Vanekov mlin
Vanekov mlin | |
---|---|
Opšte informacije | |
Mesto | Novo Selo, Bijeljina. |
Entitet | ![]() |
Država | ![]() |
Koordinate | 44° 45′ 41″ S; 19° 13′ 34″ I / 44.761509° S; 19.226232° I |
Vrsta spomenika | Nacionalni spomenik — privremena lista. |
Stepen zaštite | Srušen |
Vanekov mlin je kulturno-istorijsko dobro Republike Srpske. Sagrađen je krajem 19. veka u Novom Selu, naseljenom mestu u gradu Bijeljina. Dobro se nalazi na privremenoj listi nacionalnih spomenika i ima valorizacionu osnovu. [1]
Istorija spomenika
[uredi | uredi izvor]Nakon austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine 1878. godine, u blizini Bijeljine osnovan Francjozefeld (današnje Novo Selo), novo naselje naseljeno uglavnom Nemcima i Austrougarima. Jedan od prvih stanovnika noonaseljenog mesta bio je Franc Vanek koji je u Francjozefeldu osnovao agrarnu koloniju i sagradio mlin. Prvobitno, lokalno stanovništvo koje je uglavnom znalo za mlinove koji rade uz pomoć vodene snage, nije verovalo u uspeh njegove namere da sagradi mlin daleko od vode. Zgrada mlina građena je vrlo brzo, a cigle za njenu gradnju donosile su se iz Daveldove ciglane. Po završetku izgradnje 1888. godine Vanekov mlin je po svojoj veličini predstavljao reprezentativnu građevinu u okruženju. Za potrebe nove fabrike, kupljen je paromlin, koji je iz Pešte dopremljen parobrodom u Bosansku Raču. U proleće 1890. godine, mašina je prevezena u zgradu mlina. Zbog obima i veličine paromlina, za potrebe transporta sagrađena su posebna zaprežna kola koja su vukla 24 vola. Bilo je potrebno dva meseca da se celokupni paromlin sastavi u zgradi mlina. Konačno, na proleće 1890. godine mlin je pušten u rad.
Vanekov mlin bio je, za lokalno stanovništvo, po mnogo čemu poseban. Pored veličine i načina rada bio je i najbrži mlin u tom delu Semberije. Zbog toga su mu dali nadimak „aždaja“. Mnogi seljaci iz okolnih mesta dolazili su da se uvere u rad mlina bez vodenice.
Do otvaranja rudnika u Ugljeviku, voda za mlin zagrevala se uz pomoć drva. Vanekov mlin podstakao je otvaranje novih paromlinova što je prouzrokovalo masovno zatvaranje i napuštanje tradicionalnih vodenica. To je uticalo da se sve više pašnjaka i njiva pretvori u kukuruzna ili pšenična polja. Prvi i drugi Veliki rat izazvali su mlinarsku krizu usled koje su mnogi mlinovi prestali da rade. Vanekov mlin je uspeo da prevaziđe ratne godine ali sa velikim gubicima. Nakon rata, kao i većina nemačkih preduzeća u Francjozefeldu, mlin je nacionalizovan. To je ujedno bio i početak kraja Vanekovog mlina. Proizvodnja se nije stabilizovala i mlin je ubrzo napušten. Zgrada Vanekovog mlina je, usled neodržavanja i nemara, postala ruina, a pojedini njeni delovi su 2018. godine prekriveni zbog opasnosti od urušavanja.
Rušenje spomenika
[uredi | uredi izvor]Početkom aprila 2022. godine, godinu dana nakon što je objekat proglašen Nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine, Vanekov mlin je u potpunosti srušen od strane kompanije "Pavgord" - vlasnika zemljišta na kom se objekat nalazio[2].
Borjan Maksimović, rukovodilac Gradskog odeljenja za prostorno uređenje i urbanizam Grad Bijeljina, na konferenciji za novinare nakon rušenja Vanekovog mlina izjavio je da je odeljenje na čijem je čelu izdalo rešenje o uklanjanju određenih objekata koji nisu bili pod zaštitom. Maksimović tvrdi da je izdato rešenje zloupotrebljeno, jer investitor nije jasno naveo da će ukloniti i objekte koji su proglašeni Nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.
Vidi još
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ „Vlada Republike Srpske: Prostorni plan Republike Srpske do 2025.” (PDF). Arhivirano iz originala (PDF) 15. 09. 2017. g. Pristupljeno 01. 12. 2019.
- ^ „Srušen Vanekov mlin, nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine”. BHRT - Radiotelevizija Bosne i Hercegovine. 13. 04. 2022. Pristupljeno 20. 12. 2023.
Spoljašnje veze
[uredi | uredi izvor]- Bijeljina onlajn: Vanekov mlin
- Žitopromet BN: Istorija Arhivirano na sajtu Wayback Machine (8. decembar 2019)
- Dešavanja u Bijeljini: Nakon reagovanja građana Vanekov mlin dobio zastor Arhivirano na sajtu Wayback Machine (7. decembar 2019).