Crkva

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Za druga značenja, pogledajte Crkva (višeznačna odrednica).

Crkva (grč. ἐκκλησίαzajednica, skupština[1]) predstavlja zajednicu hrišćana, sledbenika Isusa Hrista. Poimanje crkve i njene uloge se prilično razlikuje u okviru različitih hrišćanskih tradicija, kao što su katolicizam, pravoslavlje i protestantizam.

Reč crkva se takođe koristi i za verske građevine u kojima se okupljaju vernici.

Definicije crkve[uredi]

Apostol Pavle u svojoj Poslanici Efescima crkvu definiše na sledeći način: „Crkva je Telo Hrista Spasitelja, Glave, Onoga Koji sve ispunjava u svemu“(Ef. 1, 22). U Poslanici Jevrejima on poredi Crkvu sa Nebeskim Jerusalimom, gde zajedno borave Anđeli i duše pravednika.

Cilj Crkve je da ostvari jedinstvo između Tvorca i Njegove tvorevine, da izvede svet i čoveka iz njegovog palog i ograničenog postojanja u slobodu i punotu Božanskog života, u učestvovanje u Božanskim savršenstvima.

Apostol Pavle u Poslanici Efescima za crkvu kaže da je „Nevesta Hristova“. To zapravo znači da je ona sanaslednica Njegove božanske slave i sile. Po rečima Sveštenomučenika Kiprijana Kartaginskog samo je Crkvi obećano carstvo večne svetlosti, večnoga bogoopštenja.[2]

Stvaranje i početak postojanja crkve vezuje se za dan Pedesetnice, odnosno za silazak Svetog Duha na apostole. Taj događaj predstvalja završetak istorije spasenja kroz Isusa Hrista jer „izlivanje“ Duha na čovečanstvo, ili krštenje Duhom Svetim, postaje nova služba spasenja kroz zajednicu Duha Svetoga. Iako je Duh delao i pre Pedesetnice, on se u tom događaju pokazuje u Svojoj ipostasi, da bi istoriju Spasenja doveo do savršenstva. Time počinje ikonomija Duha Svetoga, kao onoga koji sabira narod Božiji u Hristovome telu. Sveti Jovan Zlatousti govori da silaskom Svetoga Duha na apostolsku zajednicu na dan Pedesetnice: „Sin šalje „darove pomirenja“ Božijeg sa vernima, kroz Njegovu žrtvu. Između Sina i Duha Svetoga učinila se ne samo razmena u kojoj je Sin uzeo zalog naše prirode koju je uzneo na nebo i poslao nam Svoga Duha, nego i proslavljenoga Hrista, želeći da pokaže da nas je izmirio sa Ocem, da Ga je umilostivio i poslao nam kao dar Duha Svoga. Dolazak Duha jeste znak pomirenja između Boga i čoveka u Isusu Hristu, kao što je i zaustavljanje Duha Svetoga bilo zaista znak gnjeva Božijeg“.

Rana crkva[uredi]

Za više informacija pogledajte: Rano hrišćanstvo

Prvobitnu hrišćansku crkvu formirali su nakon Isusove smrti i vaskrsenja, njegovi učenici i apostoli u Jerusalimu, na dan koji se danas obeležava kao dan Silaska Duha Svetog na apostole. Prema spisima apostola Petra (15.-67. godine) mnogi judejci okrenuli su se hrišćanstvu i pristupali crkvi u to doba. Zajednicu su u samom početku činili isključivo Jevreji, koji su verovali da je Isus Hristos bio njihov očekivani Mesija (odnosno Hristos) čiji su dolazak prorekli i najavljili proroci Starog Zaveta. Mnoge judejske (farisejske) starešine su ovu tvrdnju smatrali bogohulnom i proglašavali su Hristove sledbenike za jeretike i isključivali ih iz jevrejskih zajednica. Rano hrišćanstvo, koje je nastalo unutar judaizma Drugog hrama, se tokom 1. veka od njega jasno odvaja. Već u drugoj polovini 1. veka, zahvaljujući delatnosti apostola Pavla, hrišćanski pokret postaje univerzalan.

