Iznenadna srčana smrt

Из Википедије, слободне енциклопедије
Wiki letter w.svg Овај чланак, или један његов део, треба још да се прошири.
Погледајте страну за разговор за разлог. Када се побољшавање заврши, можете склонити ово обавештење.
Iznenadna srčana smrt
(Mors cardiaca subita)
Класификација и спољашњи ресурси

Ventrikularna fibrilacija u 65–85% slučajeva uzrok je ISS
ICD-10 I46.1
eMedicine article/151907
MeSH D016757

Iznenadna srčana smrt (ISS) (lat. Mors cardiaca subita) je prirodna, ali neočekivana smrt uzrokovana srčanim oboljenjem, a u odsustvu drugih potencijalno smrtonosnih uzroka, koja se manifestuje gubitkom svesti i drugim simptomima, nastalim unutar jednog sata od početka akutnih promena u fukciji srčanosudovnog (kardiovaskularnog) sistema. Sindroma ISS je prirodna, brza i neočekivana reakcija srca, bez obzira na to da li je neko oboljenje postojalo ranije. Kako je neposredni uzrok smrti srčani zastoj, on dovodi do nagle promene funkcionisanja srčanosudovnog sistema, koje je nespojivo sa očuvanjem svesti zbog naglog prekida snabdevanja krvlju centralnog nervnog sistema. Posebno treba naglasiti da se ISS karakteriše kratakim vremenskim intervalom od početka poremećaja, odgovornog za srčani zastoj, do nastanka gubitka svesti.[1]

Neke grupe pacijenata sa kongenitalnim srčanim anomalijama, kardiomiopatijama i primarnim aritmijama (sindrom produženog QT intervala i Wolf-Parkinson-White sindrom), imaju povećani rizik od iznenadne srčane smrti. Iznenadna srčana smrt u dece i adolescenata je uglavnom udružena sa srčanom bolesti. Najčešće su to kongenitalne srčane anomalije, hipertrofična kardiomiopatija, aortalna stenoza, druge kardiomiopatije, poremećaji ritma, kongenitalne i stečene anomalije koronarnih (srčanih) arterija. [2][3][4]

Epidemiologija[уреди]

Jedan od najvažnijih uzroka smrti u populaciji odraslih u industrijaliziranom svetu je iznenadna srčana smrt nastala zbog srčanih bolesti. Zato iznenadna srčana smrt predstavlja izuzetno veliki problem u srednje i visoko razvijenim zemljama sveta, jer je često njena prva ekspresija istovremeno i poslednja.

  • Epidemiološke studije su registrovale češću pojavu ISS u ranim jutarnjim časovima, češće ponedeljkom nego ostalim danima u nedelji i češće tokom zimskih meseci.[5]
  • ISS je prva klinička manifestacija bolesti kod 20-25% koronarnih bolesnika, a prethodni srčani udar (infarkt miokarda) nalazi se čak kod 75% bolesnika koji su umrli ili eventualno preživeli ISS.
  • U oko 5 do 10% slučajeva ISS nastaje u odsustvu koronarne arterijske bolesti i kongestivne srčane slabosti.
  • Kod bolesnika sa iznenadnim kardiovaskularnim kolapsom najčešće registrovan poremećaj ritma je ventrikularna fibrilacija (VF) u 75–80% slučajeva, dok bradiaritmije doprinose pojavi ISS u malom procentu.
Morbiditet i mortalitet

Smatra se da je incidenca ISS u svetu od 0,1-0,2% godišnje, a u zapadnim zemljama od 0,36 do 1,28/1000 stanovnika godišnje. Iznenadne srčana smrti je najčešći uzrok prirodne smrti u Sjedinjenim Američkim Državama, od koje okonča život od 300.000 do 400.000 (prosečno 325.000) odraslih osoba svake godine.

ISS je odgovoran za polovinu svih smrtnih slučajeva bolesti srca.

Uzrast i pol

Tako je kod mladih ljudi (od 1 do 30 godina) učestalost iznenadne smrti procenjena na 1,3 do 8,5 slučaja na 100.000 ispitanika godišnje, s predominacijom muškaraca. Po tim podacima svake godine iznenada umre nekoliko hiljada Amerikanaca mlađih od 20 godina starosti.

Šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka iznenadna srčana smrti najčešće se događale kod djce sa neoperisanom kongenitalnom srčanom manom, zbog ireverzibilne plućne vaskularne bolesti ili kod dece sa neoperisanom valvularnom aortalnom stenozom (suženja aortalnog zalistka).[6] U 21. veku sa velikim napretkom dečje kardiohirurgije, operativni zahvati se izvode znatno ranije i mnogo uspešnije tako da je rizik od iznenadne srčane smrti uglavnom povezana sa decom nakon operisane srčane mane. Procenjuje se da je prosečni rizik od iznenadne srčane smrti kod dece oko 0,9 na 100 bolesnika godišnje. Rizik iznad nevadenog proseka imaju bolesnici sa stenozom valvule aorte, transpozicijom velikih arterija, tetralogijom Fallot ili koarktacijom aorte.[7]

Etiologija[уреди]

Etiologija iznenadne srčane smrti može biti: ishemijska, neishemijska i nekardiološka.

Koronarna bolest je odgovorna za 80-85% svih slučajeva ISS. Dok je ateroskleroza primarni poremećaj kod ljudi srednje i starije živtone dobi, kod dece i mladih osoba uzrok srčanog zastoja mogu biti i anomalije koronarnih arterija, posebno anomalno ishodište leve koronarne arterije iz pulmonalne arterije ili iz desnog koronarog sinusa.[8]

Veći broj studija je potvrdio da su maligne aritmije neposredni uzrok smrti. Aritmije koje su neposredni mogući uzrok smrti uglavnom su iz grupe komorskih aritmija.[9] Etiologija poremećaja srčanog ritma može biti povezana sa osnovnim srčanim oboljenjem, ali može biti i idiopatska. Komorska tahikardija, monomorfna ili polimorfna, ventrikularna fibrilacija, najčešći su poremećaji ritma koji su povezani sa fenomenom iznenadne srčane smrti.

Faktori rizika[уреди]

Faktori rizika u opštoj populaciji[уреди]

Smrtni ishod, kao posledica srčanog zastoja, na osnovu brojnih istraživanja u opštoj populaciji, izvesno je povezan sa faktorima rizika koji su precizno prepoznati i definisani. Na neke od faktora navedenih u tabeli moguće je delovati preventivno.</ref>

Faktori rizika za iznenadnu srčanu smrt u zajednici[10]

Nepromenjljivi faktori rizika Promenjljivi faktori rizika
Starost
Pušenje
Pol
Hipertenzija
Porodična anamneza koronarnog događaja
Povećanje LDL, Holesterola
Genetski faktori
Šećerna bolest
Gojaznost

Pri rehabilitaciji srčanih bolesnika iznenadna smrt javlja se u proseku na svakih 116.402 časova fizičkog vežbanja.[11]

Faktori rizika kod sportista i rekreativaca[уреди]

U literaturi postoje podaci da se po jedna iznenadna srčana smrt javlja na svakih 396.000 časova džoginga, 13.000 do 26.000 časova skijanja, 5.000 časova igranja ragbija.[12]

Dosada je utvrđeno više od 20 različitih patoloških entiteta koji mogu biti uzrok iznenadne srčane smrti kod sportista. Međutim, samo nekoliko faktora je odgovorna za veliku većinu smrtnih ishoda. Nakon pregleda nekih od studija utvrđeno je:

  • U studiji McCaffrey i sar. iz 1991. da je hipertrofična kardiomiopatija bila uzrok ISS u 24% slučajeva, dok su anomalije srčanih arterija uzrokovale smrt u 18% slučajeva. Bolest koronarnih arterija uzrokovala je 14%, a miokarditis 12% od ukupnog broja ISS.[13]
  • U studiji Marona i sar. iz 1982. da je hipertrofična kardiomiopatija uzrokovala 46% od ukupnog broja iznenadnih srčanih smrti, dok su anomalije srčanih arterija bile uzrok ISS u 19% slučajeva.[14]

