Notr Dam

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Notr Dam
Notre-Dame de Paris
Notre Dame de Paris 2013-07-24.jpgNorth rose window of Notre-Dame de Paris, Aug 2010.jpg
Nave of Notre-Dame de Paris, 22 June 2014 002.jpgSaints in Portal, Notre-Dame, Paris (3605120325).jpg
Notredame Paris.JPG
Notr Dam pre požara
Osnovne informacije
LokacijaPariz, Francuska
Koordinate48°51′11″ SGŠ; 2°20′59″ IGD / 48.8530° SGŠ; 2.3498° IGD / 48.8530; 2.3498Koordinate: 48°51′11″ SGŠ; 2°20′59″ IGD / 48.8530° SGŠ; 2.3498° IGD / 48.8530; 2.3498
Religijarimokatoličanstvo
Tipkatedrala
UpravnikPatrik Žakin
BiskupijaPariz
Veb-sajtZvanični veb-sajt
Arhitektonski opis
Stil arhitekturefrancuska gotika
Početak izgradnje1163
Završetak izgradnje1345
Specifikacije
Dužina128 m
Širina48 m
Broj tornjeva2
Visina tornja69 m
Kriterijumii, ii, iii
Datum označavanja1991
Ref. br.600
Zapadno pročelje katedrale Notr Dam u Parizu

Notr Dam je katedrala posvećena Bogorodici Mariji sagrađena u gotičkom stilu na reci Seni (franc. La Seine). Nalazi se na jugoistoku ostrva Site u središtu Pariza na reci Seni. Vekovima je bila najviša pariška građevina, te danas u gradu i u celoj Francuskoj predstavlja simbol najviše vrednosti.

Izgradnja je započela na podsticaj biskupa Morisa de Salija, te se protegnula kroz više od dva veka, od 1163. godine sve do polovine 14. veka. Nakon revolucionarnih nemira na katedrali su preduzeti značajni i često osporeni renovacioni poduhvati koje je vodio arhitekt Ežen Viole le Dik i tokom kojih su u strukturu i arhitekturu katedrale uvedeni novi elementi i motivi.[1] Ovi poduvati su razlog što umetnički stil katedrale nije jedinstven, iako su prevladavajući elementi rane i klasične gotike. Dve rozete koje se nalaze na krajevima transepta najveće su rozete u Evropi.

Katedrala Notr Dam građevina je snažnog simboličnog značenja kako za Katoličku crkvu u Francuskoj tako i za sveukupno francusko društvo. Bila je mesto brojnih značanijh događaja francuske istorije. Tokom srednjeg veka bila je župna crkva te je 1239. godine u nju pristigla relikvija koja se prema tradiciji smatra Hristovom trnovom krunom. Godine 1804, uz prisustvo pape Pija VII u katedrali je okrunjen Napoleon. Nakon što je 1944. godine Pariz oslobođen od nemačke okupacije, pod svodovima katedrale pevala se himna Magnifikat, a 1970. u njoj su se odvili pogrebni obredi francuskog predsednika De Gala.

Požar na katedrali Notr Dam (nekoliko trenutaka pre obrušavanja krova), april 2019.

Vekovima je katedrala, koja ima status papinske bazilike, bila jedna od najvećih građevina zapadne civilizacije. Bila je inspiracija brojnim umetničkim delima među kojima je i knjiga Viktora Igoa Zvonar crkve Notr Dam. Od početka 21. veka katedralu godišnje posećuje oko 14 miliona turista i hodočasnika, što je čini jednom od najposećenijih građevina u celoj Evropi.[2] Godine 2013. katedrala je slavila svoj 850. rođendan.

U večeri 15. aprila 2019. godine katedrala Notr Dam je pretrpela razarajući požar koji je uništio drveni krov katedrale i veliki deo njene unutrašnjosti. Kasnije je potvrđeno da ništa neobnovljivo nije uništeno.[3]

Istorija[uredi]

Gradnja katedrale Notr Dam u Parizu započinje 1163, za vreme biskupa Mauricija, a dovršena je tek 1345. godine kao prvo remek delo gotičke umetnosti. Postavlja se pitanje zašto je prva gotička katedrala sagrađena u Sen Deniu, a ne direktno u glavnom gradu Parizu. Pri tome treba znati da se Pariz tek u drugoj polovini 12. veka nametnuo kao glavni grad, dok je u prvoj polovini Sen Deni bio značajniji. Tek kad se uticaj vlasti dinastije Kapeta znatno proširio, koncetrisala se moć u Parizu.

Faze izgradnje[uredi]

Pretpostavlja se da je na mestu današnje katedrale na početku hrišćanstva, kao priznate vere s početka 4. veka postojo rimsko-galski hram posvećen bogu Jupiteru, o čem svedoči stub (Nautešni stub) iskopan 1711. godine. Hram je potom zamenjen velikom ranokršćanskom bazilikom posvećenoj Svetom Stepanu, ali nije poznato da li je bazilika podignuta krajem 4. veka, a zatim arhitektonski preoblikovana, ili je sagrađena tokom 7. veka uz primenu starijih arhitekturnih elemenata.

Bazilika je u ranom srednjem veku postala katedralna crkva i za taj istorijski period bila je građevina velikih gabarita — dužine 70 m (što je činilo nešto više od polovine dužine današnje katedrale). Pročelja je bilo nešto manje širine (oko 36 m), i nalazilo se četrdesetak metara zapadnije od današnjeg. Katedrala je uz glavni brod imala i četiri sporedna broda, i bila ukrašena mozaicima.

