Pređi na sadržaj

Славица (film)

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Slavica
Filmski poster
Izvorni naslovSlavica
Žanrdrama
ratni
RežijaVjekoslav Afrić
ScenarioVjekoslav Afrić
ProducentAleksandar Heron
Glavne ulogeIrena Kolesar
Jozo Laurenčić
Marijan Lovrić
Braslav Borozan
Dejan Dubajić
Dubravko Dujšin
Ljubiša Jovanović
Marko Marinković
Predrag Marković Milanov
MuzikaSilvije Bombardeli
ScenografJozo Janda
SnimateljŽorž Skrigin
MontažaMaja Lazarov
Dušan Aleksić
Producentska
kuća		Avala film
Godina1947.
Trajanje100 minuta
Zemlja FNRJ
Jeziksrpskohrvatski
IMDb veza

Slavica je jugoslovenski partizanski crno-beli film iz 1947. godine koji je napisao i režirao Vjekoslav Afrić.[1][2] Opisan u savremenim tekstovima kao „naš prvi umetnički film”, Slavica je bio prvi jugoslovenski posleratni dugometražni film, prvi dugometražni film beogradskog studija Avala film kao i začetnik žanra partizanskog filma.[3][4]

Radnja filma, bazirana pretežno na Afrićevom iskustvu u Narodnooslobodilačkoj borbi,[5][6] prati otpor dalmacijskih Jugoslovena protiv okupacionih italijanskih snaga. Naslovnu ulogu tumači Irena Kolesar[7], dok sporedne uloge tumače Jozo Laurenčić, Marijan Lovrić, Braslav Borozan i Dejan Dubajić. Film je sniman tokom 1946. godine na hrvatskom primorju, a muziku filma je komponovao Silvije Bombardeli.[8]

Film je prvi put prikazan 13. maja 1947 godine u Beogradu i bio je kolosalni komercijalni uspeh.[9] Za godinu dana, film je pogledalo preko dva miliona gledalaca u Jugoslaviji, a prikazivan je uspešno i u Mađarskoj, Čehoslovačkoj, Italiji i Bugarskoj.[10] Kritički, Slavica je podelila mišljenje filmskih stručnjaka. U nedeljama nakon premijere, takozvani „partijski” kritičari hvalili su film i njegove ideale, dok su u mesecima nakon premijere kritičari smatrali da je film previše naivan i amaterski kada se uporedi sa svetskim standardima. Danas je kritičko mišljenje o Slavici pretežno negativno, i film se smatra značajnim samo zbog svog statusa prve „domaće” produkcije.

Radnja

[uredi | uredi izvor]

Radnja filma je smeštena u Jugoslaviji, u Dalmaciju pred sam početak Drugog svetskog rata. Slavica, siromašna devojka i Marin, mladi ribar, se suočavaju sa velikim problemima u svojoj sredini koji ne odobravaju njihovu ljubav zbog klasne podeljenosti društva. Kada se u Dalmaciji podiže ustanak protiv italijanske okupacione vlasti, njih dvoje, zajedno sa grupom zadrugara se pridružuju tom ustanku i sakrivaju tek sagrađeni ribarski brod, kako bi ga predali partizanima. Okupator ih zarobljava, ali ih partizani oslobađaju i oni se priključuju partizanskom pokretu i učestvuju u nizu akcija. U jednoj bici na moru, Slavica gine, a njihov brod, jedan od začetaka jugoslovenske ratne mornarice, dobija njeno ime.

Uloge

[uredi | uredi izvor]

Glavne uloge

[uredi | uredi izvor]

Sporedne uloge

[uredi | uredi izvor]

Ostale uloge

[uredi | uredi izvor]

Nastanak

[uredi | uredi izvor]

Slavica je nastao kao prvi dugometražni igrani projekat državnog filmskog preduzeća, Avala film. Avala film, nastao godinu dana pre premijere Slavice, je pre tog filma isključivo kreirao kratkometražne i dokumentarne filmove posvećene Narodnooslobodilačkoj borbi.

Film je napisao i režirao Vjekoslav Afrić, hrvatski pozorišni reditelj i glumac, koji je iskustvo režiranja filmova stekao kao asistent režisera Abrahama Roma na setu filma U planinama Jugoslavije, sovjetskog filma koji je sniman u Jugoslaviji.[11] Afrić je tvrdio da je priča Slavice bila osmišljena već u aprilu 1945. godine.[8][12] Kasnije je dodao da je scenario za film nastao „gotovo polemišući sa scenaristom [filma U planinama Jugoslavije, Georgijem Mdivanijem]” sa namerom da dramatizuje „istinit prikaz Narodnooslobodilačke borbe”.[13][14]