Patoanatomija[уреди]

U najvećem broju slučajeva razlog iznenadne srčane smrti je „kvar” električnog sistema srca, što dovodi do teškog poremećaja srčanih otkucaja, tj. aritmije. Najčešće srčane aritmija koja dovodi do iznenadne srčane smrti su:

Uzrok iznenadne srčane smrti, može se utvrditi na osnovu prisutne simptomatologije neposredno pre fatalnog ishoda, ali je to najsigurnije obdukcionim nalazom. Tako, npr. razlika između iznenadne srčane smrti usled akutnog srčanog udara i iznenadne srčane smrti iz nekih drugih razloga, je u tome što se iznenadna srčana smrt usled srčanog udara (infarkta miokarda) karakteriše prisustvom bola u grudima, koagulacionom nekrozom i izduženim, istanjenim i vijugavim kontraktilnim vlaknima u patohistološkom nalazu, dok se iznenadna srčana smrt iz drugih razloga karakteriše odsustvom bola u grudima, koagulativnom miocitolizom i anomalnim kontraktilnim vezama.

Glavni uzroci iznenadne srčane smrti

Uzroci Bolesti
Srčanosudovne (kardiovaskularne) malformacije
  • Operisane kongenitalne srčane mane
  • Stenoza valvule (zalistka) aorte i koarktacija aorte
  • Plućna vaskularna bolest
  • Malformacije koronarnih (srčanih) arterija
Druge strukturne srčane abnormalnosti
  • Hipertrofičnakardiomiopatija
  • Miokarditis i dilatativna kardiomiopatija
  • Kavasakijeva bolest
  • Aritmogena displazija desne komore ventrikula
Primarne aritmije
  • Sindrom produženog QT intervala
  • Druge komorske (ventrikularne) aritmije (kateholaminergična, Brugada)
  • Wolf-Parkinson-White sindrom
  • Kongenitalni kompletni AV blok
Ostali uzroci
  • Komocija srca
  • Trovanja toksinima, drogom, lekovima

Srčanosudovne (kardiovaskularne) malformacije[уреди]

Iznenadna srčana smrt kod dece sa operisanom urođenom srčanom manom

Iznenadne srčane smrti se javljaju kod otprilike 5% dece nakon operacije stenoze (suženja) aortnog zalistka. U oko 45% bolesnika ona je posledica ventrikularne (komorske) aritmije, i u koreliraji je sa povećanim endodijastolnim pritiskom u levoj komori, aortalnom regurgitacijom i samom zamenom aortalnog zalistka (valvule). Mehanizam iznenadne srčane smrti uključuje aritmiju (najverovatnije zbog ishemije), moždane ili koronarnu embolije i akutnog srčanog zastoja.

Kasne iznenadne smrti mogu se javiti i nakon operacije koarktacije aorte. Najčešći razlozi su koronarna bolest, ruptura aneurizme aorte, jaka hipertrofija leve komore. Kasna iznenadna srčana smrt nakon operacija uobičajenih srčanih mana su jako retke i njihova učestalost se kreće oko 0,1 slučaj na 1.000 bolesnika, godišnje.

Stenoza valvule (zalistka) aorte i koarktacija aorte
Plućna vaskularna bolest
Malformacije koronarnih (srčanih) arterija

Druge strukturne srčane abnormalnosti[уреди]

Hipertrofična kardiomiopatija
Miokarditis i dilatativna kardiomiopatija
Kavasakijeva bolest
Aritmogena displazija desne komore ventrikula

Primarne aritmije[уреди]

Sindrom produženog QT intervala
Druge komorske (ventrikularne) aritmije (kateholaminergična, Brugada)
Wolf-Parkinson-White sindrom

Wolf-Parkinson-White sindrom (WPW) jedan je od najčešći uzrok aritmija kod dece. Retko ima za posledicu razvoj iznenadne srčane smrt. Iznenadna smrt kod WPW nastaje zbog fibrilacije srčanih komora, tokom pretkomorske fibrilacije kod pacijenata sa vrlo kratkim refraktornim periodom akcesornog provodnog puta. Srčani arest kod ovih bolesnika, nastaje uglavnom kod adolescenata i mlađih odraslih osoba, i vrlo je redak kod dece.

