Arman Žan di Plesi de Rišelje

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Arman Žan di Plesi de Rišelje
Cardinal Richelieu (Champaigne).jpg
Arman Žan di Plesi de Rišelje
Datum rođenja (1585-09-09)9. septembar 1585.
Mesto rođenja Pariz
Francuska
Datum smrti 4. decembar 1642.(1642-12-04) (57 god.)
Mesto smrti Pariz
Francuska

Arman Žan di Plesi de Rišelje (franc. Armand Jean du Plessis de Richelieu; Pariz, 9. septembar 1585Pariz, 4. decembar 1642) je bio francuski državnik, kardinal, koji je kao ministar kralja Luja XIII vršio stvarnu vlast u Francuskoj i podigao moć francuske krune. Godine 1635. osnovao je Francusku akademiju.

Biografija[uredi]

Rođen je septembra 1585. godine u Parizu. Kao sveštenik učestvuje 1614. godine u radu Državnih staleža, poslednjih održanih staleža pre izbijanja Francuske revolucije 1789. godine. Godine 1617. se kralj Luj proglasio punoletnim. Pokazao se nesposobnim vladarom. Njegov najbliži saradnik, vojvoda Lin, oslobodio se Končinija, a Marija Mediči 1617. godine odlazi u manastir. Sa njom odlazi i jedan od Končinijevih štićenika, Arman Žan de Plesi, budući kardinal Rišelje. On održava vezu sa kraljem i uspeva da ga 1619. godine pomiri sa majkom. Lin umire 1621. godine i otvara Rišeljeu put ka vlasti.

Rišelje tokom opsade La Rošela

U narednim godinama hugenoti dižu pobunu jer jačanje jezuita i katolika dovodi do slabljenja njihovog položaja. Luj pokušava da nametne hrišćanstvo nekim teritorijama na jugu Francuske što dovodi do otpora. Ugovorom u Monpelijeu, hugenoti gube neke tvrđave i pravo na održavanje skupština. Mir se vraća 1624. godine. Rišelje iste godine ulazi u dvorski savet. Po dolasku na vlast, Rišelje guši pobune plemstva, šalje Mariju Mediči i Gastona Orleanskog (Lujevog brata) u progonstvo, zatvara i osuđuje više prinčeva, ograničava snagu hugenota. On 1626. godine traži stvaranje Velike Francuske. Svestan je teških prilika u zemlji. Ne uspeva da ublaži posledice Tridesetogodišnjeg rata po Francusku (rashodi se udvostručuju). Državi preti raspadanje, a hugenoti govore o republici. Plemstvo preti da od Francuske napravi zemlju sličnu Carstvu. Rišelje najpre izbegava sukobe, ali ga hugenotska pobuna prisiljava na reakciju (1627). Hugenoti su držali velike delove zapadne Francuske, kontrolisali su mnoge luke i održavali veze sa Engleskom. Centar im je bio u Larošelu koga Rišelje opseda 1628. godine. Hugenoti se predaju, a Rišelje sledeće godine donosi Aleski edikt milosti kojima hugenoti gube luke, gradove i političke privilegije. Zadržali su verske povlastice i postali deo zajednice.

Naredne tri godine (1629-1632) obeležila je opasna zavera Marije Mediči i Gastona Orleanskog protiv Rišeljea. Zavera nije uspela. U istom periodu česte su pobune protiv vlasti širom Francuske. U spoljnoj politici, Rišelje se uključuje u Tridesetogodišnji rat podržavajući protestantsku Švedsku protiv Austrije (1630). Posle pogibije Gustava Adolfa on podstiče stvaranje nove koalicije protiv cara. Luj objavljuje rat Španiji 1635. godine. Rat se vodi na tri fronta: u Italiji, Rajnskoj oblasti i Nizozemskoj, protiv Španije i Carstva. Najveći neprijatelj je Španija. Španske trupe prodiru u Pikardiju (1636) i ugrožavaju sam Pariz. Pretnja je ujedinila plemstvo i francuska aristokratija nanosi poraze Špancima. Ugrožava i Nizozemsku. Španska flota poražena je od nizozemske kod Dovera (1639), a kopnena vojska od Francuza kod Rokroa (1643). Rišelje nije doživeo ovaj poslednji trijumf jer je umro krajem 1642. godine. Nasledio ga je Žil Mazaren.

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

  • Dragoljub Živojinović; Uspon Evrope (1450-1789), četvrto izdanje, Beograd (2000)

Spoljašnje veze[uredi]