Saros

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Saros je period od 223 sinodička meseca (približno 6585,3211 dana, odnosno 18 godina i 11⅓ dana) koji se može upotrebiti za predviđanje pomračenja Sunca i Meseca. Jedan saros nakon pomračenja, Sunce, Zemlja i Mesec će se naći u približno istom relativnom položaju (gotovo ravnoj liniji), i doći će do skoro identičnog pomračenja. Ova pojava se naziva ciklusom pomračenja. Sar je polovina sarosa.

Serije pomračenja koja razdvaja period od jednog sarosa nazivaju se saroski ciklus.

Istorija[uredi]

Najstariji pronađen zapis o sarosu (doduše ne pod ovim imenom) potiče iz polovine VII veka pre nove ere i zasluga je Haldejaca (vavilonskih astronoma).[1][2][3] Zna se da je pojam bio poznat Hiparhu, Pliniju[4] i Ptolemeju.[5] Termin „saros“ je za ciklus pomračenja iskoristio Edmund Halej 1691. godine, preuzevši ga iz „Sude“ (grč. σάρος), vizantijske enciklopedije iz XI veka. U „Sudi“ se navodi da je „(saros) mera i broj poznat Haldejcima. Jer 120 sarosa čini 2222 godine prema haldejskom proračunu, ako zaista saros čini 222 lunarna meseca, što je 18 godina i 6 meseci.“[6] Grčka reč očito potiče od vavilonske reči „sāru“ u značenju 3600.[7]

Mehanički proračun je ugrađen u Mehanizam sa Antikitere.

Opis[uredi]

Saros se, dakle, definiše kao period od 6585,3211 dana (14 prostih godina + 4 prestupne godine + 11,321 dana, ili 13 prostih godina + 5 prestupnih godina + 10,321 dana). Koristi se za predviđanje trenutka pomračenja gotovo istih osobina. Tri periodičnosti povezane sa orbitom Meseca, sinodički mesec, drakonski mesec i anomalistički mesec se podudaraju sa saroskim ciklusom. Pomračenje se dešava kada se Mesec nađe između Zemlje i Sunca (u tom slučaju dolazi do pomračenja Sunca), ili kada se Zemlja nađe između Sunca i Meseca (pomračenje Meseca). Do pomračenja dolazi samo kada je Mesec mlad (u konjunkciji) ili pun (u opoziciji), redom.

Odnos između lunarnog i solarnog sarosa (sar)[uredi]

Period od 9 godina i 5,5 dana, koliko iznosi polovina sarosa, jeste sar ili solarni saros. Sar obuhvata 111,5 sinodičkih meseci. Nakon pomračenja Sunca ili Meseca, i to nakon vremenskog perioda upravo dužine sara, desiće se pomračenje sličnih svojstava, i to pomračenje Meseca umesto Sunca, i obrnuto. Na primer, ukoliko Mesečeva senka (penumbra) delimično pokriva južni obod Zemlje tokom pomračenja Sunca, 9 godina i 5,5 dana kasnije će pri pomračenju Meseca senka koju pravi južni obod Zemlje delimično pokrivati Mesec. Slično, 9 godina i 5,5 dana nakon potpunog pomračenja Sunca, dogodiće se potpuno pomračenje Meseca.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Tablets 1414, 1415, 1416, 1417, 1419 of: T.G. Pinches, J.N. Strassmaier: Late Babylonian Astronomical and Related Texts. A.J. Sachs (ed.), Brown University Press 1955
  2. ^ A.J. Sachs & H. Hunger (1987..1996): Astronomical Diaries and Related Texts from Babylonia, Vol.I..III. Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ibid. H. Hunger (2001) Vol. V: Lunar and Planetary Texts
  3. ^ P.J. Huber & S de Meis (2004): Babylonian Eclipse Observations from 750 BC to 1 BC, par. 1.1. IsIAO/Mimesis, Milano
  4. ^ Naturalis Historia II.10[56]
  5. ^ Almagest IV.2
  6. ^ „Suda“ je dostupna onlajn ovde.
  7. ^ „saros”. Encarta Dictionary. Microsoft. Arhivirano iz originala na datum 8. 6. 2009. 

Literatura[uredi]

  • Jean Meeus and Hermann Mucke (1983) Canon of Lunar Eclipses. Astronomisches Büro, Vienna
  • Theodor von Oppolzer (1887). Canon der Finsternisse. Vienna
  • Mathematical Astronomy Morsels, Jean Meeus, Willmann-Bell, Inc., 1997 (Chapter 9, p. 51, Table 9.A Some eclipse Periodicities)

Spoljašnje veze[uredi]