Plivanje čoveka

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Пливање)
Idi na: navigaciju, pretragu
Plivanje u kraul stilu.

Plivanje je aktivnost kretanja živih bića kroz vodu koja uključuje održavanje na površini vode i kretanje u željenom smeru. Za razliku od ronjenja kod kojeg se kretanje odigrava potpuno ispod površine vode, kod plivanja je moguće normalno disanje, odnosno održavanjem na vodi plivač osigurava da je organ za disanje, kod čoveka nos i usta, iznad vode prilikom udisaja. Plivanje je česta rekreativna aktivnost ali i takmičarski sport. Iako je plivanje vrlo zdrava aktivnost, ukoliko plivač ne proceni dobro svoju veštinu i pripremljenost i ne uvaži uslove na vodi (moru, jezeru, reci i sl.) postoji stalna opasnost od davljenja, pa su stoga nužne mere opreza.[1]

Istorija[uredi]

Plivanje je poznato od praistorije. Crteži iz kamenog doba su pronađeni u tzv. „pećini plivača“ u okolini Vadi Sore (ili Sure) u jugozapadnom delu Egipta. Pisani pomen plivanja javlja se već od 2000. p. n. e., u epovima o Gilgamešu, Odiseji i Ilijadi.

Plivanje je bio jedan od sportova prvih modernih Letnjih olimpijskih igara 1896. u Atini.

Tehnika[uredi]

Delfin stil plivanja

Veći deo ljudskog tela (60%) je voda, i ono ima gustinu sličnu vodi. Kada su pluća puna vazduha, telo je nešto manje gustine nego voda koja ga okružuje, i na njega deluje potisak koji ga drži delimično van vode. Stoga je za ostajanje na površini potrebno samo blago guranje vode na dole relativno u odnosu na telo, i transverzalno kretanje koje se postiže korišćenjem šaka i nadlaktica kao vesala, kao i udaranje (šutiranje) nogama i stopalima ne bi li se voda odgurala od tela (mada samo šutiranje daje relativno mali potisak).[2]

Budući da je slana voda (na primer, okean) gušća od slatke vode (npr. većina bazena za plivanje), za ostajanje na površini u slanoj vodi potrebno je manje truda nego u slatkoj vodi.

Plivačka oprema[uredi]

Takmičarska plivačka oprema Nađe Higl

Profesionalni plivači koriste plivačke kostimime, koji su se zavisno o modnim kretanjima kroz istoriju bitno menjali, po obliku, materijalima i izgledu.

Danas su najuobičajeniji jednodelni ili dvodelni kostimi usko pripijeni uz telo od laganih rastegljivih materijala, koji se često nazivaju i bikini. Uz plivačke kostime većinaplivača koristi i kapice za glavu od gume, silikona ili soecijalnog platna.

Pojedina devojke i žene na manje konzervativnim plažama često skidaju gornji deo bikinija, i korsite tzv. toples varijantu (odnosno monokini).

Takmičari na sportskim takmičenjima u želji da dostignu što manje trenje tela pri kretanju kroz vodu (i time naravno bolju brzinu i rezultat) koriste specifijalizovane plivačke kostime od izabranih materijala, koji ponekad tesno leže uz celo telo pa i glavu na principu kombinezona sa kapuljačom.

Uz plivački kostime, plivači koriste i plivačke naočare, koje omogućavaju lagodnije gledanje u vodi, i ujeno štite organ vida od ozleda tokom dužeg boravka u hlorisanim bazenima.

Stilovi plivanja[uredi]

Plivanje je ciklična aktivnost kretanja na površini vode, koja se izvodi koordinacionom strukturom pokreta ruku, nogu i trupa. U svakom od pojedinačnih ciklusa rada ruku, kao i u ciklusu rada nogu, izdvajaju se dve faze – pripremna (faza oporavka) i propulzivna. Propulzivna faza u radu ruku čini provlak, dok je to u radu nogu udarac.

Svaka od navedenih faza u ciklusu rada ruku, odnosno nogu, sadrži periode, koji se opisuju prostornim, vremenskim i dinamičkim karakteristikama. U svakom ciklusu rada ruku ili nogu učestvuju različiti mišići, mišićne grupe, u zavisno od tehnike plivanja. Stilovi, odnosno tehnika plivanja sa stanovišta anatomske i biomehaničke analize kretanja u takmičarskom plivanju mogu biti:

Slobodni stil[uredi]

Slobodni stil plivanja

Iako je reč o disciplini koja u osnovi pokriva bilo koji stil, u praksi toje najčešće kraul. Razlog je taj što je kraul najbrži stil kojim se ostvaruju i najbrža vremena na svim dionicama iako plivač na takmičenju u ovoj disciplini može, ako želi, plivati i neki od drugih stilova. Zbog brzine se svi takmičari odlučuju za kraul.

Tehnika kraula zasniva se na naizmeničnim zamasima levom i desnom rukom, dok je plivač u položaju licem prema dole (paralelno s površinom vode). U isto vreme, naizmeničnim udarcima nogama sinhronizovanim sa zamasima ruku kretanje se podržava i pospešuje. Plivač pritom najčešće udah vazduha izvodi okretanjem glave udesno ili ulevo, između dva zamaha rukom, dok izdah obavlja u vodi.

Plivački stil kraul proslavio je, iako ga, naravno nije „izumio“, američki plivač, Djuk Paoa Kahanamoku, trostruki Olimpijski pobednik Igara 1912. i 1920. godine. On je, takođe, „otac“ još jednog popularnog sporta: surfovanja![traži se izvor od 02. 2013.]