Postavu filma, Afrić je birao iz redova Hrvatskog narodnog kazališta. Irena Kolesar je imala dvadeset i jednu godinu kada je kastovana u ulogu Slavice. Ona je, nakon rata (u kojem je učestvovala kao član SKOJ-a), bila aktivna u Hrvatskom narodnom kazalištu i jednog dana posle probe je našla ceduljicu na vratima svog stana na kojoj je pisalo: „Javi se Vjeki Afriću.”[7] U intervjuu za časopis Start 1972. godine, Irena je o ulozi rekla: „Nije mi bilo teško prihvatiti ulogu. Atmosfera u filmu je bila ista onakva na kakvu sam se u ratu navikla. Igrala sam ulogu djevojke kakva sam stvarno tada i bila. Taj lik Slavice ostao mi je u dragoj uspomeni, ona je dio moje čiste ljubavi.”[15]

Snimanje Slavice otpočeto je 22. jula 1946. godine u Trogiru i nastavilo se do septembra te godine, na hrvatskom primorju, najpre u Splitu i Stobreču.[16][17] Film je sniman na mikro-budžetu od četiri miliona starih dinara, i sa ograničenom tehnologijom. Tokom snimanja, Afrić je slomio rebro, a produkcija je morala da se zaustavi u jednom trenutku zbog nedostatka resursa. Irena Kolesar je plaćena dnevnicama (ne i honorarom) dok su drugi glumci plaćeni bonovima i odećom.[18][19] O snimanju, Afrić je rekao: „Stvorili smo prvi film, gotovo bez tehničkih sredstava.[20] Imali smo svega dve kamere i malo iskustva. No ipak smo hteli da stvorimo prvi film. [...] Kakvih je sve teškoća bilo! Mi smo uglavnom uspeli, no tek kad je film izišao mogli smo da uočimo sve greške koje su bile početničke.”[21]

Nizak budžet produkcije i kratak rok za snimanje, primorao je filmsku ekipu da improvizuju u mnogim scenama. Umesto filmskih reflektora, korišćena su ogledala i reflektori uzeti sa vojnih brodova, dok su kamere bile reportažne, a ne filmske.[22][16][23] Za scenu potapanja broda, kreirana je maketa od dva metra koja je potopljena u bazenu za dobijanje soli.[24][25] Afrić je o procesu snimanja potapanja rekao: „Kako je smiješno izgledala ta „bitka” u bazenu! Tri dana smo snimali „bitku” koja na filmu ne traje ni pune tri minute.”

Učestovanje u snimanju Slavice je smatran za nacionalni ponos, pa su produkciji pomogli, između ostalog i, Jugoslovenska narodna armija i članovi Korpusa narodne odbrane Jugoslavije koji su produkciji pozajmili uniforme, brodove i stokove trofejnog oružja. Preko deset hiljada Splićana se odazvalo na oglas koji je tražio statiste za konačnu scenu oslobođenja Splita.[26]

Kritika i prijem

[uredi | uredi izvor]

Premijera

[uredi | uredi izvor]

Slavica nikad nije imao zvaničnu premijeru već je prvi put prikazan 13. maja 1947. godine u bioskopu „Balkan” u beogradskoj opštini Stari grad i bio je neviđeni komercijalni uspeh za, tada tek nastalu, jugoslovensku filmsku scenu. Za nešto više od mesec dana, film je u Beogradu pogledalo sto sedamdeset i tri hiljade ljudi, dok je za godinu dana, film pogledalo preko dva miliona gledalaca u Jugoslaviji.[27][28][29] O uspehu filma, Vladimir Balašćak, autor monografije o Ireni Kolesar, je napisao: „Tom narodu izmučenom od rata, Slavica je došla kao melem na ranu.”[7]

Nakon domaćeg uspeha, film je, 1948. godine, emitovan i u Bugarskoj[30], Čehoslovačkoj i Mađarskoj[31], gde je takođe doživeo uspeh kod publike. Godinu dana kasnije film je emitovan jugoslovenskoj dijaspori u u Sjedinjenim Američkim Državama, u Njujorku i Čikagu.[32] Slavica je takođe planirana da se emituje u Poljskoj, ali je poljska vlada iz političkih razloga odbila film, navevši ipak da je njihova publika sita ratnih filmova.[30]

Režiser filma, Vjekoslav Afrić, je film pogledao prvi put tek na projekciji filma povodom desetogodišnjice posleratnog filma, 1957. godine, i o tome je rekao:

„Možda bi bilo bolje za mene da ga ni tada nisam vidio. Koliko god ima vedrih i lijepih uspomena, toliko ima i stvari koje su vezane za rad na ovom našem filmu koje čovjeka danas, kada okreće stranice albuma svoje mladosti, ispunjavaju tugom i dubokom sjetom.”[33]

Film se sa prekidima emitovao u jugoslovenskim bioskopima do 1972. godine.[34]