Kongenitalni kompletni AV blok

Kongenitalni kompletni atrioventrikularni blok javlja se kod 1 od 20.000 dece. Javlja se kod majki koje jasno ili latentno boluju od neke autoimune bolesti. Uglavnom se bolest dijagnostikuje tokom intrauterinog praćenja ploda. Rizik od iznenadne srčane smrti zavisi o frekvenciji rada srca.

Ostali uzroci[уреди]

Komocija srca
Trovanja toksinima, drogom, lekovima

Prevencija[уреди]

U primarnoj i sekundarnoj prevenciji pojave ISS na raspolaganju su četiri metode:

1. Medikamentna terapija (aniaritmicima)
2. Hirurške metode za smanjenje aritmogenosti leve komore
3. Ablacija aritmije preko katetera
4. Ugradnja implantibilnog kardioverter defobrilatora (ICD)

Implantacija kardioverter defobrilatora (ICD) osigurava najbolju prevenciju iznenadne srčane smrti, sekundarnu i primarnu i nema alternativu niti u jednom od danas poznatih lekova kod selektiranih bolesnika sa povišenim rizikom. Značajno je da se u poslednje vreme polje primene proširilo i na indikaciona područja primarne prevencije iznenadne srčane smrti, a posebno i na razvoj resinhronizacionog implantabilnog kardioverter defibrilatora u terapiji srčane slabosti.[15][16]

Da implatacija ICD nema alternativu govore brojni rezulatai iz sledećih studuja:

  • Rezultati AVID studije pokazali su da je grupa bolesnika lečenih sa ICD imala redukciju mortaliteta od 38% u prvoj godini u poređenju sa grupom lečenom antiaritmicima.[17]
  • MADIT II studija je pokazala apsolutno smanjenje mortaliteta u grupi bolesnika sa ranije prebolelim infarktom i disfunkcijom leve komore (EF manja od 30%), kod kojih je ugrađen ICD u odnosu na istu grupu bolesnika sa konvencionalnom terapijom.[18]

Izvori[уреди]

