Kanon (muzika)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Kanon (grč. κανων - merilo, propis, pravilo) oblik je višeglasne muzičke kontrapunktske kompozicije u kojoj jedan ili više glasova imitiraju početni. Imitacije mogu biti na različitim intervalima, ali u najvećem broju slučajeva one su na intervalu prime ili oktave.

Kod jednostavnih ili strogih kanona, drugi glas prati prvi istovetnom melodijom, ponekad u intervalu oktave. U intervalskim kanonima, drugi glas je pomeren za interval različit od prime ili oktave. Ako se melodija drugog glasa poklapa po intervalima, a razlikuje po njihovoj veličini, kanon je dijatonski.

U kanonima u inverziji (canon per motum contrarium), gde se prvi glas spušta, drugi glas se uspinje i obrnuto. Ako glas koji iznosi melodiju (proposta) i glas koji donosi odgovor (risposta) nastupaju istovremeno, takav oblik kanona se naziva kanon u ogledalu.

Račji kanon (ili retrogradni kanon, canon cancrizans) vrsta je kanona u kome se melodija prvog glasa imitira istom melodijom koja se kreće u suprotnom smeru (od kraja prema početku).

Kanon u augmentaciji (canon per augmentationem) oblik je kanona u kome se melodija glasa koji donosi imitaciju (risposta) nalazi u (najčešće dvostruko) dužim notnim vrednostima. U kanonu u diminuciji (canon per diminutionem) notne vrednosti u risposti su kraće.

Kružni kanon je vid kanona koji, sa svakim nastupom sledećeg glasa, modulira po kvintnom ili kvartnom krugu. Ovo se događa zbog toga što glasovi nastupaju u intervalu kvarte ili kvinte. Takav kanon se naziva još i modulirajući (canon per tonos). (Primer: Mocart, Rekvijem, stav Domine Jesu, kvartet solista, takt 32.)

U zagonetnom kanonu, koji je bio naročito omiljen kao vrsta zabave kod flamanskih polifoničara u XV i XVI veku, način realizacije kanona trebalo je pronaći dešifrujući neku izreku ili poslovicu, npr. "Noctem in diem vertere" (pretvoriti noć u dan – pevati crne note kao bele, dakle, augmentacija) ili "Qui se exaltat, humiliabitur, qui se humiliat, exaltabitur" ("ko se uzdigne, poniziće se, ko se ponizi, uzdignuće se“, dakle, u pitanju je kanon u inverziji).

Kanon kao muzička forma bio je naročito popularan u epohi Renesanse i Baroka, a u epohama koje su sledile korišćen je samo sporadično. U XX veku interesovanje za kanon je obnovljeno, kako u formi prethodnih epoha, tako i kao posledica korišćenja serijalizma. Zbog strogosti forme i tehnike, izrada kanona se u prethodnim vekovima, kao i danas, smatrala neophodnom pedagoškom disciplinom za obrazovanje budućeg kompozitora, kao i sredstvom provere njegove veštine.

Muzički primer[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]