Samosvest
Samosvest je svest ličnosti o sebi u suprotnosti sa drugim – drugim ličnostima i svetom uopšte[1]. Ovo je čovekova svest o njegovoj interakciji sa objektivnim svetom i subjektivnim svetom (psihom), njegovim vitalnim potrebama, mislima, osećanjima, motivima, instinktima, iskustvima, postupcima[2]. Na životnom putu pojedinca kao subjekta kulture i života uopšte dolazi do postepenog osvešćivanja i savladavanja dijalektičke veze između svesti i samosvesti ličnosti, što je važan uslov za razvijanje i definisanje životne strategije.
U psihologiji
[uredi | uredi izvor]U psihologiji, samosvest se shvata kao mentalni fenomen, svest osobe o sebi kao subjektu aktivnosti, usled čega se ideje osobe o sebi formiraju u mentalnu „Sliku-ja“.
Dete ne shvata sebe odmah kao „ja“; Tokom prvih godina često se naziva imenom – kako ga zovu oni oko njega; on prvo postoji za sebe, pre kao objekat za druge ljude, nego kao nezavisan subjekt u odnosu na njih[3].
Razvijanje samosvesti
[uredi | uredi izvor]Samosvest nije početna datost svojstvena čoveku, već proizvod razvoja. Međutim, počeci svesti o identitetu javljaju se već kod odojčeta, kada ono počinje da pravi razliku između senzacija izazvanih spoljašnjim objektima i senzacija izazvanih sopstvenim telom, svesti „ja“ – od oko tri godine, kada dete počinje da pravilno upotrebljavaju lične zamenice. Svest o svojim mentalnim kvalitetima i samopoštovanje postaju najvažniji u adolescenciji[4]. Pošto su sve ove komponente međusobno povezane, obogaćivanje jedne od njih neizbežno modifikuje ceo sistem[5].
Faze (ili faze) razvoja samosvesti:
- Otkriće „ja“ se dešava u dobi od 1 godine.
- Do dve ili tri godine, osoba počinje da odvaja rezultate svojih postupaka od postupaka drugih i jasno prepoznaje sebe kao izvršioca.
- Do sedme godine formira se sposobnost samovrednovanja (samopoštovanje).
- Adolescencija i adolescencija je faza aktivnog samospoznavanja, potrage za sobom, sopstvenim stilom. Privodi se kraju period formiranja društvenih i moralnih ocena.
Na formiranje samosvesti utiču:
- Evaluacije drugih i status u grupi vršnjaka.
- Korelacija između „stvarnog ja“ i „idealnog ja“.
- Procena rezultata vaših aktivnosti.
Komponente samosvesti
[uredi | uredi izvor]Komponente samosvesti prema V. S. Merlinu:
- svest o svom identitetu;
- svest o sopstvenom „ja“ kao aktivnom, aktivnom principu;
- svest o svojim mentalnim osobinama i kvalitetima;
- određeni sistem društvenog i moralnog samopoštovanja.
Svi ovi elementi su funkcionalno i genetski povezani jedni sa drugima, ali se ne formiraju u isto vreme[6].
Funkcije samosvesti
- Samospoznaja je sticanje informacija o sebi.
- Emotivan i vredan odnos prema sebi.
- Samoregulacija ponašanja.
Smisao samosvesti
- Samosvest doprinosi postizanju unutrašnje konzistentnosti ličnosti, identiteta sa sobom u prošlosti, sadašnjosti i budućnosti.
- Utvrđuje prirodu i osobine tumačenja stečenog iskustva.
- Služi kao izvor očekivanja o sebi i svom ponašanju.
- To je uslov da čovek postane razvijena, kreativna ličnost i subjekt kulture
U filozofiji
[uredi | uredi izvor]U filozofiji, samosvest je svest po svesti o sebi, odraz svesti o sebi. Samosvest se istovremeno shvata i kao akt (aktivnost) refleksije svešću o sebi, i kao rezultat ove refleksije – saznanje o sebi. Samosvest je uslov da se svest sačuva u vremenu — održava se kao jedna te ista svest. Istovremeno govore o jedinstvu samosvesti. Zauzvrat, jedinstvo samosvesti je uslov bilo kakvog jedinstva u svetu (vidi Kant). U strogo filozofskom smislu, svest uvek postoji – ne može ni da počne ni da se zaustavi, pošto se u tom smislu shvata kao sam uslov za konstituisanje sveta, kao sam način postojanja i datost sveta. Shodno tome, samosvest se shvata kao jedinstvo subjekta koji leži u osnovi sve svesti.
Izvori
[uredi | uredi izvor]- ^ „Definition of SELF-AWARENESS”. www.merriam-webster.com (na jeziku: engleski). 2024-05-10. Pristupljeno 2024-05-14.
- ^ Jabr, Ferris (2012-10-18). „Self-Awareness with a Simple Brain”. Scientific American Mind. 23 (5): 28—29. ISSN 1555-2284. doi:10.1038/scientificamericanmind1112-28.
- ^ Jovanović, Ivana R. (2020). „O nekim aspektima psihologije medijske i opšte komunikacije”. Uzdanica. 17 (2): 97—110. ISSN 1451-673X. doi:10.18485/uzdanica.2020.17.2.7.
- ^ Mohammadiarya, Alireza; Sarabi, Salar Dousti; Shirazi, Mahmoud; Lachinani, Fatemeh; Roustaei, Amin; Abbasi, Zohre; Ghasemzadeh, Azizreza (2012). „The Effect of Training Self-Awareness and Anger Management on Aggression Level in Iranian Middle School Students”. Procedia - Social and Behavioral Sciences (na jeziku: engleski). 46: 987—991. doi:10.1016/j.sbspro.2012.05.235.
- ^ Rochat, Philippe (2003). „Five levels of self-awareness as they unfold early in life”. Consciousness and Cognition (na jeziku: engleski). 12 (4): 717—731. doi:10.1016/S1053-8100(03)00081-3.
- ^ Yawkey, Thomas D.; Johnson, James E., ur. (2013-04-15). „Integrative Processes and Socialization”. doi:10.4324/9780203767696.