Leđni stil[uredi]

Leđni stil plivanja

Kod ovog stila plivač i dalje koristi naizmenične zamahe leve i desne ruke i nogu, ali je kod ovog stila okrenut licem prema gore, dakle u položaju kao da leđima leži na vodi. S obzirom da je kod ove tehnike telo okrenuto tako da se leđa nalaze prema vodi, prilikom zaveslaja, rotacija ramena dovodi šaku u takav položaj da u vodu prvo ulazi mali prst šake. U kombinaciji sa opružanjem lakta, telo plivača zauzima izduženi položaj da bi započela podvodna faza propulzije u zaveslaju.

Kombinacijom sila pritiska koje stvara voda i aktiviranjem dvoglavog mišića nadlakta (lat. m. biceps brachii) i nadlakatnog mišića (lat. m. brachialis), lakat prelazi u položaj pregibanja od približno 45° na početku faze zaveslaja. Do kraja te faze lakat mora da se postavi u položaj pregibanja i do 90°, malo pre nego što ruka pređe u završnu fazu.

Rad nogama u leđnoj tehnici čini kombinacija pokreta koje su istovetni sa pokretima u kraul tehnici i delfin tehnici plivanja. Osnovna razlika (zbog položaja tela) je što u leđnoj tehnici plivač najveći deo sile stvara pri zaveslaju nogom naviše, a kod kraula najveću silu stvara pri zaveslaju nogom naniže.

Ovo je jedini stil kad plivači startaju iz vode. U štafetama 4×50 uvek prvo startuju plivači leđnim stilom.

Prsni stil[uredi]

Prsni stil plivanja

Prsni stil izvodi se pokretima obima ruku prema napred uz ograničenje da laktovi moraju biti ispod vode. Pokreti nogu su sinhronizovani sa pokretima ruku, ali za razliku od ostalih stilova noge takođe rade sinhronizovano sa rukama, u pokretu koji podseća na žablje plivanje.

Kao i kod ostalih tehnika plivanja, pokreti rukama, koji se izvode u prsnom plivanju mogu se podeliti na propulzivnu fazu i fazu oporavka. Propulzivna faza počinje postavljanjem ramena i ruku u izdužen položaj iznad glave. Prvi period podvodnog povlačenja vode sličan je onom koji se koristi u kraulu i u delfin stilu plivanja. Sile koje se generišu u toku poslednje faze usmerene su ka propulziji plivača unapred kroz vodu i propulziji plivačevog trupa naviše, koje pomažu kontrakcije paravertebralnih mišića. Taj pokret izbacuje glavu i ramena plivača van vode. Pregibanje i rotacija u zglobu lakta dovode šake u položaj iznad srednje linije tela i označavaju prelaz u fazu oporavka. Da bi se šake vratile u početni položaj, nadlaktice moraju da se vrate iz svog položaja do položaja ispod grudi. Završavanje faze oporavka, odnosno postavljanje nadlaktica u ispruženi i izduženi položaj obezbeđuje se kontrakcijom troglavog mišića nadlakta.

Mehanika rada nogu, može da se podeli na propulzivnu fazu, koja se sastoji od pokretanja stopala polukružno u stranu, prema dole i pozadi, i fazu oporavka. Pokretanje nogu započinje klizećim pokretom stopala ka spolja, koje prati kombinacija pokreta kuka, kolena i skočnog zgloba. Nakon što se stopalo okrene ka spolja, klizeći pokret ka spolja se nastavlja opružanjem kuka i kolena.

Ovo je najstariji i najsporiji stil plivanja koji zahteva veliku snagu nogu i ramena.

Delfin stil[uredi]

Leptir stil plivanja

Delfin ili stil leptira, vrlo je atraktivan stil plivanja kod kojeg je osnovni zahtev da ruke rade sinhronizirano, a laktovi ovaj put ne moraju biti ispod vode tokom zaveslaja. Za razliku od kraula, u delfin stilu plivanja, eksplozivno opružanje lakta se naglašava u poslednjem periodu propulzivne faze, što rezultira većim opterećivanjem troglavog mišića nadlakta (lat. m. triceps brachii).

Kao i kod kraul tehnike, deltasti mišić i mišići rotatorne manžetne odgovorni su za pokrete nadlaktice u toku faze oporavka, ali je mehanika pokreta nešto drugačija. U delfin stilu plivanja izostaje rotacija tela koja pomaže proces oporavka u kraulu. Umesto toga, javlja se sinusoidno gibanje, koje celokupan gornji deo trupa povlači iznad vode da bi se pomogao proces oporavka.

Rad nogama u delfin stilu plivanja, karakteriše ista anatomska analiza kao i kod kraul tehnike plivanja, samo što se kod delfin tehnike, za razliku od kraul tehnike, pokreti nogama izvode simultano.

Ovaj stil smatra se tehnički najzahtevnijim i najtežim za izvođenje, jer osim snage ramena zahteva od plivača i veliku snagu leđa i nogu.

Izvori[uredi]

  1. Andrews, J. (2004): Priručnik za klupske lekare, Savremena poslovna obrada, St. Pazova
  2. Jan, M. (2010): Plivanje, anatomija, Datastatus, Beograd

Spoljašnje veze[uredi]

Više informacija na temu
Plivanje čoveka
pronađite na Vikipedijinim sestrinskim projektima:
Pretražite Ostavu Mediji na Ostavi
Pretražite Vikivesti Aktuelnosti na Vikivestima