Kritike

[uredi | uredi izvor]

Kritičar „Borbe”, Eli Finci je o filmu napisao: „Film Slavica i pored svojih, ne malih nedostataka, predstavlja jedno značajno ostvarenje naše mlade, tehnički još nedovoljno snabdevene filmske umetnosti.”[35]

Dok je reakcija vladajućeg režima i gledalačke publike bila univerzalno pozitivna, filmski teoretičari i kritičari su imali negativnije reakcije. U diskusiji o prikazivanju filma (panel okrugli sto „Borbe”), filmski stručnjaci (između ostalog Bogdanović, Klajn, Gligorić, Stipilinović i drugi) su rekli: „Nije to put kojim želimo da ide jugoslovenski igrani film.”[36][37]

Filmolozi su u godinama nakon njegovog izlaska, bili kritični prema filmu. Filmski teoretičar Vicko Raspor je, u diskusiji o karijeri Vejkoslava Afrića (i fokusom na neuspeh njegovog poslednjeg filma Hoja! Lero!), napisao o Slavici: „Slavica – [Afrićev] najveći filmski uspjeh ostat će u historiji naše kinematografije više simbol rađanja jedne nove umjetnosti [...] nego djelo koje bi u zanatsko–umjetničkom smislu moglo da bude trajniji okvir naše, prvi put sa filmskog ekrana, progovorene riječi.”[38]

Istoričar i teoretičar umetnosti Žika Bogdanović je u retrospektivi o jugoslovenskom ratnom filmu napisao: „Iako je prvi jugoslovenski ratni film Slavica, bio nazvan po imenu glavne junakinje, on još uvek nije bio otišao dalje od namere, da opštu temu i opšte mesto izrazi kroz jedan izuzeti lik, pri čemu taj lik nije bio ličnost, već dosta neprecizan i fiktivan simbol same Revolucije.”[39]

Nagrade

[uredi | uredi izvor]

Nakon uspeha filma, Ministarstvo prosvete republike Srbije je dalo ovlašćenje Avala filmu da dodeli nagrade filmskoj ekipi Slavice.[40][41]

Dobitnik Vrednost novčane nagrade
Vjekoslav Afrić 30.000 starih dinara
Žorž Skrigin 15.000 starih dinara
Irena Kolesar
Marijan Lovrić
Ljubiša Jovanović
Dubravko Dujšin 10.000 starih dinara
Božidar Nikolić
Jozo Laurenčić
Carka Jovanović
Joža Rutić
Dejan Dubajić
Ivka Rutić

Te iste, 1948. godine, Komitet za kulturu i umetnost vlade FNRJ je dodelio novčane nagrade.[42]

Dobitnik Kategorija Vrednost novčane nagrade
Vjekoslav Afrić Druga nagrada za režiju umetničkog filma 45.000 starih dinara
Carka Jovanović[a] Filmska gluma − prva nagrada 35.000 starih dinara
Boža Nikolić Filmska gluma − druga nagrada 20.000 starih dinara

Vidi još

[uredi | uredi izvor]