Detaljna obnova katedrale obavljena je u periodu od 1845. do 1864. godine, a francuski arhitekta Ežen Viole le Dik nadgledao je radove.

Požar 2019. godine[uredi]

Dana 15. aprila 2019. godine u 18 sati i 50 minuta izbio je požar koji je obuhvatio potkrovlje katedrale i ubrzo se proširio na sam krov. Požar je doveo do rušenja vrha tornja katedrale koji je tako proširio požar i na ostatak katedrale.[4]

Kako je katedrala Notr Dam bila u fazi rekonstrukcije, postoji sumnja da je to razlog požara.[5] Neki njeni delovi su u momentu požara bili pod skelama, dok su bronzane statue nedavno uklonjene zbog radova.[5]

Francuski predsednik Emanuel Makron obećao je da će Bogorodičina crkva biti obnovljena, i da počinje velika Nacionalna kampanja za prikupljanje novca.[5] Pomoć za obnovu crkve ponudila je i Srbija.[5]

Prva misa nakon požara[uredi]

U katedrali Notr Dam u Parizu 15. juna 2019. godine u prisustvu malog broja ljudi prvu misu nakon požara održao je pariski nadbiskup Mišel Opeti u kapeli koja je proglašena sigurnim mestom.

Misi je u katedrali prisustvovalo tridesetak ljudi, uglavnom sveštenika i zaposlenih u crkvi, koji su nosili iz bezbednosnih razloga građevinske šlemove na glavi. Misa je prenošena na Katoličkoj televiziji.[6]

Arhitektura[uredi]

Zapadno pročelje sa ulazom u katedralu

Katedrala se u građevinskom smislu ističe simetričnošću i uravnoteženošću arhitektonskih elemenata. Njena prostranost, savršena uravnoteženost pročelja i lepota impresivnih vitraža, potpuno opravdavaju njen status „najpopularnije“ crkve u Francuskoj.

Katedrala je petobrodna građevina, zbijene osnove, duga 130 m, široka 48 m, a visoka 36 m.

Potporni lukovi i stubovi koji sa svih strana okružuju građevinu raspoređeni su u više redova, u vidu kaskada, i nose glavni deo konstrukcije. Dok se dvostruki deambulatorijum svoda nadovezuje neposredno na bočne brodove, i kratkim transeptom, samo neznatno prelazi širinu fasade, što katedrali daje oblik latinskog krsta.

Zapadno pročelje katedrale (koje je u gotičkom stilu, sa karakteristikama vertikalizam unutrašnjeg prostora i velikim prozorima ispunjenim vitražom), uokviruju dva zarubljena tornja. Kako strelasti završeci na kulama (uobičajeni u gotici) nisu nikada bili izvedeni, obe kule se završavaju terasastom krovnom konstrukcijom. Snagu kula ojačavaju potporni stubovi na njihovim uglovima, deleći pročelje na tri glavna dela. Deo zapadnog pročelja, sa skulpturama teško je oštećen za vreme Francuske revolucije.

Tri portala na glavnom ulazu katedrale, raskošno su dekorisana kamenom plastikom.

Unutrašnjost katedrale je bogato dekorisana skulpturama, nadgrobnim spomenicima i crkvenim mobilijarom, a svetlost u raznim bojama u nju prodire kroz raznobojne vitraža, što katedrali daje posebnu mističnost.

U riznici katedrale čuvaju se brojni i jako vredni umetnički artefakti, iz različitih istorijskih period Evropske umetnosti.

Arheološka kripta[uredi]

Arheološka kripta

Arheološka kripta katedrale Notr Dam nastala je 1965. godine kako bi se u njenom prostoru zaštitio niz istorijskih iskopina, od najranijih naselja u Parizu do današnjih dana, koji su otkriveni slučajno tokom građevinskih radova na katedraili.

Kripta, kojom upravlja muzej Karnavalet ima stalnu postavku, koja u okviru iskopina, poseduje zbirku arhitektonskih artefakata iz različitih vremenskih perioda. U glavnu atrakciju karakteristiku iskopina, sačuvano podno grejanje koje je bilo u funkciji za vreme rimske okupacije Pariza.[7]

Galerija slika[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ „Historique de la construction” (na jeziku: francuski). Arhivirano iz originala na datum 2. 8. 2018. Pristupljeno 2. 8. 2018. 
  2. ^ „Paris facts”. Paris Digest. 2018. Arhivirano iz originala na datum 8. 9. 2018. Pristupljeno 15. 9. 2018. 
  3. ^ Breeden, Aurelien (15. 4. 2019). „Part of Notre-Dame Spire Collapses as Paris Cathedral Catches Fire”Slobodan pristup ograničen dužinom probne verzije, inače neophodna pretplata. The New York Times. Arhivirano iz originala na datum 15. 4. 2019. Pristupljeno 15. 4. 2019. 
  4. ^ „Gori katedrala Notr Dam u Parizu”. N1 Srbija (na jeziku: srpski). Pristupljeno 15. 4. 2019. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 „Ugašen požar u Notr Damu”. RTS Beograd 16.4.2019. Pristupljeno 16. 4. 2019. 
  6. ^ Prva misa u Notr Damu posle požara, sveštenici sa šlemovima — RTS Beograd, 15. 6. 2019, Izvor: TANJUG, Pristupljeno:16. 6. 2019.
  7. ^ Crypte archéologique du parvis Notre-Dame website Archived 2015-11-21 at the Wayback Machine Retrieved 15. 6. 2012.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]