Kultura zvonastih pehara

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Kultura zvonastih pehara
Bellbeaker map europe.jpg
Rasprostranjenost kulture pehara
Geografija
Kontinent Evropa
Regija Zapadna Evropa
Društvo
Jezik indoevropski
Društveno uređenje nomadsko stočarsko društvo
Period
Istorijsko doba bakarno doba, bronzano doba
Nastanak 28. vek p. n. e.
Prestanak 19. vek p. n. e.
Prethodnici i naslednici
  Prethodile su: Nasledile su:
Kultura linearne keramike Unjetička kultura
Portal Arheologija

Kultura pehara ili Narod pehara (nem. Glockenbecherkultur, engl. Bellbeaker culture), od oko 2800-1900. p. n. e. je izraz koji se koristi za geografski raspršenu arheološku kulturu praistorijske zapadne Evrope koja je trajala od kasnog neolita do ranog bronzanog doba.

Opis i poreklo[uredi | uredi izvor]

Primeri predmeta iz vremena kulture pehara

Narod zvonastih pehara uglavnom je uspostavljao svoja naselja na uzvišenim delovima obala reka, ponekad ih dodatno utvrđujući kružnim zemljanim bedemima.

Izraz "zvonasti" (Glockenbecher) u struku je uveo nemački praistoriolog Paul Rejnek (Paul Reinecke) 1900. godine, iako su ga opisujući pojedine nalaze italijanski i češki arheolozi već koristili. U engleskom jeziku, samo četiri godina kasnije, naziv "Bell-Beaker" (pehar u obliku zvona) uvodi Džon Aberkrombi (John Abercromby).

Kulturu pehara odlikuje česta upotreba keramičkih posuda profila izvrnutog zvona. Posude su kvalitetno izrađene, obično su crvene ili crvenkasto-braon boje, sa ukrasima u vidu horizontalnih traka. U prvo vreme dekoracije su bile slične na celom području kulture pehara, dok su se kasnije razvili regionalni stilovi. Postoji teorija po kojoj su se pehari pojavili kada je alkohol ušao u upotrebu kao piće u Evropi. Na nekim primercima keramike nađeni su tragovi piva ili medovine. Svi pehari nisu korišćeni kao čaše. Postoje i oni koji su služili kao posude za topljenje rude bakra, neki su služili kao zdele za hranu, a postoje i oni koji su služili kao urne za sahranjivanje.

Rasprostranjenje ka jugoistočnoj Evropi[uredi | uredi izvor]

Smatra se da je kultura bila pokretno-nomadska, kojoj je širenje olakšao njihov privilegizovani status poznavanja tehnike livenja bakra (jake zvonaste posude su i u tu svrhu korišćene). Na njihovo relativno nestalno prisustvo ukazuju i tačkasto-ostrvasti nalazi keramike i naselja. U Srednjoj Evropi, pa i u Karpatskom Basenu kultura se susreće sa predstavnicima linearne keramike i sa drugim kulturama (na primer sa predstavnicima Vučedol-Zok) i utiče na njihov lokalni razvoj. Uticaj zapadnih grupa naroda pehara idući ka jugozapadu opada[1] i izražena je njihova asimilacija, stvarajući kulture hibridnog karaktera. Istraživanja iz Poljske pokazuju da su svoj uticaj više širili ka severoistoku i Baltiku.

Iako je kultura potekla iz Severne Afrike i procvat imala u zapadnim delovima Evrope, prema arheološkim nalazima stigli su i do područja srednje Srbije i do današnjih granica Rumunije i Belorusije, pa čak i do obala Jadranskog i Jonskog mora, na područje Makedonije, Albanije i Grčke.[2]

Na lokalitetu Ostrikovac-Đura u Pomoravlju nađeni su fragmenti keramike tipične za ovu grupu (prikazani su 1998. godine na Riva del Garda arheološkoj konferenciji). Ovi nalazi za nekoliko stotina kilometara prevazilaze najjužnije nalazište njihove Čepel-grupe (Bell Beaker Csepel-group) u Mađarskoj.

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Heyd, V.; Husty, L.; Kreiner, L. (2004). Siedlungen der Glockenbecherkultur in Süddeutschland und Mitteleuropa [Bell Beaker settlements in South Germany and Central Europe] (na jeziku: nemački). Büchenbach: Faustus. ISBN 978-3-933474-27-8. 
  2. ^ The Eastern Border of the Bell Beaker-Phenomenon - Volker Heyd, 2004

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]