Napomene

[uredi | uredi izvor]
  1. ^ Za uloge u filmovima Slavica i Živjeće ovaj narod

Reference

[uredi | uredi izvor]
  1. ^ „Naš prvi domaći umetnički film - »Slavica«”. Borba. 9. maj 1947. 
  2. ^ Čolić 1984.
  3. ^ „Projekat Rastko: Istorija srpske kulture”. www.rastko.rs. Pristupljeno 2025-04-21. 
  4. ^ Stipilinović, Marijan (avgust 1947). „SLAVICA: Naš prvi umetnički film”. Film. 3: 11—19. 
  5. ^ Goulding 2002, str. 17.
  6. ^ Horton 1987, str. 19.
  7. ^ a b v srpskom, BBC News na (2021-04-29). „Jugoslavija i film: "Slavica" - školski pokušaj revolucionarne melodrame i melem na ratne rane”. 021.rs (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2025-06-19. 
  8. ^ a b Polimac, Nenad (leto 2017). „Slavica: 70 godina” (PDF). Kinoteka. 06 - 07 - 08: 8. 
  9. ^ David A. Norris (2009). Belgrade: A Cultural History. Oxford University Press. str. 149. ISBN 978-0-19-537608-1. 
  10. ^ Goulding 2002, str. 20.
  11. ^ Goulding 2002, str. 16-17.
  12. ^ Liehm, Mira; Liehm, Antonin J. (1980). The Most Important Art: Soviet and Eastern European Film After 1945. Sjedinjene Američke Države: University of California Press. str. 125. ISBN 0520041283. 
  13. ^ Miloradović, Goran (2012). Lepota pod nadzorom: sovjetski kulturni uticaji u Jugoslaviji 1944-1955. Srbija: Institut za savremenu istoriju. str. 188. 
  14. ^ Portreti — Vjekoslav Afrić (TV Beograd, 1973.)
  15. ^ „Irena Kolesar: Životna priča junakinje prvog jugoslovenskog igranog filma "Slavica" (1972)”. Pristupljeno 2025-06-19. 
  16. ^ a b „Vjekoslav Afrić, stranica mog života: Kako je snimljena "Slavica", prvi posleratni jugoslovenski film”. Pristupljeno 2025-07-01. 
  17. ^ „Vjekoslav Afrić, redatelj čuvene 'Slavice': "Nije važno kakva je kamera. Glavno je da može snimati"”. NACIONAL.HR (na jeziku: hrvatski). 2021-08-26. Pristupljeno 2025-07-01. 
  18. ^ „Kako se Irena Kolesar proslavila ‘Slavicom’ i upropastila filmsku karijeru – Nacional.hr”. arhiva.nacional.hr. Pristupljeno 2025-07-01. 
  19. ^ srpskom, BBC News na (2021-04-29). „Jugoslavija i film: "Slavica" - školski pokušaj revolucionarne melodrame i melem na ratne rane”. 021.rs (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2025-07-01. 
  20. ^ Borozan, Braslav (30. jul 1980). „U spomen drugu: Vjekoslav Afrić”. Borba. Pristupljeno 22. 6. 2025. 
  21. ^ Sl., D. (26. mart 1948). „Naš prvi filmski režiser i pisac scenarija”. Borba. Pristupljeno 17. 6. 2025. 
  22. ^ Polimac, Nenad (leto 2017). „Slavica: 70 godina” (PDF). Kinoteka. 6—8: 9. 
  23. ^ „Vjekoslav Afrić, redatelj čuvene 'Slavice': "Nije važno kakva je kamera. Glavno je da može snimati"”. NACIONAL.HR (na jeziku: hrvatski). 2021-08-26. Pristupljeno 2025-09-03. 
  24. ^ P., M. (30. maj 1947). „Naš film - Slavica”. Borba. Pristupljeno 17. 6. 2025. 
  25. ^ Televizijska emisija Srdačno vaši - Marijan Lovrić (TV Zagreb, 1986.)
  26. ^ Volk 1975, str. 11.
  27. ^ Volk 1975, str. 11-12.
  28. ^ Drašković, Branko (7. avgust 1947). „Još jednom o "Slavici"”. Borba. Pristupljeno 17. 6. 2025. 
  29. ^ „Za deset dana film "Slavica" na Rijeci gledala su 18,872 Hrvata i Italijana”. Borba. 3. avgust 1947. Pristupljeno 17. 6. 2025. 
  30. ^ a b „REZOLUCIJA KONFERENCIJE FILMSKIH RADNIKA POVODOM KLEVETNIČKE KAMPANjE PROTIV FNRJ”. Borba. 9. mart 1949. 
  31. ^ N., N. (13. april 1948). „Naši filmovi i knjige u inostranstvu”. Književne novine: 2. 
  32. ^ „Jugoslovenski iseljenici oduševljeno pozdravili prikazivanje "Slavice"”. Borba. 9. april 1949. Pristupljeno 17. 6. 2025. 
  33. ^ „Prvi naš poslijeratni film 'Slavica' nije prošao bez problema”. NACIONAL.HR (na jeziku: hrvatski). 2023-07-28. Pristupljeno 2025-09-03. 
  34. ^ Volk 1975, str. 12.
  35. ^ Finci, Eli (15. maj 1947). „"SLAVICA" - NAŠ PRVI UMETNIČKI FILM”. Borba. 
  36. ^ Volk 1975, str. 13.
  37. ^ Polimac, Nenad (leto 2017). „Slavica: 70 godina” (PDF). Kinoteka. 6: 10. 
  38. ^ Raspor 1988, str. 86.
  39. ^ Bogdanović, Žika (1958). „Jugoslavenski ratni film”. Kinematografija. 
  40. ^ „Nagrade Ministarstva prosvete Narodne Republike Srbije”. Borba. 23. jul 1947. Pristupljeno 18. 6. 2025. 
  41. ^ „Nagrade Ministarstva prosvete Narodne Republike Srbije”. Naša književnost. 9—10: 207. 1. septembar 1947. 
  42. ^ „Nagrade Komiteta za kulturu i umetnost najzaslužnijim jugoslovenskim književnicima i umetnicima”. Borba. 4. mart 1948. 

Literatura

[uredi | uredi izvor]
  • Čolić, Milutin (1984). Jugoslovenski ratni film. Užice: Institut za film Beograd. COBISS.SR 36928775. 

Spoljašnje veze

[uredi | uredi izvor]
Preuzeto iz „https://sr.wikipedia.org/w/index.php?title=Славица_(филм)&oldid=30729763”