Hram Svete Trojice (Beograd)
| Hram Svete Trojice u Beogradu | |
|---|---|
.jpg) Današnji izgled hrama Svete Trojice | |
| Opšte informacije | |
| Mesto |  Beograd Takovska 4. |
| Opština | Palilula |
| Država |  Srbija |
| Vreme nastanka | 1924. |
| Tip kulturnog dobra | Spomenik kulture |
| Nadležna ustanova za zaštitu | Zavod za zaštitu spomenika kulture |
| beogradskonasledje | |
Hram Svete Trojice (rus. церковь Святой Троицы) poznat i kao Ruska crkva je hram Ruske pravoslavne crkve u Beogradu. Podignut je 1924. po planovima arhitekte Valerija Staševskog za Ruse koji su nakon oktobarske revolucije pobegli od komunista iz Rusije. Uglavnom su to bili pripadnici viših slojeva društva.[1]
Istorija
[uredi | uredi izvor]Hram Svete Trojice izgrađen je u zlatno doba izgradnje hrišćanskih verskih objekata u Beogradu vezano je za period između dva svetska rata (1918 — 1941) kada je izgrađeno oko dvadeset hramova, koji su, uključujući i ovaj na sasvim specifičan način, izmenili i unapredili vizuelnu sliku Beograda.[2]
Hram Svete Trojice je podignut dobrovoljnim prilozima ruskih iseljenika i beogradskog građanstva na prostoru istočno od stare Crkve Svetog Marka, na placu u Takovskoj 4. Službe su se ranije održavale u šatoru (na drugom mestu se kaže, u daščari koja je pre rata služila kao kapela[3]), a temelji novog hrama su osvećeni 27. oktobra 1924. U temelj je uzidana povelja u kojoj je, na ruskom, stajalo:[4]
U ime Oca, Sina i Svetoga Duha, osniva se ova ruska crkva u čast i slavu Svete Trojice, za vladavine blagovernog i hristoljubivog Kralja Srba, Hrvata i Slovenaca Aleksandra I, Nj. S. Patrijarha srpskog Dimitrija i Nj. S. Patrijarha moskovskog i sve Rusije Tihona, godine od stvorenja sveta sedam hiljada četiri stotine trideset i druge, a od rođenja Spasiteljeva hiljadu devet stotina dvadeset i četvrte, meseca oktobra, u četrnaesti dan.
Crkva je osvećena 4. januara 1925.[5][6] Izgrađena je po projektu arhitekte Valerija Staševskog, a osveštena 22. oktobra 1925. godine.[7][8]
Kasnije tokom 1925. godine, Đurđina Pašić, Nikolina supruga, poklonila je zvono crkvi povodom njegovog ozdravljenja. Zvono, nazvano „Nikola Pašić”, trebalo je biti podignuto na Pašićevu slavu Nikoljdan, međutim prota crkve svetog Marka je to sprečio. Kako to novinski članak tvrdi, prota je prvobitno dao dozvolu Rusima samo za proširenje daščare koju su koristili, misleći da je nedozvoljivo podizanje nove crkve samo „dvadeset dva metra” od stare. Međutim, Rusi su počeli podizati zidove, na mnogo većem prostoru od daščare - objasnili su da je to potrebno zbog zimskih uslova i da će krov biti od dasaka. Ali, podignuta su kubeta, i nova ruska crkva je bila veća i lepša od tadašnje stare crkve Svetog Marka a Rusi su smatrali da će se „uskoro” vratiti u Rusiju, pa će crkva ionako ostati Srbima. Rusima je pripisano i pravljenje „kombinacija” da formiraju crkvenu portu u odgovarajućoj veličini. S druge strane, ministar vera Miša Trifunović je bio za podizanje zvona, Rusi su tvrdili da im je i patrijarh dao usmeno odobrenje.[3]
U temelje hrama su položili grumen zemlje donesen iz Rusije, a u crkvi je i grob ruskog generala Vrangela, vođe carističkih snaga protiv boljševika.
Crkva poseduje bogatu riznicu ikona i zastava Ruske carevine. Prvobitno je bilo 164 zastave, najstarija je bila iz 1663.[9] Među njima su se jedno vreme nalazile i vojne zastave Napoleona i Osmanlija, koje su bile ratni plen ruske vojske.[10] Ove zastave su 1944. vraćene u Rusiju.
U hramu je sahranjen general Petar Nikolajevič Vrangel, glavnozapovedajući ruske belogardijske armije, prenesen iz Brisela 1929.
Arhitektura
[uredi | uredi izvor]Hram Svete Trojice svojim konstruktivnim sklopom i dekorativnom estetikom izvedena je sa odlikama tipičnim za rusko sakralno graditeljstvo.[11][12]
Živopisna silueta hrama, kao i celokupno kompoziciono rešenje u prostoru podražava kontekstualni pristup projektovanja poštujući zatečeni ambijent i oblikujući siluetu padine podno Crkve Svetog Marka.[13]
- Freskodekoracija
Izrada freskodekoracije je delo čuvenog zografa, barona Nikole Majendorfe, koji je često sarađivao sa ruskim arhitektama u velikim graditeljskim poduhvatima u bivšoj Kraljevini Jugoslavije.
Galerija
[uredi | uredi izvor]-
-
-
-
-
Aleksej Nikolajevič na ikoni u ruskoj crkvi -
Iguman Mihailo Biković i njegov brat, glumac Miloš Biković, u ruskoj crkvi na dan Sv. Sergija Radonješkog, 8. oktobra 2022. -
-
-
-
-
-
-
-
Grob generala Petra Vrangela u crkvi, 1935. -
Grob generala Petra Vrangela u crkvi, 2021.
Vidi još
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ Šal carevića Alekseja („Večernje novosti”, 20. jul 2016)
- ^ A. Kadijević, Jedan vek traženja nacionalnog stila u arhitekturi (sredina XIX – sredina XX), Beograd, 1997, 158–175.
- ^ a b „Spor oko zvona”, Politika, 28. dec. 1925, str. 5
- ^ "Politika", 30. okt. 1924, str. 5
- ^ "Politika", 5. jan. 1925, str. 4
- ^ Ilustrovani list, 1925 br. 2; str. 5
- ^ M. Đurđević, Prilog proučavanju delatnosti arhitekte Valerija Vladimiroviča Staševskog u Beogradu, GGB, 45–46, Beograd 1998–1999, 151–171
- ^ Grupa autora, Vodič kroz Beograd, Beograd 1930, 59.
- ^ „Stare ruske zastave u Beogradu”, Politika, 24. sept. 1925, str. 5
- ^ Ž. M. Jevremović, Istorijske znamenitosti Beograda i Zemuna, Beograd 1935, 49
- ^ B. Vujović, Beograd u prošlosti i sadašnjosti, Beograd 2003, 297
- ^ Staševski Đorđe u: Leksikon neimara, Beograd 2008, 355.
- ^ S. G. Bogunović, Arhitektonska enciklopedija Beograda XIX i XX veka, II, Beograd 2005, 1086
Spoljašnje veze
[uredi | uredi izvor]- Vitalij Tarasjev: Verujem u duhovni preporod bratskih naroda („Večernje novosti”, 19. novembar 2017)
- Preporod Ruske crkve na Tašmajdanu („Politika”, 5. maj 2019)
- Senke nad ruskim zastavama („Politika”, 31. decembar 2019)
- "Ilustrovani list", br. 15, 1924; str. 10 - najava gradnje (u botaničkoj bašti!) i prikupljanja dodatnih sredstava
