Čipka

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Čipka je samostalni, šupljikavi, ručni rad koji nastaje u doba renesanse na prostoru Mediterana i zapadne Evrope.

Čipkarstvo kao specifičan oblik tekstilnog rukotvorstva, svoje korene nalazi u rudimentarnim zahvatima izrade tekstilnih tvorbi - različitom preplitanju niti. Njegov predmet izrade je ukrasna tvorba - čipka. Dve osnovne tehnike izrade čipke su šivenje iglom (čipka na iglu) i preplitanje niti pomoću kalema (čipka na kalem).

Istorija[uredi | uredi izvor]

Vreme nastanka prave čipke je renesansa, period kada se u umetnosti napušta teški srednjovekovni kolorit, pa se i u oblikovanju tekstila traži nova lepota u jednostavnosti i čistoti beline. Mesto nastanka prvih čipaka područje je Evrope. Prema dosadašnjim saznanjima, čipka na iglu nastaje u širem okruženju Mediterana, na području Venecije, dok se istovremeno veština čipkarstva na kalem razvila u okolini Antverpena u Belgiji.

Čipkarstvo u Hrvatskoj[uredi | uredi izvor]

Razvitak čipkarstva u Hrvatskoj imao je nešto drugačiji sled nego u ostalom delu Evrope. Iako početkom vezano uz sveštenstvo i plemićki stalež, čipkarstvo kod nas tradicijskom predajom i materijalnim ostacima dolazi kao deo etnografske baštine, vezano uz seosku populaciju. Nalazimo ga kao deo tradicijskog tekstilnog rukotvorstva u okviru autarhične seoske proizvodnje, a namenjeno je bilo prvenstveno ukrašavanju ženske tradicijske odeće i platnenog posoblja.

Na takvim tradicijama u pojedinim regionima se, odnosno lokalitetima, u okviru crkvenih ili društvenih institucija osnivaju kursevi, škole i / ili radionice u kojima izrada čipke često poprima oblik obrtničke proizvodnje i služi u komercijalne svrhe.

Čipka na iglu - Pag[uredi | uredi izvor]

Na platnenim delovima folklorne odeće susreće se ukras izveden bodom šivane čipke u obliku prvobitne retičele (retičela = mrežica). Nastaje u kvadratnom prostoru urezanom u platnu i rađen je bez nacrtanih šablona. Početkom 20. veka, intenzitet izrade nošnje opada, no osnivanjem čipkarske škole veština šivanja čipke koristi se za izradu ukrasnih predmeta namenjenih samostalnih građanskom društvu. Oni sadrže motive preuzete sa folklornog tekstila, koji do kraja ostaju u strogoj početnoj, renesansnoj geometrizaciji oblika.

Čipka od agave - Hvar[uredi | uredi izvor]

Čipku od agave u Hrvatskoj izrađuju jedino redovnice u benediktinskom samostanu u gradu Hvar u na istoimenom ostrvu. Veština poreklom sa Kanarskih ostrva (Tenerife), u Hvaru je prisutna od polovine 19. veka. Čipka se izrađuje od niti koje se posebnim postupkom dobijaju iz sredine svežih listova agave. Nakon obrade niti su bele boje, prilično tanke određene čvrstoće i dužine. Po tehnici rada razlikuje se čipka zvanu Tenerifa, zatim Tenerifa sa mreškanjem i mreškanje na okviru.

Sunčana čipka - motivi, Brodsko Posavlje

Sunčana čipka-motivi je na područje Slavonije stigla 20.ih godina 20.veka sa Tenerifa putem modnog časopisa. Od tada se njome ukrašavaju modne haljine i tradicionalna odeća. Izrađuje se na drvenim "ramama" različitih oblika i veličina, pamučnim belim koncem. To je šivena čipka ili čipka na iglu. Čipka se izrađuje na području Brodskog Posavlja, a najintenzivnije u selu Sikirevci. Sunčana čipka se izrađuje na području Brodskog Posavlja.

Čipka na kalem - Lepoglava[uredi | uredi izvor]

Verovatno su pavlinski sveštenici u Lepoglavu doneli veštinu izrade čipke na kalem. Prihvaćena je među seoskim stanovništvom prvenstveno za izradu rubnog ukrasa bele platnene nošnje. Vremenom, izrada čipke organizovana u okviru škola, kurseva i radionica, postaje stalan izvor dodatne zarade seoskih čipkarica. Tada čipka dobija i novu namenu - izrađuju se tabletići, modni detalji, čipka u metraži, a njena je upotreba vezana isključivo uz građanski društveni sloj.

Izvori[uredi | uredi izvor]