Nakon neuspeha ustanka Bar Kohbe i uništenja Jerusalimskog hrama 70. godine, jerusalimska crkva biva oslabljena. Nakon toga Rim, kao prestonica Rimskog carstva, postaje glavno sedište hrišćanstva.

Hrišćanske zajednice stvarane su u to vreme širom Izraela (Palestine), Male Azije, Sirije, Egipta, Afrike i Grčke i dalje širom Sredozemlja. Hrišćani su se tajno okupljali na zajedničkim obedima, propovedima i molitvama. Muškarci i žene su boravili zajedno, a ispovest se vršila javno, pred celom zajednicom. Prvobitno su crkvene funkcije dodeljivane žrebom, kao što su „žrijebom izabrali Mateja za apostola umjesto otpavšeg Jude“, što se i danas čini pri izboru patrijarha u pravoslavnoj crkvi.

Ranohrišćanske svete tajne (gr: misterije) su uključivale:

  • krštenje (gr. baptizein „βαπτίζω“ - uroniti, zagnjuriti), porinućem tela u vodu;
  • pomazanje (gr. hrizma „χρισμα“ – ulje, mast), mazanje svetim uljem koje se vršilo odmah nakon krštenja;
  • pričešće (gr. εὐχαριστία euharistia - blagodat; lat. communio – učešće, deljenje), molitveno deljenje hleba i vina;

Liturgija[uredi]

Za više informacija pogledajte: Liturgija

Liturgija je pojavni element crkve kao zajenice u Svetoj Trojici. Predstavlja bogosluženje koje Crkva vršil, javno, u hramovima ili molitvenim mestima. Liturgija je bogosluženje u hramu, gde „svaki sveštenik liturgiše svakoga dana“ (Jevr. 10,11; up. Lk. 1,23) i gde se vrši svaka služba sa religioznim karakterom. Tako, učenici liturgisahu Gospodu (Dela 13,2), Sveti Apostol Pavle naziva sebe „liturgičarom“ Hristovim (Rim. 15,16), dok su anđeli „liturgički duhovi“ (Jevr. 1,14). Pravoslavna tradicija — koja se u velikoj meri poistovećuje sa očuvanjem liturgijskog bogosluženja — prenela nam je pored postapostolskih svedočanstava o liturgijskoj praksi.

Počevši od 4. veka, paralelno sa formiranjem velikih centara i hrišćanskih metropola (Aleksandrije, Antiohije, Rima, Jerusalima, Kesarije Kapadokijske, Nikeje, Edese), ustanovljavaju se posebni liturgijski obredi, koji uopšteno ipak čuvaju osnovne elemente liturgije kao što je evharistijska anafora. Dosad su najpoznatije dve liturgijske porodice: za Istok, antiohijske i aleksandrijske Liturgije, a za Zapad, rimska ili „galska“ liturgija. Karakteristično je za ovu epohu da je na obe strane Vaseljenske Crkve postojala mnogovrsna raznolikost liturgijskih obreda.

U svim svojim oblicima liturgija ima dve celine; liturgiju oglašenih i liturgiju vernih. Prvom delu prisustvuju i nekršteni koji se tek pripremaju za krštenje, zajedno sa krštenima, dok u liturgiji vernih učestvuju isključivo kršteni.

Liturgija počinje Trojičnim slavoslovljem i Velikom jektenijom, dakle nizom molitava praćenih prizivanjem Isusovog imena — „Gospode pomiluj“; posle njih slede tri prozbe koje se završavaju sa tri antifona: „Blagoslovi dušo moja, Gospoda...“, „Jedinorodni Sine...“, i „Blaženima“. Sama liturgija oglašenih obuhvata: vhod đakona i služitelja sa Svetim Jevanđeljem u ovom času episkop ulazi u oltar), Trisveta pesma Sveti Bože), koja se peva kao uvod u biblijsko čitanje - odeljak iz Apostola i Jevanđelja, koji se objašnjavaju i tumače u besedi. Ovaj se deo zaključuje molitvom za svu Crkvu, a naročito za oglašene koji nisu imali dozvolu da prisustvuju drugome delu, određenom samo za krštene.

