Fizizam
| Fizizam | |
|---|---|
| Aktivni period | 1981—1991. (prva faza) 1991—1997. (faza marginalizma) |
| Zemlja | SFRJ, Srbija (centar: Niš) |
| Glavne figure | Stevan Bošnjak Goran Stanković Zoran Pešić Sigma |
| Uticaji | Avangarda, fanzinska kultura, ekologija |
| Karakteristike | aktivizam, performans, anti-malograđanština, potraga za istinom |
| Poznata dela | Fizistički manifest Skok padobranca s motkom |
| Nasleđe | Marginalizam, monografija „Fizička knjiga” |
| Povezani žanrovi | Poezija, konceptualna umetnost, mejl-art |
| Filozofija | Sinteza „Sada, Ovde i Jeste”; Istinologija |
| Kulturni kontekst | Jugoslovenski novi talas, niška alternativna scena |
Fizizam je autentični poetski i umetnički pokret nastao u Nišu 1981. godine.
O pokretu
[uredi | uredi izvor]Fizistički pokret su osnovali pisac Stevan Bošnjak, pesnik i urednik Goran Stanković i književnik Zoran Pešić Sigma. Pokret predstavlja jednu od najznačajnijih pojava na jugoslovenskoj alternativnoj i neoavangardnoj sceni osamdesetih godina XX veka.[1]
Filozofija i principi
[uredi | uredi izvor]Fizizam se definiše kao pokret „velike sinteze Sada, Ovde i Jeste”. Njegova suština je obraćanje sadašnjosti kao jedinom estetskom kriterijumu i izvoru istine, odbacujući tradicionalne metafizičke i istoricističke okvire.
Pokret počiva na tri osnovna stuba:
- Fizistički aktivizam: Direktna borba protiv svetske malograđanštine i pretnje atomskim ratom, uz težnju ka potpunom ujedinjavanju poezije, života i objektivne stvarnosti.
- Estetika fizizma: Svrhovita umetnost koja ne postoji radi sebe same (l'art pour l'art), već kao oruđe za delovanje u realnosti.
- Istinologija fizizma: Beskompromisno traganje za istinom svim dostupnim umetničkim i van-umetničkim sredstvima.
Istorijat i oblici delovanja
[uredi | uredi izvor]Pokretu su se ubrzo nakon osnivanja pridružili i drugi značajni niški stvaraoci, među kojima su Ivan Cvetanović, Goran Stojanović i Zoran Živković.
Delovanje fizista bilo je izrazito multimedijalno i obuhvatalo je:
- Izdavaštvo: Štampanje fanzina i samizdat izdanja koja su prkosila tadašnjim zvaničnim književnim tokovima.
- Performansi: Javni nastupi koji su kombinovali govornu poeziju i provokativne akcije.
- Izložbe: Organizacija postavki poput „Novi mitski predeli”, koje su istraživale vizuelni aspekt fizističke estetike.
Prelazak u marginalizam
[uredi | uredi izvor]Tokom devedesetih godina, fizizam doživljava unutrašnju evoluciju. Autori se pomeraju sa pozicije direktnog aktivizma ka konceptu koji su nazvali marginalizam. Ova faza je teorijski zaokružena 1997. godine, naglašavajući delovanje sa „margine” kao prostora slobode i otpora mejnstrim kulturi.
Objavljena dela
[uredi | uredi izvor]- Fizistički manifest (časopis „Zbivanja”, 1982; reprint u časopisu „Gradina” br. 1, 1991).
- Skok padobranca s motkom (pesme), Književna omladina Niša, 1983.
- Ep o zagađenju gabrovačke reke (časopis „Gradina”, br. 1, 1991).
- Hronike o Hloygeu, Samizdat, Niš, 1991.
- Terra marginalis, Stubovi kulture, Beograd, 1997.
Recepcija i kritički odjeci
[uredi | uredi izvor]Pokret je izazvao pažnju vodećih jugoslovenskih intelektualaca i kritičara. O fizizmu su pisali:
- Bogdan Tirnanić „Odiseja u svemiru: 1982“, NIN, 4. april 1982.
- Dragoslava Dević „Jedan novi izam“, Narodne novine, 1. februar 1982.
- Bojan Jovanović „Potreba za poezijom“, Književna reč, 25. februar 1982.
- Zoran Živković „Recenzija“ za knjigu Terra Marginalis
- Slobodan Vladušić „Marginalac ili marginalista“, Reč broj 46, jun 1998.
- Ilija Bakić „Neostvareni ideal humanista“, Nedeljni dnevnik, 20. novembar 1998.
- Srđan V. Tešin „O ekologiji, Kolumbu i Marku Polu“, Književne novine, Beograd
- Zoran Ćirić „Sve što ste želeli da saznate o poeziji“
- Aleksandar Bošković „Od ratova izdavača do ratova zvezda“, Omladinske novine
- Luka Salapura „Sedam godina...“, Krovovi, Sremski Karlovci
- „Fizička knjiga“, priređivač Miljurko Vukadinović, monografija povodom 25 godina fizizma, Zograf, Niš, 2007.
