Janjina

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Janjina
Ιωάννινα
07Joannina06.jpg
Panorama Janjine sa jezerom
Osnovni podaci
Država  Grčka
Periferija Epir
Okrug Janjina
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 112.486[1]
Gustina stanovništva 279,83 st./km2
Geografske karakteristike
Koordinate 39°40′ SGŠ; 20°51′ IGD / 39.67° SGŠ; 20.85° IGD / 39.67; 20.85Koordinate: 39°40′ SGŠ; 20°51′ IGD / 39.67° SGŠ; 20.85° IGD / 39.67; 20.85
Vremenska zona UTC+2 (EET), leti UTC+3 (EEST)
Nadmorska visina 480 m
Površina 401,98 km2
Janjina na mapi Grčke
Janjina
Janjina
Janjina na mapi Grčke
Ostali podaci
Poštanski kod 45x xx
Registarska oznaka ΙΝ
Za druga značenja, pogledajte Janjina (višeznačna odrednica).

Janjina (grč. Ιωάννινα) je grad u severozapadnoj Grčkoj i upravno središte i okruga Janjina i periferije Epir. Janjina je od prestonice Atine udaljena 450 km, a od Soluna 290 km.

Janjina je svekoliko središte Epira i cele severozapadne Grčke na svim poljima, jer u gradu postoje dve velike bolnice (opšta i univerzitetska), kao i Univerzitet Epira i Tehnološki institut Epira (deo).

Ime[uredi]

Grad je verovatno dobio današnji naziv po svecu-zaštitinku prvobitnog grada, sv. Jovanu (grčki „Jani"), tako da bi u prevodu Janina bila „Jovanov grad“.

Prirodni uslovi[uredi]

Pogled na staro gradsko jezgro
Jedan od malih gradskih trgova

Grad Janjina se nalazi u središnjem delu istorijske pokrajine Epir, a pored Janjinskog jezera ili Pamvotide. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 480 m i okružen je planinama: Tomaros na jugu, Mitelkeli na severu. Oblast Janjine je veoma prometna, jer je preseca se važan put Ignjacija, a na ovom mestu se u ovaj put sustiče mnogo mesnih puteva.

Klima u Janjini je zbog nadmorske visine grada (gotovo 500 m) i zatvorenosti ovog područja kontinetnalna, za koju su osobene izuzetno žarna leta i hladnije i kišovite zime sa ne baš tako retkim snegom.

Istorija[uredi]

Najstariji arheološki nalazi u području Janjine govore da je ovo područje bilo naseljeno još u vreme praistorije. U 5. veku p. n. e. povo odručje potpalo je pod vlast antičke Makedonije. U 2 veku p. n. e. ono je palo pod starorimsku vlast.

Na početku srednjeg veka (510. g.) prvi put se javlja naselje na ovom mestu pod nazivom „Nova Evbeja“ i to u okviru Vizantije za vreme vladavine cara Justinijana Prvog. 879. godine. Janjina se prvi put javlja pod današnjim imenom u vizantijskim spisima, kada se spominje postojanje mesnog episkopa. Grad je ostao sedište episkopije i tokom razdoblja vladavine Bugara u 10. veku. 1082. godine grad je pripao Normanima iz južne Italije. U 13. veku posle zauzeća Carigrada od strane Krstaša Janjina postaje jedan od neosvojenih gradova u okviru Epirske despotovine, što privlači nove doseljenike i povećava značaj gradu. 1318. godine grad ponovo pripada Vizantiji i dobija brojne povlastice. Uskoro Janjina potpada pod vlast Srbije, zadržavši sve povlastice. U ovo vreme grad dostiže veoma visok razvoj i postaje značajno središte u ovom delu Balkana.

1430. godine Janjina pada pod otomansku vlast, zadržavajući određene povlastice. One nisu bile dovoljne, pa je 1611. godine podignut Skilosofosov ustanak. Turci su ugušili ustanak, ukidaju povlastice i raseljavaju grčko stanovništvo izvan utvrđenog dela grada. U utvrđenju se naseljavaju muslimani i jevreji. Grad se ubrzo obnovio, zahvaljujući razvoju zanatstva i trgovine i vezama sa Zapadom (naročito sa Mlecima). Zahvaljujući tome tokom 18. veka otvara se mnogo kulturno-obrazovnih ustanova u Janjini. Krajem 18. veka, za vreme vladavine Ali-paše Janjinskog, moć grada je bila tolika da počinje proces loših odnosa sa Portom u Stambolu. Sve ovo je prekinuto 1821. g. Grčkim ustankom, kada turske trupe uspostavljaju vlast u gradu. 1869. godine. Janjinu zahvata požar i uništava stari grad. Grad se obnavlja po novim planovima nemačkog arhitekte Holca. Uporedo se obnavaljaju i gradske ustanove i kuće.

Predaja Janjine 1913.

Tek 1913. godine grad pripada savremenoj Grčkoj, a posle Grčko-turskog rata 1923. godine u grad se doseljavaju i grčke prebeglice iz Male Azije. Oni zamenjuju nekadašnje muslimansko stanovništvo, koje se iseljava u Tursku. Tokom 20. veka grad se razvija u područno središte Epira.

Stanovništvo[uredi]

Janjina danas ima oko 70.000 stanovnika u gradu i okolini. Stanovništvo su uglavnom etnički Grci. Kretanje stanovništva po poslednjim popisima bilo je sledeće:

Demografija
1981. 1991. 2001. 2011.
44.829 56.699 61.629 65.574

Kretanje broja stanovnika u opštini po popisima:

Demografija
1991. 2001. 2011.
63,725 70,203 112.486[1]

Privreda[uredi]

Janjina je oduvek bila razvijen zanatski centar, a to je i danas (juvelirstvo, kujundžijstvo, suveniri). Grad je poznat i fabrici mineralne vode i kao središte proizvodnje feta sira.

Grad je važno saobraćajno čvorište u Grčkoj. Južno od grada prolazi savremeni auto-put Ignjacija, a u blizini grada je i Aerodrom Janjina.

Zanimljivosti[uredi]

Janjina spada u grčke gradove sa veoma dobro očuvanom gradskom strukturom iz otomanskog razdoblja, kao i sa jasnim uticajem balkanske arhitekture. Posebno je zanimljivo poluostrvo sa tvrđavom, gde postoje spomenici iz turskog razdoblja. Naročito su privlačne crkve i džamije.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 „Detailed census results 2011”. Pristupljeno 7. 5. 2015. 

Spoljašnje veze[uredi]