Liturgija vernih počinje molitvom za oglašene, kojoj sledi „Heruvimska pesma“, za vreme koje se prenose Darovi sa proskomidije na Časnu trpezu. Celivom mira i ispovedanjem Simbola vere, ulazi se u evharistijsku anaforu ili prinošenje žrtve, koja obuhvata: uvod: „Gore imajmo srca“, molitvu blagodarenja, „Trisvetu pesmu“ (Svet, Svet, Svet je Gospod Savaot), reči ustanove, anamneza, prinošenje, priziv Svetoga duha (epikleza), osveštanje ili pretvaranje Darova, diptihe ili pomene (za Presvetu Djevu Mariju, za svete), za mrtve i žive, kraj evharistijskog kanona. Molitva Gospodnja, molitva poklonjenja, „Svetinje svetima“, „Jedan je Svet“ (Filip. 2,10), podizanje i lomljenje-Agneca, ulivanje toplote — sve to čini deo pripremnog obreda za pričešćivanje, najpre služitelja, a potom i vernika. Posle prenosa čaše i diskosa sa Časne trpeze na proskomidijar, Liturgija se završava Zaamvonom molitvom, konačnim blagosiljanjem, deljenjem blagoslovenog hleba (nafore, αντιδορον), slanjem vernika u svet u ime Gospodnje: „U miru iziđimo“ i odgovorom: „U ime Gospodnje“.

Crkveni sabori[uredi]

Za više informacija pogledajte: Vaseljenski sabori
Istorijski pregled hrišćanskih denominacija

Za crkvu poseben značaj imaju sabori ili koncili (grč. σύνοδος) - skupštine episkopa, sveštenstva i vernog naroda radi savjetovanja o važnim teološkim pitanjima i donošenja zaknjučaka i propisa. Prve episkopske sabore pominje crkvena istorija već u 2. veku.

Najvažniji su vaseljenski sabori kome prisustvuju patrijarsi, episkopi, kardinali, primasi, nadbiskupi... i sazivaju se u izuzetnim prilikama, a zaključci su im obavezni za čitavu crkvu. Pomesni sabori imaju lokalni značaj, ali su neki od njih posebno prihvaćeni kao autentičan i veran izraz opšteg crkvenog predanja.

Prvih Sedam vaseljenskih sabora (325—787) priznaju i Istočna i Zapadna crkva, dok ostale priznaje isključivo Katolička crkva.

Sedam vaseljenskih sabora su:

Pomesni sabori su:

Crkvene šizme[uredi]

Tokom svoje istorije crkva je doživela niz progona i podela. Najveći među njima su raskoli nastali nakon Halkidonskog sabora 451. kada su se izdvojile Drevnoistočne crkvee koje nisu priznale odluke ovog sabora i Veliki raskol 1054. godine kada se izdvojila Rimokatolička crkva.

Tokom perioda reformacije iz Rimokatoličke crkve izdvojio se čitav niz verskih zajednica koje sebe nazivaju protestantske crkve.


Izvori[uredi]

  1. Liddell and Scott:ἐκκλησία, Pristupljeno 30. 4. 2013.
  2. http://www.svetosavlje.org/biblioteka/DuhovnoUzdizanje/KaVisotamaObozenjaKarelin/KaVisotamaObozenjaKarelin19.htm ARHIMANDRIT RAFAIL KARELIN SA HRISTOM KA VISOTAMA OBOŽENjA, O podvižničkom životu u Crkvi, JEDNA, SVETA, SABORNA I APOSTOLSKA CRKVA

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]