Letopis Mađara

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Prva strana manuskripta.

Delo Mađara (lat. Gesta Hungarorum) je hronika o ranoj istoriji Mađara, pisana od strane autora potpisanog kao Magister P, koji je u literaturi poznat i kao Anonimni (lat. Anonymus). Ono što se o njemu zna je samo ovo što je zapisao: „Verni sluga kralja Bele“. Ni to ne daje puno podataka jer je imao mogućnosti da služi nekoliko kraljeva pod imenom Bela. “Delo Mađara“ je napisano oko 1200. godine i sadržaj ovog dela je mešavina tradicionalnog usmenog predanja i starijih pisanih izvora, hronika.

Nastanak[uredi]

Hronika je pisana kao literarni rad baziran na sličnim radovima zapadnoevropskih hronika, koje su tada bile u modi.

Sadržaj[uredi]

Spomenik Anonimnom u zamku Vajdahunjad (Vajdahunyad).

U “Delu” su opisane sve važne ličnosti tog vremena, njihove veze sa vladajućim dinastijama Kraljevine Ugarske, kao i pripadnici vladarske dinastije Arpadovića sa svojim saveznicima. Takođe je opisana i uloga Arpada u naseljavanju Mađara na današnje prostore Karpatskog (Panonskog) basena i Panonske nizije u 10. veku.

“Delo Mađara“ je mešavina potvrđenih istorijskih činjenica i informacija koje se ne mogu potvrditi drugim izvorima. Navodi iz nekih delova ove hronike su kontradiktorni sa informacijama koje se mogu naći u nemačkim hronikama a, prema nekim mišljenjima, pojedina imena koja se pominju u delu su proizašla iz naziva lokalnih toponima. Međutim veliki deo sadržaja ima direktnu vezu sa ranijim izvorima koji pominju naseljavanje Mađara na prostore Karpatskog basena.

Mapa Srednje Evrope pre dolaska Mađara prema hronici „Delo Mađara“. Mapu je izradio mađarski istoričar Dr. Šandor Marki.
Vojvodstva Salana i Glada u Bačkoj i Banatu, prema tumačenju Letopisa Mađara.

Glavno sporno pitanje hronike je pominjanje postojanja određenih lokalnih vladara, kao:

  1. vladara Vlaha i Slovena, Geloa,
  2. vladara Vidina i Banata, Glada,
  3. vladara oblasti od reke Tise prema Transilvaniji, Menumoruta.

Postojanje ovih vladara je osporeno od strane nekih istoričara iz Mađarske i Slovačke, dok su, nasuprot tome, drugi istoričari (rumunski, mađarski, srpski) validnost ovih tvrdnji “Dela” podržali.

Činjenica koja je najviše uticala na ispitivanje verodostojnosti ove hronike je navod da su Kumani bili među starosedeocima Transilvanije, a oni su po prihvaćenim istorijskim podacima došli na ove prostore 150. godina posle Mađara. Po nekim mišljenjima, Anonimus je tadašnje Pečenjeze nazvao Kumanima, pošto su govorili sličan jezik i živeli na istoj teritoriji.

Autor[uredi]

Hipoteze o identitetu misterioznog autora Magistra P. (lat. Magister P) uključuju tvrdnje da je ovaj autor mogao biti:

  • Beležnik i savetnik mađarskog kralja Bele III (1172—1196) - danas je ovo gledište opšte prihvaćeno,
  • Savetnik mađarskog kralja Bele II (1131—1141), Petrus (Petrus) koji je 1124. bio i savetnik prethodnog kralja Stefana II,
  • Petar Poša (Péter Pósa), bosanski biskup.

Literatura[uredi]

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]