  1. ^ Myerburg RJ, Castellanos A. Cardiac arrest and sudden cardiac death. U knjizi: Braunwald’s Heart Diseases. A Textbook of Cardiovascular Medicine. Philadelphia: Saunders Elsevier, 2008: 933-74.
  2. ^ Liberthson RR. Sudden death from cardiac causes in children and young adults. N Engl J Med 1996; 334: 1039-44.
  3. ^ Vincent GM. Role of DNA testing for diagnosis, management and genetic screening in long QT syndrome, hypertrophic cardiomyopathy and coronary artery anomalies. Heart 2001; 86: 12-4.
  4. ^ Tester DJ, Ackerman MJ. Postmortem long QT syndrome genetic testing for sudden unexplained death in the young. J Am Coll Cardiol 2007; 49: 240-6.
  5. ^ Arntz HR, Willich SN, Schreiber C, et al. Diurnal, weekly and seasonal variation of sudden death. Population-based analysis of 24,061 consecutive cases. Eur Heart J 2000:21;315-21.
  6. ^ Silka MJ. Sudden cardiac death. U: Moss and Adams Heart disease in infants, children, and adolescents: including the fetus and young adult. Philadelphia: Lippincot Williams and Wilkins 2001; 534-50.
  7. ^ Wren C. Cardiac causes for syncope or sudden death in childhood, Arch Dis Child 1999; 81: 289-91
  8. ^ Hod H, Gotlieb S, Green M, Hammerman H, Zahger D, Hasdai D, et al. Trends in management, morbidity and mortality of patients with acute myocardial infarction hospitalized in the last decade. Harefuah. 2006 May;145(5):326-31, 400.
  9. ^ Chan PS, Nichol G, Krumholz HM, Spertus JA, Jones PG, Peterson ED, Rathore SS, Nallamothu BK; American Heart Association National Registry of Cardiopulmonary Resuscitation (NRCPR) Investigators. Racial differences in survival after in-hospital cardiac arrest. JAMA 2009; 302(11):1195-201.
  10. ^ Radna grupa za iznenadnu srčanu smrt (SCD) Evropskog udruženja kardiologa, DŽEPNI VODIČ ZA PREVENCIJU IZNENADNE SRČANE SMRTI, FESC Fondazione Salvatore Maugeri Via Ferrata 8 27100 Pavia, Italija [1]
  11. ^ Topalov V, Živkov Šaponja D, Kovačević VD. Sinkope. Novi Sad: Agora; 2007
  12. ^ Kovačević D, i sar. Prevencija iznenadne srčane smrti, Med Pregl 2011; LXIV (5-6): 291-294. Novi Sad: maj-juni.
  13. ^ McCaffrey FM, Branden DS, Strong WB (1991) Sudden cardiac death in young athletes: a review. Am J Dis Child. 1991;145:177-183
  14. ^ Maron BJ (2009) Distinguishing hypertrophic cardiomyopathy from athlete’s heart physiological remodelling: clinical significance, diagnostic strategies and implications for preparticipation screening. Br J Sports Med 43:649-656.
  15. ^ Lane RE, Cowie MR, Chow AW. Prediction and prevention of sudden cardiac death in heart failure. Heart 2005;91(5):674-80.
  16. ^ Abraham WT, Fisher WG, Smith AL, Delurgio DB, Leon AR, Loh E, et al for MIRACLE Study Group. Multicenter InSync Randomized Clinical Evaluation. Cardiac resynchronization in chronic heart failure. N Engl J Med 2002;346(24):1845-53.
  17. ^ Anderson JL, Hallstrom AP, Epstein AE, Pinski SL, Rosenberg Y, Nora MO, et al. Design and results of the antiarrhythmics vs implantable defibrillators (AVID) registry. The AVID Investigators. Circulation. 1999;99(13):1692-9.
  18. ^ Cygankiewicz I, Gillespie J, Zareba W, Brown MW, Goldenberg I, Klein H, McNitt S, Polonsky S, Andrews M, Dwyer EM, Hall WJ, Moss AJ; MADIT II Investigators. Predictors of long-term mortality in Multicenter Automatic Defibrillator Implantation Trial II (MADIT II) patients with implantable cardioverter-defibrillators. Heart Rhythm. 2009 Apr;6(4):468-73.

Literatura[уреди]

  • Ewy GA. Do modifications of the American Heart Association guidelines improve survival of patients with out-of-hospital cardiac arrest? Circulation 2009; 119:2542-4.
  • Sayre MR, Koster RW, Botha M, et al. Part 5: Adult basic life support: 2010 International Consensus on Cardiopulmonary Resus- citation and Emergency Cardiovascular Care Science With Treatment Recommendations. Circulation 2010; 122:S298-S324.
  • Julian DG, Camm AJ, Frangin G, et al. Randomised trial of effect of amiodarone on mortality in patients with left ventricular disfunction after recent myocardial infarction: EMIAT. European Myocardial Infarct Amiodarone Trial Investigators. Lancet 1997;349:667-76.
  • Cairns JA, Connolly SJ, Roberts R, Gent M. Randomised trial on outcome after myocardial infarction in patients with frequent or repetitive ventricular premature depolarisations: CAMIAT. Canadian Amiodarone Myocardial Infarction Arrhythmia Trial Inestigators. Lancet 1997;349:675-86.
  • 'Boutitie F, Boissel JP, Connolly JP, et al. Amiodarone interaction with beta-blockers: analysis of the merged EMIAT (European Myocardial Infarct Amiodarone Trial) and CAMIAT(Canadian Amiodarone Myocardial Infarction Arrhythmia Trial) databases. Circulation 1999;99:2268-76.
  • Moss AJ, Zareba W, Hall WJ, et al. Prophylactic implantation of a defibrilator in patients with myocardial infarction and reduced ejection fraction. N Engl J Med 2002;346:877-85.

Spoljašnje veze[уреди]


Esculaap4.svg     Molimo Vas, obratite pažnju na važno upozorenje
u vezi sa temama iz oblasti medicine (zdravlja).