Akrecioni disk

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Dvojni sistem gde je jedna komponenta crna rupa a druga zvezda glavnog niza. Oko crne rupe vidljiv je akrecioni disk

Akrecioni disk je pojam u astronomiji a odnosi se na strukturu koja nastaje kada se materijal počne kretati orbitalno oko nekog masivnog tela (najčešće Zvezda) usled gravitacije. Sila trenja zajedno sa gravitacijom sabija materiju i diže njenu temperaturu zbog čega dolazi do emisije elektromagnetskog zračenja. Frekvencija tog zračenja zavisi od mase centralnog objekta.

Akrecioni disk mlade zvezde i protozvezde najčešće je u infracrvenom delu spektra, dok materija koja kruži oko crnih rupa i neutronskih zvezda najčešće sija u X delu spektra.

Najspektakularniji akrecioni diskovi javljaju se oko aktivnog galaktičkog jezgra i kvazara (veruje se da su oni masivne crne rupe u centru galaksija). Materija koja se približava crnoj rupi toliko se zagreje da dolazi do zračenja u H delu spektra sve dok se ne pređe horizont događaja. Onda se materija više ne može detektovati, a ni izaći iz crne rupe. Veruje se da velika luminoznost kvazara nastaje kao rezultat što se materija kreće oko dosta masivnog tela (supermasivne crne rupe). Tokom ovog procesa čak 10-40% materije pretvara se u energiju.

U tesnim dvojnim sistemima masivnija komponenta razvija se brže i postaje beli patuljak, neutronska zvezda ili crna rupa dok ona manje masivna komponenta raste dok ne pređe rošov oval. Onda se materija sa manje masivne komponente prebacuje na onu više masivnu. Moment impulsa ne dozvoljava materiji da se kreće po pravoj putanji od jedne zvezde do druge, već orbitalno, pa dolazi do stvaranja akrecionog diska.


animations of black hole accretion
Animacija prikazuje unutrašnji deo akrecionog diska jedne crne rupe.
Animacija prikazuje prašinu iz crne rupe koja se nalazi u centru galaksije.


Izvori[uredi]

Literatura[uredi]

  • Frank, Juhan; King, Andrew; Derek Raine (2002), Accretion power in astrophysics (Third izd.), Cambridge University Press, ISBN 0-521-62957-8 
  • Krolik, Julian H. (1999), Active Galactic Nuclei, Princeton University Press, ISBN 0-691-01151-6