Kartografska projekcija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Kartografska projekcija je matematički način prikazivanja Zemljine površine, tj. njenog elipsoida na ravan. Prenos se vrši na osnovu zavisnosti između koordinatnih tačaka na obema površinama – u vidu projekcije. Budući da je Zemljinu površinu nemoguće preneti na ravnu površinu bez određenih raskidanja, nabiranja i nepravilnosti, neizbežne su određene deformacije geometrijskih svojstava figure na ravan.

Elipsoid i geoid[uredi]

To što Zemlja nije savršena lopta već je spljoštena u elipsoid mnogo komplikuje pravljenje projekcija. Detalji reljefa (neravnine koje čine planine i okeani) dodatno iskrivljuju površinu planete i još više otežavaju verno prenošenje prostora na ravnu površinu karte.

Prvi kartografi nisu mnogo znali o stvarnom obliku Zemlje pa su karte crtali proizvoljno, oslanjajući se na dobro poznate orijentacione tačke. Međutim, razvojem kartografije dobio se sve precizniji matematički opis oblika Zemlje. Ispostavilo se da elipsoid nije pogodan za kartografski opis zemljine površine, jer elipsoidi, ma koliko tačni bili, odstupaju od stvarnog oblika Zemlje. Stvarni oblik Zemlje je nazvan geoid. Površina geoida nije pravilna, već prati gravitacione sile. Merenjima gravitacionog polja putem satelita ustanovljen stvarni geoid planete.

Geografski koordinatni sistem i datum[uredi]

U praktičnoj kartografiji se i dalje koriste elipsoidi. Međutim, svaka karta pored elipsoida koji definiše oblik Zemlje, mora imati i definisan koordinatni sistem, koji zovemo geodezijski ili kartografski datum.[1]

Podela projekcija[uredi]

Kartografske projekcije mogu se podeliti na nekoliko načina:

Datum i projekcija u Srbiji[uredi]

Svaka geografska karta je za svaki deo planete specifično geografski orijentisana, da bi bila precizna za navigaciju. Neophodno je da geografski parametri budu precizirani za svaki pojedini region, kako bi se za svaku tačku na karti mogla odrediti tačna geografska koordinata. To se izvodi odabirom najpogodnije standardizovane projekcije.

Za područje Srbije i u zemljama u okruženju (kao i na topografskim kartama bivše Jugoslavije) u upotrebi je Gaus-Krigerova (engl. Transverse Mercator) projekcija u Hermanskogel datumu koji koristi elipsoid Besel 1841. Na kartama sa ovom projekcijom kordinate su izražene u metrima što je praktično za prenos na GPS uređaj ili na druge karte.[2]

Vidi još[uredi]

Literatura[uredi]

  • Mastilo, Natalija (2005): Rečnik savremene srpske geografske terminologije, Geografski fakultet, Beograd
  • Lješević, M, Živković, D. (2001): Kartografija, Magic Map, Smederevska Palanka


Izvori[uredi]