostor divljeg goveda. Prvo pripitomljavanje počelo je na južnom Kavkazu i sjevernoj Mesopotamiji oko 6000 godina p.n.e. U Evropi se do 13. vijeka, stanište Tura smanjilo na Panonsku niziju, Litvaniju, Poljsku, Ist. Prusiju, Moldaviju i Transilvaniju. Poslednji primjrak Tura je bila ženka koja je uginula 1627. godine u Poljskoj. Uporedo sa lovom, divlje jedinke su tiho iščezavale zbog pripitomljavanja, koje je zbog promjena načina života uslovilo anatomske i fiziološke promjene i na kraju nastanak nove vrste domaćeg goveda Bos taurus.

Izvori[уреди]

  • Garms, Heri : Fauna Evrope, priručnik za raspoznavanje životinjskih vrsta, Mladinska knjiga Zagreb, 1981.
  • Vuure, T. van. 2002. History, morphology and ecology of the Aurochs (Bos primigenius). Lutra 45-1. Online pdf (603 kB)

Spoljašnje veze[уреди]