Čad (jezero)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Čad
Čad (jezero)
Čad (jezero)
Geografski položaj
Koordinate 13°04′26″ SGŠ; 14°19′14″ IGD / 13.073889° SGŠ; 14.320556° IGD / 13.073889; 14.320556 Koordinate: 13°04′26″ SGŠ; 14°19′14″ IGD / 13.073889° SGŠ; 14.320556° IGD / 13.073889; 14.320556
Države  Čad,  Kamerun,
 Niger,  Nigerija
Fizičke karakteristike
Površina 1 540 km²
Zapremina 72.000.000 km³
Maks. dubina 10,5 m
Visina 281 m
Geografske karakteristike
Tip pustinjsko, bezotočno
Lakechad map.png

Jezero Čad (franc. Lac Tchad, engl. Lake Chad, arap. بحيرة تشــــاد الكبرى) je veliko plitko jezero na granici Centralne i zapadne Afrike. Ovo jezero je bezotočno i slatkovodno, što je retka kombinacija. Površina jezera je 1540 km². Četiri zemlje dele basen jezera Čad: Nigerija, Niger, Kamerun i Čad. Jezero ima veliki ekonomski značaj jer vodom snabdeva preko 20 miliona ljudi. Najveća pritoka jezera je reka Šari. Obale jezera se uglavnom sastoje od močvara.

Jezero Čad je dalo ime državi Čad. U lokalnom jeziku Čad znači „ogromno prostranstvo vode“.[1]

Hidrografski basen jezera pokriva površinu od 2.380.000 km², što je 7,8% afričke teritorije. Aktivno područje ovog basena pokriva svega 967.000 km². Glavna pritoka je reka Šari, koja sa pritokom Logon donosi 90 % vode koja se sliva u jezero. Obe reke izviru u planinama Centralnoafričke Republike. Reka Komadugu Jobe u Nigeriji je pregrađena sa dve brane i sada u jezero donosi 0,45 km³ vode godišnje, umesto nekadašnjih 7 km³.

Nekada je ovo jezero bilo jedno od najvećih na svetu, ali se tokom poslednje četiri decenije znatno smanjilo. Tokom 1960—ih, površina jezera je bila veća od 26.000 km². Godine 2000. pala je ispod 1.500 km². Uzrok smanjenja jezera su oskudnije padavine i pojačano korišćenje voda ovog jezere i njegovih pritoka za navodnjavanje.[2] U pomenutom periodu stanovništvo basena jezera se udvostručilo, a navodnjavanje je učetvorostručeno u periodu 1983—1994. Dubina jezera varira sezonski, dok plovidba nije moguća. Postoje planovi da se jezero dopuni tako što bi se tok nekih pritoka reke Kongo (reka Ubangi) promenio tako da se ulivaju u reku Šari.[3][4][5]

Veličina jezera Čad se značajno menjala kroz istoriju:

  • oko 50.000 godina p. n. e, jezero je pokrivalo 2 miliona km²
  • oko 20.000 godina p. n. e, jezero je potpuno nestalo zbog suše izazvane minimumom glacijacije
  • oko 9500. p. n. e. jezero je imalo dubinu od 15 metara
  • oko 7000. p. n. e. jezero je bilo duboko 38 metara
  • oko 4000. p. n. e. jezero je bilo duboko 65 metara, pokrivalo više od milion kvadratnih kilomeara, i predstavljalo unutrašnje more Afrike
  • oko 1000. p. n. e. imalo je dubinu od 17 metara
  • godine 1908, jezero se svelo na dve bare na severu i jugu
  • godine 1963, jezero je pokrivalo 22.903—25.000 km²
  • godine 2001, površina jezera je spala na 4.000 km²
  • godine 2008, jezero je imalo dimenzije 30 sa 40 km, i površinu od 2.500 km²

Otkrivanje jezera[uredi]

Jezero Čad (čad na jeziku domorodaca znači jezero) bilo je poznato starosedeocima Afrike od najstarijih vremena. Evropljani su za njega saznali tek u XIX veku. Do njega prvi su došli engleski istraživači Hju Klaperton, Volter Odni i Dikson Denam, 1823. godine, a 29 godina kasnije na jezeru su boravili nemački istraživači Adolf Ofervet i Henrih Bart i 1871. njihov zemljak Gustav Nahtigal. Ipak najveće zasluge za upoznavaljnje jezera ima oficir i vojni kartograf Francuz Žan Mari Tilo koji je od 1906. do 1910. boravio na jezeru i prikuljao podake o njemu. Savermeno proučavanja jezera obavljena su od 1950. do 1960., kada je osnovano i Društvo za proučavnje jezera. Sva istraživanja vršili su Francuzi, jer je okolina jezra bila pod vlašću Francuske.

Reference[uredi]

  1. Room, Adrian (1994). African Placenames. McFarland and Company. ISBN 0-89950-943-6. 
  2. Circle of Blue, June 24, 2008 Vanishing Lake Chad — A Water Crisis in Central Africa, Pristupljeno 30. 4. 2013.
  3. Journal of Environmental Hydrology, Vol. 7, 1999, Pristupljeno 30. 4. 2013.
  4. New Scientist, March 23, 1991 Africa at a Watershed (Ubangi - Lake Chad Inter-basin transfer), Pristupljeno 30. 4. 2013.
  5. Umolu, J. C.; 1990, Macro Perspectives for Nigeria’s Water Resources Planning, Proc. of the First Biennial National Hydrology Symposium, Maiduguri, Nigeria. str. 218-262(discussion of Ubangi-Lake Chad diversion schemes)

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]